Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы 1940 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы 1940 жылы тропикалық циклогенездің жалпы орташа кезеңі болды. Маусымның ресми шектері болмаса да, тропикалық циклонның белсенділігінің көп бөлігі тамыз және қыркүйек айларында болды. Жыл бойы он төрт тропикалық циклон қалыптасты, оның тоғызы тропикалық дауылға дейін күшейді, ал алтауы – дауылға айналды. Дауылдардың ешқайсысы үлкен дауыл деңгейіне жеткен жоқ. Халыққа жақын аймақтарға немесе кеме жолдарына жақындамаған, әсіресе әлсіз және қысқа мерзімді тропикалық циклон байқалмауы мүмкін. 1960 жылға дейін спутниктік бақылау технологиясы болмағандықтан, осы кезеңдегі тропикалық циклон туралы деректер көбінесе сенімсіз. 2012 жылы маусымды қайта талдау жобасы нәтижесінде HURDAT деректер қорына қосымша дауыл енгізілді. Жылдың алғашқы тропикалық даулы 19 мамырда Испаниола аралының солтүстік жағалауында пайда болды. Бұл сирек оқиға болды, себебі осы кезеңде бұрын тек төрт тропикалық бұзылу тіркелген, бұл 1931–1943 жылдар аралығындағы 91,2-нің орташа көрсеткішінен төмен. ACE – тропикалық циклонның өмір бойы қолданған энергиясын көрсететін өлшем. Сондықтан, ұзаққа созылған дауылдың ACE көрсеткіші жоғары болады. Ол тек алты сағат сайын есептеледі, осы уақытта тропикалық және субтропикалық жүйелердің жел жылдамдығы тропикалық дауыл деңгейіне жетеді немесе одан асып түседі. Осылайша, тропикалық депрессиялар есепке алынбайды. Сол кездегі кемелердің бақылаулары бұзылудың анық циклоникалық айналымын көрсетті, ең күшті желдер циклонның солтүстік жарты шеңберінде орналасқан. Жағалауда дауыл толқындары көтеріліп, Пончартрейн көлінің батыс жағасында 2 метрге дейін жетті. Аномальды жоғары су тасқыны Луизиана штатының шеткі аралдарын су басып, курорттарды қамтыды. Күшті жел Техас штатында инфрақұрылымға орташа зиян келтірді, бірақ оның әсері негізінен АҚШ шығанағының жағалауындағы байланыс желілеріне тиді, олар желдің салдарынан бұзылды. Алайда, дауылдың келтірген зиянының көп бөлігі төмен жатқан жерлерде болған нөсерлі жаңбырдың нәтижесінде туды, рекордтық су тасқынына себеп болды. Жауын-шашынның ең көп мөлшері Луизиана штатының жағалауындағы Миллер аралында тіркелді, бұл штат тарихындағы ең ылғалды тропикалық циклон болды. Техас және Луизиана штатындағы 19 метеорологиялық станция тамыз айындағы 24 сағат ішіндегі жауын-шашынның рекордтық мөлшерін тіркеді. Мүлік, мал және егін – әсіресе мақта, жүгері және жаңғақ егістері – қатты зақымдалды. Жаңбырдың салдарынан бүкіл экожүйелер де өзгерді. Жалпы, дауыл 10,75 миллион долларлық зиян келтіріп, жеті адамның өміне қиындық тудырды. Жауын-шашынның ең көп мөлшері Солтүстік Каролина штатының Идлвилд қаласында тіркелді. Күшті жаңбыр өзендердің су тасқыны деңгейін асырып, жағалаудағы мүлікті зақымдады. Солтүстік Каролина штатында көптеген өлім-жітім оқиғалары тіркелді, онда 30 адам қаза тапты. Жалпы, дауылдан 50 адам қаза тауып, 13 миллион долларлық зиян келтірілді. Алайда, дауыл күшейе берді және 2 қыркүйекте қазіргі заманғы 2-ші санаттағы дауылға айналды, ең жоғары тұрақты жел жылдамдығы және ең төменгі барометриялық қысым тіркелді, бірақ бұл көрсеткіштер 2 қыркүйекте әртүрлі уақытта тіркелді. Кейін тропикалық циклон солтүстікке қарай жылжығанда әлсіреп, сол күні Новая Шотландияға алғаш рет жеткен кезде тропикалық дауылға айналды. Дауыл келесі күні Нью-Брансуикке тағы да жетіп, экстратропикалық циклонға айналды. Экстратропикалық қалдықтар 3 қыркүйек күні кешке үлкен экстратропикалық жүйемен біріккенге дейін Квебекке дейін сақталды. Жағалауда, әсіресе Жаңа Англияда, кең ауқымды сақтық шаралары қабылданды. Күшейтілген сақтық шараларының себебі, дауылдың әсері екі жыл бұрын аймақты қиратқан дауылға ұқсас болуы мүмкін деген қауіп болды. Дауылмен байланысты зиянның көп бөлігі Нью-Джерси штатында болды, онда дауылдан келген ылғал мен тұрақсыз майданның үйлесімі рекордтық жаңбырға себеп болды, ең көп жауын-шашын Иван қаласында тіркелді. Бұл дауылды штат тарихындағы ең жауын-шашынды дауыл етті. Су тасқынынан инфрақұрылым, негізінен жол желілері зақымдалды. Штат бойынша зиян 4 миллион долларды құрады. Жалпы, дауыл 4,05 миллион долларлық зиян келтірді, негізінен Нью-Джерсидегі су тасқынынан және жеті адамның өміне қиындық тудырды. Сол күні жауын-шашын...

Жетіінші дауыл

Қыркүйек айының соңында Атлант мұхитының солтүстік-шығысында тропикалық толқын сақталды. Төмен қысым аймағы кейіннен 22 қыркүйекте 0000 UTC-де тропикалық дауыл ретінде жіктелу үшін жеткілікті түрде ұйымдастырылды. Тропикалық циклон шығыс-солтүстік-шығысқа қарай жалғасты, онда біртіндеп күшейе түсті. 23 қыркүйекте сағат 1200 UTC-де дауыл 100 мбар (155 км/сағ) жылдамдықпен қазіргі заманғы 2-ші санаттағы дауыл қарқынына жетті; бұл көрсеткіш келесі 12 сағат бойы сақталды. Екінші кеме, Lobito, дауылдық желдің күшін және ең төменгі қысымды тіркеді; бұл тропикалық циклонмен байланысты ең төменгі қысым болып табылады. Азор аралдарындағы ең күшті желдің шамасы 25 қыркүйекте байқалды. Аралдардың үстінен баяу қозғалғандықтан, бұрқасын жаңбыр да жауды. Ангра-ду-Героисмода төрт күн ішінде жауын-шашынның мөлшері тіркелді, бұл станциядағы жылдық орташа жауын-шашынның үштен бірін құрайды. Сол жерде күшті дауыл толқыны байқалды. Толқындар аралдардың жағалауынан қайықтарды алып кетті. Ішкі аймақтарда үйлер мен егістерге кең ауқымда зиян келді, бірақ адам қаза болған жоқ. Бұл тропикалық дауылдық жел деп есептелді. Кейіннен бұл депрессия 7 қыркүйекте тұрақсыз фронтпен сіңіріліп кеткенге дейін солтүстік-шығысқа қарай қозғалды. Бұл бұзылу тропикалық дауыл деңгейіне жеткені туралы бір ғана хабарлама болғандықтан, ол HURDAT-қа енгізілген жоқ. Кейінірек 10 қыркүйекте Атлант мұхитының осындай аймағында бірінші депрессияның пайда болған жерінде төмен қысым аймағы байқалды. Кейіннен бұл аймақ тропикалық депрессия ретінде жіктелу үшін жеткілікті деңгейде ұйымдастырылды. Циклон батысқа қарай баяу қозғалып, 13 қыркүйекте тарап кеткенге дейін күшейген жоқ. 7 қазанда Атлант мұхиты арқылы үлкен созылған экстратропикалық циклон өтті. Келесі күні төмен қысым аймағы тар және жақсы анықталды, оның орталық қысымы тереңдеді. 9 қазанда экстратропикалық жүйе тропикалық депрессияға айналды деп талданды. Төмен қысым солтүстік-шығысқа қарай баяу қозғалып, 10 қазанда тарап кеткенге дейін біртіндеп әлсіреп кетті. 14 қазанда жағалаудағы бақылаулар Багама аралдарының солтүстігінде тропикалық депрессияның пайда болғанын көрсетті. Алайда, келесі күні депрессия әлсіреп, төмен қысым аймағына айналды. 16 қазанда Халықаралық мұхит атмосферасы деректерінің жиынтығында тіркелген екі кеме Солтүстік Каролина жағалауында желдің күшін хабарлады. Алайда, бұл хабарламалар жоғары қысым градиенті кезінде тіркелгендіктен, жүйе HURDAT-қа енгізілген жоқ. 2 қарашада Кіші Антиль аралдарының жанында төмен қысым байқалды. Жүйе Кариб теңізіне батысқа қарай ұйымдасқан күйде қозғалды. 7 қарашада төмен қысым аймағы Кубаның оңтүстігіне қарай жылжыды және кем дегенде қысымы бар тропикалық депрессия ретінде жіктелу үшін жеткілікті деңгейде ұйымдастырылды. 9 қарашада Бермуданың солтүстік-шығысында екінші жүйе байқалды, оның қысымы 0,9 мм-ге дейін жетті, бірақ екі жүйенің байланысты болған-болмағаны белгісіз болды.