Кіріспе
1967 жылғы Альберта провинциясының жалпы сайлауы 1967 жылдың 23 мамырында Альберта заң шығару жиналысының 16-шы құрамын сайлау үшін өтті. Сайлау 1967 жылдың 11 сәуірінде 15-ші Альберта заң шығару жиналысының қызметі тоқтатылғаннан кейін және 1967 жылдың 14 сәуірінде таратылғаннан кейін жарияланды. Эрнест С. Мэннинг Әлеуметтік несие партиясын кезекті тоғызыншы көпшілік үкіметке жетектеп, халықтың 45 пайызынан кем дауыс алғанына қарамастан, заң шығару жиналысының 65 орынының 55-ін жеңіп алды. Бұл партия үшін жаман көрсеткіш болғанымен, сол кезде осыны байқау қиын болды. 1967 жылғы сайлау Әлеуметтік несие партиясының 1955 жылдан бергі алғашқы рет халықтың жартысынан кем дауысын алған сайлауы еді. Бұрынғыдан әлсіреген Прогрессивті консерваторлар партиясы, жас заңгер Питер Лаугидтің жетекшілігімен, Әлеуметтік несие партиясына басты оппозиция ретінде көтерілді. Олар халықтың төрттен бірінен астам дауысын және алты орынды, негізінен Калгари мен Эдмонтон қалаларында жеңіп алды. Әлеуметтік несие партиясы Альберта провинциясындағы өзгерістерге бейімделуде кешікті, өйткені екі ірі қаласының ықпалы артып келе жатты. 1963 жылғы сайлауда алған дауыс үлесінің жартысына жуығын жоғалтса да, Либералдық партия Әлеуметтік несие партиясының дауыс жинауының төмендеуі нәтижесінде өкілдер санын екіден үшке дейін арттыра алды. Жаңа демократиялық партияның кандидаттары дауыстардың 16 пайызын алды, бірақ бірде-бір орын жеңіп алмады. Сондай-ақ, сайлаушылар провинциялық референдумда жазғы уақытқа өту мәселесін қарастырды. Ол өте тар есеппен, дауыс берушілердің 51,25 пайызы қарсы дауыс бергенімен жеңіліске ұшырады. 1965 жылы Сайлау заңына енгізілген түзетулер келісімшарт бойынша өмір кешіп жатқан үндістерге провинциялық сайлауларда дауыс беру құқығын берді, осылайша 1967 жылғы сайлау Альбертаның аборигендері үшін провинциялық сайлауда дауыс берудің алғашқы мүмкіндігі болды.
The 1967 Alberta general election was held on May 23, 1967, to elect members of the Legislative Assembly of Alberta to the 16th Alberta Legislature. The election was called after the 15th Alberta Legislature was prorogued on April 11, 1967, and dissolved on April 14, 1967. Ernest C. Manning led the Social Credit Party to its ninth consecutive majority government, winning 55 of the 65 seats in the legislature, despite getting less than 45 per cent of the popular vote. Although it was not apparent at the time, this proved to be an ominous sign for the party. The 1967 election was the first time the Social Credit government had won less than half the popular vote since 1955. The once moribund Progressive Conservatives, led by young lawyer Peter Lougheed, emerged as the main opposition to Social Credit. They won over a quarter of the popular vote and six seats, mostly in Calgary and Edmonton. Social Credit was slow to adapt to the changes in Alberta as its two largest cities gained increasing influence. Despite losing close to half of the share of the popular vote they had won in the 1963 election, the Liberals managed to increase their number of seats from two to three as a result of the decline in the Social Credit vote. New Democrat Party candidates received 16 percent of the vote but no seats. Voters also decided upon the adoption of daylight saving time, in a province wide plebiscite. It was defeated by a very slim margin with 51.25 per cent voting against. Amendments to the Election Act in 1965 provided voting rights for Treaty Indians in provincial elections, making the 1967 election the first opportunity for Indigenous Albertans to vote in a provincial election.
Әлеуметтік несие акциясы
Әлеуметтік несие үкіметі сайлауға бұрыннан жақсы дайындалды, партияда үлкен қаржылық резерв болды. Әлеуметтік несие үкіметі басқа дамыған елдермен салыстырғанда жаңартылмайтын ресурстарға төленетін роялти ставкаларының төмендігі үшін сыналып, Канадада роялти ең жоғары деді. Әлеуметтік несие үкіметі маңызды саяси уәделер беруге емес, өзінің басқару тәжірибесіне назар аударды, алайда көліктік сақтандыру бағаларының өсуін зерттеуге міндеттеме берді. Бұған қоса, Әлеуметтік несие үкіметі ең төмен салық мөлшерлемесіне ие болғанына қарамастан, әлеуметтік мәселелерге жан басына шаққанда ең көп қаржы жұмсайтынын айтты. Ішкі дау 1935 жылдан 1952 жылға дейін Әлеуметтік несие партиясының депутаты болған Альберт Бурсьенің Эдмонтон-Жаспер Плейс сайлау округіндегі үкіметтік партияның депутаты Джон Хоранға қарсы сайлауға түсу үшін құжаттар тапсырған кезде туды. Бурсье партияның белсенді мүшесі болды, бірақ сайлаудан бұрын партиядан қуылды. Бұл Бурсьенің партиядан екінші рет қуылғандығы, алғашқысы 1949 жылы депутаттық қызметін атқарып тұрғанда болған. Хоран дауыстардың 36,3 пайызын алып қайта сайланды, ал Бурсье 1,5 пайыз дауысқа ие болды.
Жаңа Демократиялық партияның науқаны
Жаңа демократиялық партия (НДП) өзінің сайлау науқанын мұнайдан алынатын табыстың жоғарылатылуы, шағын бизнестің мұнай және газ ресурстарындағы үлесінің ұлғаюы, электр энергетикасы мекемелерін облыстық меншікке көшіру, облыстық автокөлік сақтандыру жүйесін құру және ауылдық жерлердегі табиғи газ инфрақұрылымын дамыту негізінде құрды.
Прогрессивті консервативті науқан
Жаңа көшбасшы Питер Лаугид және оның қолдаушылары 65 сайлау округінің барлығында кандидаттарды тіркеуге көндіру үшін тынымсыз жұмыс істеді, алайда Прогрессивті консерваторлар бар болғаны 47 кандидатты тіркеді, бұл Либералдық партиядан екіге артық, бірақ Әлеуметтік несие партиясы мен Жаңа демократиялық партия ұсынған толық тізімнен кем. Лаугид бұрыннан танымал адамдарды кандидаттар ретінде іздеді, көбінесе жергілікті апталық газеттердің редакторларымен, қала әкімдерімен және сауда палаталары президенттерімен кездесіп, қоғамдық лидерлер кімдер екенін анықтауға тырысты. Сайлауға жақындағанда Лаугид пен Прогрессивті консерваторлар үкімет құра алмайтындарын түсініп, Калгари-Батыста Лаугидтің мандатын ұтып алу және оппозиция құру стратегиясына көшті. Кампания "Альбертаға балама керек" деген ұранмен қызыл, ақ және көк түсті насибдық материалдар жасады, ал Лаугидтің жеке материалдарына "Калгари-Батыстан бастайық" деген жеке ұраны қосылды. Лаугид төрт партия жетекшісі арасында пікірсайыс ұйымдастыруға тырысты, бірақ ұзақ жылдар бойы үкіметте отырған Мэннинг оған пайда тигізбейтін пікірсайысқа қатысуға дайын болған жоқ. Мэннингтің пікірсайысқа қатысты ұстанымы, Эдмонтон қаласының шіркеу басшылары пікірсайыс өткізуге шешім қабылдағанда өзгерді. Діңге жақын және "Библияға оралу сағаты" радио бағдарламасын жүргізуші Мэннинг бұл шақыруды қабылдады. Лаугидтің пікірсайыстағы өнері "Эдмонтон журналы" газетімен жоғары бағаланды, ал биограф Джордж Вуд бұл Эдмонтон аймағындағы консервативтік қозғалыстың өсуіне, соның ішінде Дон Геттидің Страткона-Батыста Әлеуметтік несие білім министрі Рэндольф Маккинноннан жеңіске жеткеніне ықпал еткенін айтты. Басқа да бұқаралық ақпарат құралдары "Мэннингке қарсы тұруға мүмкіндігі бар жалғыз саясаткер – Лаугид" екенін атап өтті. Науқан барысында Прогрессивті консерваторлар Альберта мемлекеттік телефон компаниясын сатуды талап етті. Лаугид одан кейін Калгари-Батыс сайлау округінен заң шығарушы органға сайланды, дауыстардың 62 пайызын алып, Прогрессивті консерваторлар провинция бойынша 26 пайыз дауыс жинады, тағы бес кандидат жеңіске жетті, содан кейін Лаугид оппозиция жетекшісі болды. "Түпкілікті алты" деп аталған сайланған консерваторлар тобына Калгари қаласынан Лен Верри, Дэвид Рассел; Эдмонтон аймағынан Лу Хайндман және Дон Гетти, сондай-ақ партияның жалғыз ауылдық кандидат және бұрынғы федералды парламент депутаты Хью Хорнер кірді. "Эдмонтон журналы" газеті 1967 жылғы сайлаудан кейін Лаугидтің жетістігіне оң баға берді, алберталықтардың оппозиция ретінде жауапты және сенімді баламасы бар екенін мәлімдеді.
Дауыс беруге құқығы
1967 жылғы Альбертадағы жалпы сайлауда дауыс беруге қабілетті болу үшін төрт талап болды. Дауыс беруге құқығы бар сайлаушы 1967 жылғы 14 сәуірге дейін Канада азаматы немесе Британ подданныйы болуы керек; дауыс беру күніне 19 жасқа толуы керек; 1967 жылғы 14 сәуірге дейінгі 12 ай бойы Альбертада тұруы керек; және 1967 жылғы 14 сәуірде сайлау округінде тұруы керек. Албертаның аборигендері алғаш рет провинциялық жалпы сайлауда дауыс беруге құқылы болды.
Жазғы уақыт бойынша плебисцит
Альберта провинциясы бесінші рет провинциялық референдум өткізді. Сайлаушылардан жазғы уақытқа (күндізгі уақытты ұзарту) көшу туралы ұсынысты мақұлдау сұралды. Ұсыныс өте тар қалыппен қабылданбады. Бұл мәселе келесі сайлауда қайта қарастырылды және сол кезде мақұлданды.
Өмірбаян
1948 жылы Альберта үкіметі провинцияның уақыт белдеуін ресми түрде «Күндізгі уақыт туралы заң» арқылы белгіледі, ол провинцияның барлық аймағын Тау стандартты уақытын сақтауға міндеттеді және кез келген муниципалитетке күндізгі уақытты немесе басқа уақыт белдеуін қолдануға тыйым салды. Бұл заң Калгариде (1946 және 1947 жылдары) және Эдмонтонда (1946 жылы) өткен муниципалды плебисциттерде жазғы уақытқа көшу мақұлданғаннан кейін қабылданды. Эдмонтон мэрі Гарри Айнлей басшылығымен, жаңа заңмен тыйым салынған күндізгі уақыт қолданыла бастады. Альбертаның қалалық муниципалитеттері күндізгі уақытты қолдады және провинциялық үкіметтен плебисцит өткізуді немесе муниципалитеттерге жергілікті деңгейде күндізгі уақытты қолдануға рұхсат беруді талап етті. 1963 жылдың шілде айында Калгари қалалық кеңесі мен Эдмонтон қалалық кеңесі бірлесіп, заң шығарушы органда плебисцит өткізу туралы ұсыныс жасады, бұл ұсынысқа Әлеуметтік несие министрі және Эдмонтон әкімшісі Этель Сильвия Уилсон қолдау көрсетті, бірақ нәтижесіз аяқталды. 1964 жылдың наурызында либералды депутат және Калгари әкімшісі Билл Дикки мәселені муниципалды плебисцит арқылы шешуге рұхсат беруге тағы бір әрекет жасады, бірақ ол да заң шығарушы органда сәтсіз болды. Пікірсайыс барысында Әлеуметтік несие депутаты Уильям Паттерсон күндізгі уақытты «ерекше нәрсе» деп сипаттады, ал министр Аллен Рассел Патрик муниципалды күндізгі уақыттың туристерге түсінуі қиын болатынын мәлімдеді. Билл Дикки ұсынған ұсыныс 1966 жылдың ақпанында күндізгі уақыт бойынша плебисцит өткізу үшін заң шығарушы органмен мақұлданды. 1966 жылдың 29 наурызында министр Альфред Хук «Күндізгі уақыт туралы заңға» (75-құжат) түзетулер енгізу туралы заң жобасын ұсынды, бұл түзетулер үкіметке бұл мәселе бойынша плебисцит өткізуге мүмкіндік беретін болды. 1967 жылдың 17 сәуірінде Альберта үкіметі 607/67 нөміріндегі жарлықты бекітті, онда күндізгі уақыт бойынша плебисцит өткізуге қатысты нұсқаулар берілді. Қойылатын сұрақ: «Сіз провинция бойынша күндізгі уақытты қолдаумен келісесіз бе?», жауаптар: «Иә» және «Жоқ». 1967 жылға қарай Канаданың Альберта мен Саскачеваннан басқа барлық провинциялары күндізгі уақытты қабылдады. Көптеген Альберта компаниялары жазғы сағаттарды өзгертіп, соның ішінде Альберта қор биржасы Торонто мен Монреальдегі биржалармен үйлесу үшін таңғы 7-де жұмысын бастады. Air Canada компаниясы Альбертадағы рейстердің кестесін дайындаудағы қиындықтарды көрсететін мәлімдеме жасады.
Аргументтер жақта және қарсы
Күндізгі уақытты үнемдеу үшін аргументтер құрылыс индустриясы, оның ішінде Альберта Құрылыс Ассоциациясы және Эдмонтон Үй Салушылар Ассоциациясы тарапынан ұсылды. "Калгари Геральд" газетінің редакциялық алқасы плебисцит алдында провинцияның күндізгі уақытты сақтауын және жалпы Канаданың күндізгі уақытқа өтуін қолдайтын бірнеше редакциялық мақала жариялады. Калгари тұрғындары және кәсіпкерлер Билл Крейтон мен Дэвид Мэтьюс спорт үшін кешкі сағаттағы қосымша күн сәулесінің артықшылықтарын дәлелдеп, күндізгі уақытты қолдау науқанына жетекшілік етті. Крейтон Альберта Әуесқой Спорт Одағынан және басқа да жергілікті гольф, бейсбол, футбол және теннис федерацияларынан қолдау ала алды. Калгари Туризм және Конвенциялар Ассоциациясы күндізгі уақытты қолдап, туристердің провинцияны уақытты өзгертуді қабылдамағаны үшін "жетілмеген" деп есептегенін атап өтті. Либералдық партияның лидері Майкл Макканьо жеке өзі күндізгі уақытты сақтауды қолдады. Күндізгі уақытқа қарсы пікірлерді Калгаридегі заңгер және кинотеатр иесі Р.Х. Баррон құрған Альберта Стандартты Уақыт Кеңесі білдірді. Кеңес жергілікті газеттерде стандартты уақытты қолдайтын жарнамалар жариялады, олардың арасында балалардың қараңғыда немесе сумерек уақытында мектепке қауіпсіз баруы және оқу үлгерімінің төмендеу мүмкіндігі сияқты мәселелер көтерілді.
Салдары
Плебисцит нәтижесінде тау стандартты уақытын сақтау жақтары аздап жеңіске жетті, халықтың 51,25 пайызы жазғы уақытқа көшуге қарсы дауыс берді. Калгари Геральд газетінің редакторы плебисциттің сәтсіз аяқталуын сынап, алайда провинцияның ақырында жазғы уақытты қабылдайтынын болжады.
Нәтижелер
Сіз бүкіл облыс бойынша жазғы уақытқа көшуді қолдайсыз ба?ForAgainst236,555 48.75%248,680 51.25%