Кіріспе

LNER A4 класының булы локомотиві 1937 жылы Донкастерде салынған.

60009 «Оңтүстік Африка одағы» – 1937 жылдың 16 сәуірінде Донкастер жұмыс істемесінде салынған LNER A4 класының булы локомотиві. Бұл – сақталып қалған алты А4 локомотивінің бірі. Оның магистральдық сертификаты 2020 жылдың сәуір айында тоқталды. Локомотив қазандықты тексеруге жататындықтан, бастапқы жоспар бойынша қазандық сертификатының мерзімі біткенше оны Шығыс Ланкашир темір жолында пайдалануды және кейін стационарлық көрмеге басқа жерге жіберуді көздеп, ол темір жолға көшірілді. Бірақ, жарылған қазандық түтігі оны мерзімінен бұрын зейнеткерлікке шығаруға мәжбүр етті. 1980 және 1990 жылдары Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы саяси наразылықтарға байланысты ол қысқа мерзімге «Osprey» деп аталды.

Аттар

1937 жылы Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолы (LNER) Донкастер жұмыстарында салып, бастапқыда 4488 нөмірімен тағайындалған, ол Оңтүстік Африка Одағының құрметіне аталған. Бұрын ол Osprey деген атқа ие болған және 1937 жылдың 17 сәуірінде LNER Apple Green түсімен боялған, бірақ кейін қайта аталды және LNER Garter Blue түсіне боялды, «The Coronation» пойызын жүргізу үшін. Ақырында ол 1980-ші және 1990-шы жылдары Osprey деген атты алды. Бұл 1948 жылдан 1994 жылға дейін нәсілдік апартеид саясатын ұстанған Оңтүстік Африкаға қарсы заманауи саяси оппозицияның салдарынан болды. Osprey деген ат бұрын A4 локомотиві №4494 (1942 жылдан кейін LNER директоры Эндрю К. Маккош атымен қайта аталған) және LNER Peppercorn Class A1 локомотиві №60131 (1949 жылдан 1965 жылға дейін) иеленген. 60009 локомотивінің аты кейіннен Оңтүстік Африка Одағына қайта өзгертілді. Жұмыс нөмірі 1853 болды; аталған тақталар әдеттегідей кабинаның сыртқы жақтарында емес, кабинаның ішінде орналасқан.

Тақташа

Локомотивтің жағында орналасқан "спрингбок" тақташасын 1954 жылғы 12 сәуірде Блумфонтейн газетінің иесі сыйға берген. Локомотивтің сол жағына тек бір тақта ғана орнатылған. 1970 жылдардың ортасында Джон Кэмеронға екі құйма "Спрингбок" тақтасы тапсырылды және олар кабинаның екі жағына орнатылды. Кейін күрделі жөндеулер кезінде олар алынып тасталды, бірақ қазандық жағындағы бастапқы тақта әлі де сақталып қалды. 60009 локомотиві, өзінің класындағы басқа локомотивтер сияқты, американдық, Кросбидің қоңыраулы сыбызғысымен жабдықталған.

Ливерьдері

Оңтүстік Африка одағы өзінің қызметі бойында көптеген ливреяларды киген. Оның алғашқы ливреясы 4488 нөмірімен көк түсті болды, ол 1937 жылдың 19 сәуірінде жатты. Келесі ливрея 1942 жылдың 21 наурызында LNER соғыс кезеңіндегі қара түспен жатты. Бұл ливрея 1943 жылдың 14 тамызында өзгертілді, онда ықтимал тыңшыларды жаңылыстыру үшін "L" және "R" әріптері алынып тасталды, нәтижесінде қара локомотивтің тендерінде тек "NE" қалды. 1947 жылдың 21 ақпанында Оңтүстік Африка одағы қызыл және ақ жолақтары бар көк жартеранды түсіне қайта оралды. Найджел Греслидің ізбасары Эдвард Томпсонның нөмірлеу жүйесі бойынша оның нөмірі 1946 жылдың 12 қаңтарында "9" деп өзгертілді. Бұл бояу кезінде тот баспайтын болаттан жасалған 9 нөмірі қосылды. 1949 жылдың 4 тамызында 60009 нөмірі 60007 Сэр Найджел Гресли ретінде Британ темір жолының стандартты экспресс жолаушылар көк түсімен қайта боялды. Соңында, 1952 жылдың 2 қазанында Оңтүстік Африка одағы Британ темір жолының жасыл түсіне боялды. Ол осы ливреяны қазірге дейін сақтап келеді.

Техникалық мәліметтер

Гресли А4 типтес 35 локомотивтің барлығы сияқты, «Оңтүстік Африка одағы» да құрастырылған кезде ағымдық жақтаулармен немесе бүйірлік қоршаулармен жабдықталған. Бұл техникалық қызмет көрсетуге кедеріл келтірді, сондықтан сыныптың қалған бөліктерімен бірге ол алынып тасталды. 4488 локомотиві 1942 жылдың 21 наурызында ремонттау кезінде жақтауларын жоғалтты.

Қазандықтар

60009 өзінің қызмет ету кезеңінде 14 қазанмен жабдықталған: 8951, 9129 (9 қараша 1940 жылы орнатылған жаңа қазан), 8955 (Жаңа Зеландияның 4492 доминионынан, 13 қаңтар 1945), 9128 (Күміс түлкі 2512-ден, 9 ақпан 1946), 8957 (Индия империясының 4490-нан, 5 мамыр 1948), 9027 (Вальтер К. Уигам 60028-ден, 4 тамыз 1949 – бұл қазан 23 қараша 1950 жылы 29279 болып қайта нөмірленді), 29285 (Ганнет 60032-ден, 22 сәуір 1954), 29278 (Жаңа Зеландияның 60013 доминионынан, 18 қараша 1958), 27965 (жаңа қазан, 17 ақпан 1960), 27961 (Кингфишер 60024-тен, 19 шілде 1961) және 29337 (Алтын бүркіт 60023-тен, 6 қараша 1963).

Ұсыныстар

60009 локомотиві өзінің қызмет ету кезеңінде екі түрлі тендерді пайдаланған. Оның алғашқы тендері 1928 жылғы үлгідегі ағымдық дәліздік тендер болды. Бұл тендер бұрын A1 немесе A3 класты локомотивтерге орнатылып, қайта жаңартылған, ал 4488 локомотивіне жаңадан орнатылған. Кейіннен 1948 – 1963 жылдар аралығында жаңадан салынған ағымдық дәліздік тендерге ауыстырылды. Пайдаланудан алынғаннан кейін 60009 өзінің тендерін 4472 Flying Scotsman локомотиві үшін тек су тасымалдауға арналған тендерге түрлендіруге берді. Қазіргі уақытта 60009 1928 жылғы үлгідегі ағымдық дәліздік тендермен жабдықталған, бұл локомотив жолаушылар пойызын сүйреп келе жатқанда кабина экипажының ауысуына мүмкіндік береді. Бұл тендер бастапқыда LNER компаниясының эксперименттік жоғары қысымды №10000 локомотивіне орнатылған. Оның пайдаланған тендерлері: 5325 (17 сәуір 1937 – 22 наурыз 1948), 5636 (5 мамыр 1948 – 14 мамыр 1948), 5591 (14 мамыр 1948 – 16 шілде 1963), 5332 (6 қараша 1963 – 1 маусым 1966) және 5484 (17 шілде 1966 – 10 қыркүйек 1966). 60009 локомотивіне 18 қараша 1958 жылы қос түтін орнатылды. Бұл ерекшелік алғаш рет 1938 жылы 4468 Mallard локомотивіне орнатылған. Харроу және Велдстоун теміржол апатынан кейін қауіпсіздік талаптары қатаңдатқандықтан, барлық локомотивтерге автоматты ескерту жүйесі орнатылды. 60009 локомотивіне 1960 жылдың 17 ақпанында осы жүйе орнатылды. Осымен бірге Stone Smith үлгісіндегі жылдамдық тіркегіш құрылғысы да орнатылды.

Мансап

Оңтүстік Африка одағына жаңадан Эдинбургтағы Хеймаркет депосы берілді және 1962 жылдың 20 мамырында ол Абердин депосына бір рет ауыстырылды. 1964 жылдың 24 қазанында ол Лондон Кингс-Кросс станциясынан соңғы бумен жүргізілген пойызды тартты. High Dyke-дегі сынған рельс салдарынан Грантем арқылы өту кешіктіріліп, жиырма минутқа созылды. Бұл 1963 жылдың қараша айында қызметте болғанда Донкастерде күрделі жөндеуден өткен соңғы булы локомотив болды. 1966 жылдың 1 маусымында Британ темір жолдары қызметінен алынып қойылды.

Сақтау

Джон Кэмерон 1966 жылдың шілдесінде сатып алған 60009 Шотландияның Фиф аймағында қазір қолданыстан шығарылған Лохти жеке темір жолында сақталды, Анструтер маңындағы 1,5 миль (2 км) қашықтықты жүріп өтті. 1973 жылы локомотив Лохти жеке темір жолынан тас жолмен шығып, Лейдибанкке жеткізіліп, Ұлттық желіге қосылды. Одан Киркалдиге жеткізіліп, бұрынғы жүк қоймасында орналастырылды, онда ол Фиф аймағынан кездейсоқ турлар жасады. Бірнеше жылдан кейін ол Маркинчке көшіріліп, бұрынғы тауарлық қоймада 1994 жылдың мамырына дейін тұрды. 1989 жылғы күрделі жөндеуден кейін ол бүкіл Ұлыбритания бойынша теміржол сапарларын бастады. Бұл сапарлар оңтүстік-батыстағы Плимуттен солтүстікке қарай Инвернесске, батыстағы Холихедтен шығыстағы Норвичке дейін созылды. 60009 сондай-ақ көптеген негізгі желіге қосылған сақталған темір жолдарды аралады. Ол класындағы ең көп шақырымды жүрген локомотив атанды. 1994 жылдың мамырында локомотив Маркинш базасынан соңғы рет шықты, Severn Valley Railway, Bridgnorth жөндеуге арналған төмендетілген платформаға тиеліп алынды. Оның маршруты Форт-роуд көпірінен өтті, осылайша Форт көпірінен де, жанындағы тас көпірден де өткен жалғыз бу локомотиві болды. 2007 жылдың қаңтарында жөндеуден кейін ол Северн аңғары темір жолынан Крюге пойызды бақылау құрылғысын (OTMR) орнату үшін кетті. 2007 жылдың сәуірінде ол Шотландияға, Railway Touring Company-ның The Great Britain турымен оралды, содан кейін Торнтонға жаңа базасына келді. Кейін 2007 жылы ол Йорктан Скарбороға Кнаресборо, Харрогейт және Лидс арқылы тұрақты Скарборо Спа Экспресін тартты. 2008 жылы Railway Touring Company-мен жұмысын жалғастырып, 2008 жылдың бірінші жартысында Йорк пен Эдинбург арасында бірнеше рет пойыз тартты. Оңтүстік Африка одағы 60007 Sir Nigel Gresley және 60019 Bitternмен бірге 2008 жылғы Солтүстік Йоркшир Мурс темір жолы LNER фестивалінде болды – бұл үш A4 локомотивінің сақтауда бірінші рет кездесуі болды. Қазандық сертификатының мерзімі біткендіктен, Оңтүстік Африка одағы 2010 жылы Крюдегі Пит Уотерменнің LNWR шеберханасына күрделі жөндеуге келді. 2012 жылдың ортасында ол қайтадан жұмыс істеді, West Coast Railways үшін алғашқы турларын 22 және 23 шілдеде тартты. 2015 жылдың 9 қыркүйегінде 60009 Эдинбург герцогы Филипп пен Шотландияның бірінші министрі Никола Стердженмен бірге Елизавета II-ні тасымалдаған пойызды сүйреп, Эдинбург Уэверли мен Твидбанк арасындағы шекаралық темір жолын ресми түрде ашты. Локомотив қыркүйек айы бойында осы бағытта турлар жасады. 2017 жылы Джон Кэмерон 60009 қазандық билетінің мерзімі біткенде алынып, Фифтегі Ферминг және теміржол қонақ орталығына қойылатынын хабарлады. 2019 жылдың наурыз айында қазандық сертификатының мерзімі 12 айға ұзартылды. 2020 жылдың 7 наурызында ол Мидленд магистралі арқылы Элинг Бродвейден Йоркке соңғы негізгі бағыттық рейсін жасады, содан кейін Ұлттық теміржол мұражайында сақталды. 2020 жылдың қазан айында ол Йорктан Шығыс Ланкашир темір жолына (ELR) тасымалданды, онда 2021 жылдың сәуірінде пайдалануға берілді. Ол қазандық сертификатының мерзімі 2022 жылдың сәуірінде біткенше ELR-де жұмыс істеуі тиіс болды. Алайда 2021 жылдың қазан айының басында жарылған қазандық түтігі табылды және ол дереу тоқтатылды. Оның соңғы қоғамдық рейстері 2021 жылдың 3 қыркүйегінде болды, онда екінші бу локомотиві Гресли Пасифик, А3 класының 60103 нөмірі «Ұшқыш шотланд» болды. 2022 жылдың мамырында Оңтүстік Африка одағы Ұлы Манчестердегі Бьюри көлік мұражайында тұрақты көрмеге қойылды. 2023 жылдың сәуірінен бастап локомотив Фифке Джон Кэмеронның Балбути фермасында ашылатын Ферминг және теміржол қонақ орталығында тұрақты көрмеге қойылды. Ол өзінің басқа локомотивімен, бұрынғы LNER K4 класының 61994 нөмірі «Ұлы маркиз»бен бірге қойылды.