Кіріспе

1971 жылғы Альберта провинциясының жалпы сайлауы – Канаданың Альберта провинциясында 1971 жылдың 30 тамызында өткен және 17-ші Альберта заң шығарушы ассамблеясын құру үшін Альберта заң шығарушы органының жетпіс бес мүшесін сайлау мақсатындағы он жетінші жалпы сайлау. Питер Лаугхид басқарған Альбертаның прогрессивті консервативтік қауымдастығы жаңа заң шығарушы органда көпшілік үкімет құру үшін сайлаушылардың 46,4 пайызының қолдауымен 75 орынның 49-ын жеңіп алды. Лаугхидтің прогрессивті консервативтері премьер-министр Гарри Сстром басқарған Әлеуметтік кредит партиясын жеңіп, сайлаушылардың 41,1 пайызының қолдауымен 25 орынға ие болды. 1971 жылғы сайлау Альбертада прогрессивті консервативтік династияның басталуын қадағалады, ол 1971 жылдан 2015 жылға дейін 44 жыл бойы үнемі көпшілік үкіметке ие болды. Бұл сайлау сонымен қатар 1935 жылдан 1971 жылға дейін 36 жыл бойы үнемі көпшілік үкіметті басқарған Әлеуметтік кредит династиясының аяқталуын білдірді.

1967 жылғы Альберта жалпы сайлауы

1967 жылдың мамыр айындағы сайлауда прогрессивті консервативтер партиясының лидері Питер Лаугхид және оның қолдаушылары барлық 65 сайлау округінде кандидаттарды тіркеу үшін тынымсыз жұмыс істеді. Алайда, прогрессивті консервативтер тек 47 кандидатты тіркеді, бұл Либералдық партияның 45 кандидатынан екіге артық болғанымен, Әлеуметтік кредит партиясы мен Жаңа демократиялық партия ұсынған толық тізімнен кем болды. Лаугхид осыдан кейін Калгари-Батыс сайлау округінен заң шығарушы органға сайланды, ол дауыстардың 62 пайызын жинады, ал прогрессивті консервативтер провинция бойынша 26 пайыз дауыс жинады, тағы бес кандидат жеңіске жетті. Алты депутат сайланғаннан кейін Лаугхид оппозиция жетекшісі болды. "Түпкілікті алты" деп аталған сайланған консервативтердің қатарында Калгариден Лен Уэрри мен Дэвид Расселл, Эдмонтон аймағынан Лу Хайндман мен Дон Гетти, сондай-ақ партияның жалғыз ауылдық кандидат және бұрынғы федералды парламент мүшесі Хью Хорнер болды. Эдмонтон журналы 1967 жылғы сайлаудан кейін Лаугхидтің жетістігіне жағымды баға берді, алберталықтардың оппозиция ретінде жауапты және сенімді баламасы бар екенін мәлімдеді.

1971 жылға дейін

Эрнест С. Мэннинг 25 жыл қызмет еткеннен кейін, Социалдық кредит партиясын тоғызыншы рет үстемдікке жеткізгеннен кейін 1968 жылы партия басшысы және премьер-министр лауазымынан кетті. Оның орнын баскан Гарри Э. Стром үкіметті жаңарта алмады, оның үкіметі шаршаған, немқұрайлы және көне стильді болып көріне бастады. Социалдық кредит партиясы екі буынға жуық уақыт билікте болды, олардың алғашқы жеңісі Альбертада ірі мұнай кендері табылар алдында он жылдан астам бұрын болған. 1967 жылғы сайлаудың мандаты 1972 жылдың мамыр айында, басталысынан бес жыл өткен соң толуға тиіс болғанмен, Канада саясатындағы дәстүр бойынша заң шығарушы органдар әр төрт жылда немесе одан да аз уақыт ішінде таратылады. Сондықтан Стром 1971 жылы мамыр мен қыркүйек аралығында сайлау шақыруға шешім қабылдады. Ол көктемгі науқанды қысқаша қарастырды, себебі егін егу маусымы шаруаларды оң көңілді етеді деп ойлады, демек, олар қазіргі үкіметті қолдауға бейім болар еді. Алайда, шаруалар егін егу немесе жинау маусымының ортасында сайлауға баруға жағымсыз реакция жасайды деген қорытындыға келгеннен кейін, Стром 30 тамызды таңдады. Прогрессивті консерваторлар, керісінше, 1971 жылғы сайлауға қарай маңызды үдеу алды. Лугидтің прогрессивті консервативті фракциясы «Түпкілікті алтылықтан» Роберт Даулингтің 1969 жылғы қазан айында Эдсоннан өткен қосымша сайлауда, Лугидтің көп жылдық досы Билл Диккидің 1969 жылғы қарашада либералдардан оның фракциясына қосылуымен және Банф-Кокран тәуелсіз өкілі Кларенс Копиторнның 1971 жылғы сәуірде партияға қосылуымен одан әрі өсті. Бұл өсімнің нәтижесінде халыққа танымал Лугид басқаратын прогрессивті консерваторлар 1971 жылдың тамыз айындағы сайлауға 10 үміткермен қатысты.

Әлеуметтік несие акциясы

Үгіт-насихат комитеті құрылып, 580 000 долларлық бюджет ұсынылды. Партия жұлдызды кандидаттарды тартты, олардың ішінде Калгари қалалық кеңесінің мүшесі Джордж Хо Лем және бұрынғы Калгари Стампедер клубының жұлдызы Дон Луцци болды (Эдмонтон қалалық кеңесінің мүшесі және болашақ мэр Сек Пурвес Эдмонтон Стратконадағы Әлеуметтік несие партиясының тікелей кандидаттығына қол жеткізуге тырысып, алайда Strathcona орталығының бұрынғы өкілі Джозеф Донован Россқа есе жіберді), бірақ Стромның потенциалды жаңа кандидаттарға кабинеттік лауазымдар немесе басқа да ынталандырулар ұсынуға құлықсыздығы бұл әрекеттерге бөгет болды. Стромның жеке харизмасының жетіспеуі де кемшілік еді: орталық комитет ұсынған ірі бюджеттің тек 72 000 доллары телеарнада жарнамалауға бөлінді, онда Стром өзінің артықшылықтарын көрсетпеді. Партия премьер-министрдің беделін жаңару үшін жарнамалық фильмдерге тырысты, бірақ нәтижелері әртүрлі болды. Бір фильмде, бір рет көрсетілгеннен кейін тоқтатылған, Стром өзінің тұрғын үйінде ашуланып, алберталықтарды үкіметтен күтілетін нәрселерін азайтуға шақырды. Томми Бэнкстің өндірген және Стромды провинцияның өзгеретін жағдайында көрсеткен тағы бір фильмі сәтті болды. Науқан Әлеуметтік несие партиясының жақтастарына үміт сыйламады. Стром прогрессивті консервативті оппозицияның жетекшісі Питер Лаугид сияқты көпшілікті қызықтыра алмады, алайда 25 тамызда Эдмонтон қаласының Юбилейлік сарайында өткен, Стром мен Мэннингтің сөз сөйлеген митингі толы болды. Консервативтердің 65 жастан асқан алберталықтарға тегін медициналық қызмет көрсетуді ысыраптық деп сынағаннан кейін, Стром Әлеуметтік несие партиясының шамалы арзан баламасын жариялады: 65 жастан асқан алберталықтарға айына бір доллар төлеммен медициналық қызмет. Эдмонтон журналы, бұрын Эдмонтон тұрғындарының көпшілігі прогрессивті консервативтерге дауыс беруді ниеттенгенін көрсеткен сауалнама жариялаған еді, Лаугидті премьер-министрлік лауазымына қолдады.

Прогрессивті консервативті науқан

Прогрессивті консервативті партия 1970 жылдың ортасынан бері сайлауға дайындалып келді. Партия лозунгдар мен имиджді әзірледі, бұл Альбертада саяси баспа және имиджді орталықтандырылған түрде бақылаудың алғашқы мысалдарының бірі болды, онда жеке сайлау округтері өз материалдарын жасауға мүмкіндік алған жоқ. Осы орталықтандыру партияның басты хабарларын күшейтуге және сайлаушылардың назарында оларды қайта-қайта көрсетуге бағытталған еді. 120 000 долларлық жарнамалық бюджеттен 80 000 доллары телеарнадағы жарнамаларға, ал қалғаны провинциядағы сайлау округтері үшін басқа материалдарға бөлінді. Лоугидтің теледидарға назар аударуы, әлеуметтік кредиттердің радионы аз сөйлегіш Стром үшін пайдалануымен қарама-қайшы болды. Лоугидтің командасы хабарламаларға сақ болды, прогрессивті консервативтерді "оппозиция" емес, "балама" ретінде көрсетуге баса назар аударды. Лоугид 40 күндік жоспар жасады, ол оны әрбір сайлау округіне алып келіп, болашақ сайлаушылармен "көрісіп, амандасу" үшін пайдаланды.

Сайлау

16-шы заң шығарушы жиналыс 1971 жылдың 27 сәуірінде жабылды және үш айдан кейін 22 шілдеде таратылды. Сайлау күні 1971 жылдың 30 тамызына белгіленді.

Сайлау учаскелерінің шекаралары

Бірқатар сайлау округтері 1970 жылы Сайлау туралы заңға енгізілген түзетулерден кейін қайта бөлінді, бұл түзетулер 1968 жылғы Альбертаның қайта бөлу рәсімдері жөніндегі комитетінің, Әлеуметтік кредит партиясының мүшесі Фредерик С. Колборн төрағалық еткен арнайы комитетінің есебімен негізделген. Заң шығарушы органға сайланатын депутаттардың саны 65-тен 75-ке дейін арттырылды.

Дауыс беру және сайлауға сайлану

Көпшілік жасқа қатысты заңға енгізілген өзгерістер дауыс беру жасын 21-ден 18 жасқа дейін төмендетті.

Салдары

Басқа оппозициялық партиялардың құлдырауы прогрессивті консерваторлар партиясын әлеуметтік несиеге жалғыз сенімді қарсыласқа айналдырды. Прогрессивті консерваторлар 46 пайыз дауыс жинады және заң шығарушы органдағы 75 орынның 49-ын жеңіп алды, бұл берік көпшілік үкімет құруға жеткілікті. Бұл ПК-ның қатарынан он екі рет жеңіске жетуінің біріншісі болды; олар 2015 жылы жеңіліске ұшырағанға дейін үзіліссіз үкіметте қалды, бұл оларды Канада тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен саяси династияға айналдырды. 1971 жылғы сайлау саяси қайта құрылымның классикалық мысалы саналады. Әлеуметтік несие партиясы бұл сайлауда бұрынғы сайлаулармен салыстырғанда рекордтық дауыс жинады, ал бұрынғы сайлаулар төмен қатысумен өтті. Дегенмен, прогрессивті консерваторлар бұл шағын артықшылықты орын саны бойынша үлкен артықшылыққа айналдырды, өйткені олар провинцияның ең ірі екі қаласында – Эдмонтонда прогрессивті консерваторлар барлық орынды жеңіп алды, ал Калгарида бес орыннан басқа барлық орынды алды. Әлеуметтік несие партиясының көптеген жеңілістері аз айырмамен болғанымен, олар партияның шамамен жартысына жуық фракция мүшелерінен айырылуына жеткілікті болды. Стром жеңіліске ұшырағаннан кейін бірнеше айдан соң әлеуметтік несие партиясының жетекшілігінен кетті. Сайлау түнінде әлеуметтік несие партиясы жеңіліске ұшырады, прогрессивті консерваторлар 49 орын алса, олар 25 орынға ие болды. Әлеуметтік несие партиясының дауыс үлесі бес пайыздық ұпаймен сәл төмендесе де, Логхид жаңа демократтардың дауысының айтарлықтай төмендеуінен және либералдардың дерлік құлдырауынан пайдаланды. Партия провинцияның ең ірі екі қаласында да күйреп, Эдмонтондағы барлық орындықтарынан және Калгаридағы бес орыннан басқа барлық орындықтарынан айырылды. Стром Эдмонтонда жеңіліске мойын бұрып, Медісін-Хатқа қайтып оралды. Бұл жеңіліс әлеуметтік несие партиясын тікелей құлдырауға ұшыратты. Оның Ассамблеядағы өкілдігі келесі он жылда азайды және 1982 жылы толығымен жойылды. Либералдық партия заң шығарушы органға өте алмады. Бір либерал, Билл Дики, ПК партиясына өтті. Тағы бірі, Уильям Свицер 1969 жылы қайтыс болды. Қалған либерал Майкл Макканьо федералды парламентке өту үшін, бірақ сәтсіз өтті. Альбертаның Жаңа демократиялық партиясының жетекшісі Грант Нотли өзінің партиясынан сайлауда жеңіске жеткен жалғыз адам болды. Ол 1982 жылға дейін заң шығарушы органда жалғыз жаңа демократ ретінде отырды. Оның қызы Рейчел 2015 жылы прогрессивті консерваторлар партиясын жеңіп, олардың 44 жылдық билігін аяқтады.

Нәтижелер

Партия Партия басшысы# үміткерлер Орындар Халық дауысы 1967 Жалпы таратылды. Сайланған +/ #%% Өзгеріс Прогрессивті консервативтер Питер Лаугхед 75 6 10 49 +43 296,934 46.40% +20.40% Әлеуметтік кредит Гарри Э. Стром 75 55 55 25 −30 262,953 41.10% −3.50% Жаңа демократтар Грант Нотли 70 1 +1 73,038 11.42% −4.56% Боб Рассел 20 3 −3 6,475 1.01% −9.80% Тәуелсіз 3 1 −1 462 0.07% −1.31% Барлығы 243 65 65 75 +10 639,862 100% Көз: Алберта сайлаулары

Жазғы уақыт бойынша плебисцит

Альберта сайлаушылары жазғы уақытқа (күндізгі уақытқа) өту туралы ұсынысты қолдау мәселесі бойынша облыс бойынша референдумға қатысты. Ұсыныс сайлаушылардың 61,37 пайызының қолдауымен мақұлданды.

Өмірбаян

1948 жылы Альберта үкіметі провинцияның уақыт белдеуін ресми түрде «Күндізгі уақыт туралы заң» арқылы белгіледі. Бұл заң провинцияның барлық аймағын Тау стандартты уақытын қабылдауға міндеттеді және кез келген муниципалитетке күндізгі уақытты немесе басқа уақыт белдеуін қолдануға тыйым салды. Бұл заңнама Калгари (1946 және 1947 жылдары) және Эдмонтон (1946 жыл) қалаларында өткен, жазғы уақытқа көшуді мақұлдаған муниципалды референдумдардан кейін қабылданды. Альбертаның қалалық муниципалитеттері көбінесе күндізгі уақытты қолдады және провинциялық үкіметке провинциялық референдум өткізуге немесе муниципалитеттерге күндізгі уақытты қолдануға рұқсат беруге қысым жасады. Бұл мәселедегі бастамашыл 1964 жылдың наурыз айында муниципалитеттерге референдум өткізуге рұқсат беру туралы ұсыныс енгізген либералды заң шығарушы және Калгари әкімі Билл Дикки болды. Алайда, бұл ұсыныс Әлеуметтік кредиттер үкіметі тарапынан қабылданбады. Сол кезде Әлеуметтік кредиттердің депутаты Уильям Паттерсон күндізгі уақытты «ерекше ойыншық» деп сипаттады, ал министр Аллен Рассел Патрик қалалық күндізгі уақыттың туристерге түсінуі қиын болатынын айтты. 1966 жылдың ақпанында Әлеуметтік кредиттер үкіметі, Билл Дикки ұсынған ұсынысты мақұлдап, күндізгі уақыт бойынша провинциялық референдум өткізуге келісті. Үкімет 1966 жылдың 29 наурызында министр Альфред Хук ұсынған «Күндізгі уақыт туралы заңға түзетулер енгізу туралы заңды» (75-нөмірлі заң жобасы) ұсынды. Бұл түзетулер үкіметке мәселе бойынша референдум өткізуге мүмкіндік берді. 1967 жылғы Альбертаның жалпы сайлауы кезінде Альберталықтардан «Сіз провинция бойынша жазғы уақытты қолдайсыз ба?» деген сұраққа жауап беру сұралды. Сайлаушылардың тар большинствасы – 51,25 пайызы күндізгі уақытқа қарсы дауыс берді. Қарсылықтың көп бөлігі ауылдық аймақтарда болды, ал күндізгі уақытқа деген күшті қолдау Калгари, Эдмонтон, Летбридж және Медисин-Хэт қалаларында байқалды. 1967 жылға қарай Альберта мен Саскачеваннан басқа барлық провинциялар күндізгі уақытты қабылдаған еді. Альбертаның көптеген кәсіпорындары күндізгі уақытты қолданатын басқа провинциялармен үйлестіру үшін жазғы жұмыс кестесін өзгертті, соның ішінде Альберта қор биржасы Торонто мен Монреальдағы биржалармен сәйкес келу үшін таңғы сағат 7-де жұмысын бастады. Air Canada компаниясы Альбертадағы рейстердің кестесін жасаудағы қиындықтарды көрсететін мәлімдеме жасады. 25 жыл премьер-министр болып қызмет еткеннен кейін, Әлеуметтік кредиттердің жетекшісі Эрнест Мэннинг 1968 жылдың 12 желтоқсанында отставкаға кетті, ал оның орнына Гарри Стром премьер-министр болып тағайындалды. Бірнеше айдан кейін, 1969 жылдың сәуір айында Стром Альберталықтардан келесі жоспарланған провинциялық жалпы сайлаумен бірге күндізгі уақыт бойынша тағы да бір рет дауыс беруді сұрайтынын мәлімдеді. Өз мәлімдемесінде Стром бұл мәселеде бейтарап екенін және ешқандай басымдық бермейтінін айтты.

Науқан

Калгари тұрғындары мен кәсіпкерлер Билл Крейтон мен Дэвид Мэтьюс 1967 жылы істегендей, күндізгі уақытты сақтау науқанын қайтадан бастады, спортпен айналысу үшін кешкі сағаттағы қосымша бір сағат күн сәулесінің пайдасын дәлелдеді. Крейтон 1967 жылы Альберта Стандартты Уақыт Кеңесі және Калгари заңгері, кинотеатр операторы Р. Х. Баррон басқарған, табысты және қаржылық жағынан жақсы қолдау көрген "жоқ" науқанының тәжірибесінен үйренді. Крейтон мен Мэтьюс 1971 жылғы референдумға дейін жақтаушылық ету үшін "Күндізгі уақытты қолдайтын қоғам" ("Yes for Daylight Saving Society") құрды, бұл 1967 жылғы "жоқ" науқанының ұйымдасқан тәсіліне ұқсас болды. Эдмонтон бөлімі жарнамаға 1000 доллар бөлді және тіпті Эдмонтон қаласы бойынша өнер көрсеткен "Күндізгі уақыттың сұлуы" ("Miss Daylight Saving Time") тағыды.

Салдары

1971 жылы күндізгі уақытты өзгертуге қатысты өткізілген референдумда Альберта халқының көп бөлігі осы өзгеріске қолдау көрсетті. Күндізгі уақытты өзгертуге қарсы болған фермерлерді біріктіретін Unifarm ұйымының мәлімдемесінде, ұйым бұл ұсыныстың қабылданатынын күткені, бірақ фермерлерге тиетін салдарының жеңіл болатынын айтты. 1972 жылдың наурыз айының басындағы Тақтың сөйлеуінде жаңа Прогрессивті консервативті үкімет күндізгі уақытты өзгертуді атап өтті, ал Бас прокурор Мерв Лейч 1972 жылдың 14 наурызында Альбертада күндізгі уақытты ресми түрде өзгертуге шешім қабылданғанын жариялады. Осы өзгеріс 1972 жылдың 30 сәуірінде басталып, 1972 жылдың 29 қазанына дейін жалғасатын болды.