Кіріспе
Денсаулық және күш-қуатты арттыру қозғалысы, фитнес қозғалысы. Дене шынықтыру, сондай-ақ дене мәдениеті деп те аталады, бұл 19 ғасырда Германияда пайда болған денсаулық және күш-қуатты арттыру қозғалысы.
the fitness movement
Physical culture, also known as body culture, is a health and strength training movement that originated during the 19th century in Germany,
In the United States, German immigrants after 1848 introduced a physical culture system based on gymnastics that became popular especially in colleges. Many local Turner clubs introduced physical education (PE) in the form of 'German gymnastics' into American colleges and public schools. The perception of Turner as 'non American' prevented the 'German system' from becoming the dominating form. They were especially important mainly in the cities with a large German American population, but their influence slowly spread. By the late 19th century reformers worried that sedentary white collar workers were suffering from various "diseases of affluence" that were partially attributed to their increasingly sedentary lifestyles. In consequence, numerous exercise systems were developed, typically drawing from a range of traditional folk games, dances and sports, military training and medical calisthenics. Physical culture programs were promoted through the education system, particularly at military academies, as well as via public and private gymnasiums. Industry began the production of various items of exercise oriented sports equipment. During the early and mid 19th century, these printed works and items of apparatus generally addressed exercise as a form of remedial physical therapy. Certain items of equipment and types of exercise were common to several different physical culture systems, including exercises with Indian clubs, medicine balls, wooden or iron wands and dumbbells. Combat sports such as fencing, boxing, savate and wrestling were also widely practiced in physical culture schools and were touted as forms of physical culture in their own right. The Muscular Christianity movement of the late 19th century advocated a fusion of energetic Christian activism and rigorous physical culture training.
Америка Құрама Штаттарында 1848 жылдан кейін неміс иммигранттары гимнастикаға негізделген дене шынықтыру жүйесін енгізді, ол әсіресе колледждерде танымал болды. Көптеген жергілікті Тернер клубтары физикалық тәрбиені «неміс гимнастикасы» түрінде американдық колледждер мен мемлекеттік мектептерге енгізді. Тернердің «американдық емес» екендігі туралы пікір «неміс жүйесінің» басымдыққа ие болуына кедерес жасады. Олар неміс-американдық халқы көп қалаларда ерекше маңызға ие болды, бірақ олардың ықпалы бірте-бірте тарады. 19 ғасырдың соңында реформаторлар кеңседе отырып жұмыс істейтін адамдардың түрлі «әулет ауруларынан» зардап шегуіне алаңдады, бұл олардың көшпелі өмір салтымен байланысты болды. Осының салдарынан көптеген жаттығу жүйелері жасалды, олар көбінесе дәстүрлі халықтық ойындардан, билерден және спорттан, әскери жаттығулардан және медициналық гимнастикадан құралды. Дене шынықтыру бағдарламалары білім беру жүйесі арқылы, әсіресе әскери академияларда, сондай-ақ мемлекеттік және жеке гимназиялар арқылы насихатталды. Өнеркәсіп жаттығуға бағытталған спорттық жабдықтардың әртүрлі түрлерін өндіруге кірісті. 19 ғасырдың басында және ортасында бұл басылымдар мен құралдар көбінесе жаттығуды емдеуші физиотерапияның бір түрі ретінде қарастырды. Кейбір құралдар мен жаттығу түрлері бірнеше түрлі дене шынықтыру жүйелеріне ортақ болды, соның ішінде үнділік клубтармен жаттығулар, медициналық доптар, ағаш немесе темір таяқтар және гантельдер. Фехтование, бокс, савате және күрес сияқты жекпе-жек спорты дене шынықтыру мектептерінде кеңінен таралды және олар өздерінің дене шынықтырудың түрлері ретінде жарнамаланды. 19 ғасырдың соңындағы «Мықты христиандық» қозғалысы белсенді христиандық қызмет пен қатаң дене шынықтыру жаттығуларының бірігуін жақтады.
the fitness movement
Physical culture, also known as body culture, is a health and strength training movement that originated during the 19th century in Germany,
In the United States, German immigrants after 1848 introduced a physical culture system based on gymnastics that became popular especially in colleges. Many local Turner clubs introduced physical education (PE) in the form of 'German gymnastics' into American colleges and public schools. The perception of Turner as 'non American' prevented the 'German system' from becoming the dominating form. They were especially important mainly in the cities with a large German American population, but their influence slowly spread. By the late 19th century reformers worried that sedentary white collar workers were suffering from various "diseases of affluence" that were partially attributed to their increasingly sedentary lifestyles. In consequence, numerous exercise systems were developed, typically drawing from a range of traditional folk games, dances and sports, military training and medical calisthenics. Physical culture programs were promoted through the education system, particularly at military academies, as well as via public and private gymnasiums. Industry began the production of various items of exercise oriented sports equipment. During the early and mid 19th century, these printed works and items of apparatus generally addressed exercise as a form of remedial physical therapy. Certain items of equipment and types of exercise were common to several different physical culture systems, including exercises with Indian clubs, medicine balls, wooden or iron wands and dumbbells. Combat sports such as fencing, boxing, savate and wrestling were also widely practiced in physical culture schools and were touted as forms of physical culture in their own right. The Muscular Christianity movement of the late 19th century advocated a fusion of energetic Christian activism and rigorous physical culture training.
"Жүйелер арасындағы шайқас"
Физикалық мәдениеттің үдемелі дамуы мен пайдалы болуымен қатар, түрлі жүйелердің негізін қалаушылардың және/немесе насихалаушыларының арасында қалысқан ұлттық, сосын халықаралық бәсекелестік туды. Бұл бәсекелестік бейресми түрде «Жүйелер шайқасы» деп аталды. Қоғамдық спортзалдар мен білім беру орындары көбінесе біріктірілген (эклектикалық) көзқарас танытты, ал жекеше дене шынықтыру клубтары мен ұйымдары жиі этноцентрлік және мәдени байланыстарға негізделген нақты жаттығу жүйелерін жаңарды. Алғашқы жекеше мекемелер этникалық және мәдени жақындыққа негізделген, мысалы, Тернерлер мен Сокол қозғалыстары. Америкадағы осы этноцентрлік жүйелер интеграцияға бағытталған, кейіннен туған елдерінен ерекшеленіп, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде олармен байланыс азайды. Кешірек құрылғандар әр жүйенің ұсынып тұрған мүмкіндіктеріне қарай құрылды, ал кейбір жүйелер өздерінің тарихи атауларында географиялық тегіне сілтеме сақтады. Неміс Turnverein қозғалысы «ауыр гимнастика» деп аталатын жүйені насихаттады, яғни, шұңқырлы ат, параллельді таяқшалар және көтерілу құрылымдары сияқты күрделі құралдарды пайдалана отырып, қарқынды жаттығулар жасалды. Turnverein философиясы дене шынықтыруды интеллектуалды ізденіспен және неміс мәдениетіне баса назар аударумен үйлестірді. Қазіргі заманғы бәсекелестік гимнастикадағы көптеген жарыстар Turnverein жүйесінде пайда болды немесе танымал болды. Чехтің дене шынықтыру үшін Sokol қозғалысы көбінесе Turnverein-нен шабыттанды. Неміс және чех жүйелерінен өзгеше, Пэр Хенрик Линг құрған «Швед жүйесі» «жеңіл гимнастиканы» дамытты, ол аспаптарды аз немесе мүлдем қолданбайды және калистеника, тыныс алу және созу жаттығуларымен, сондай-ақ массажбен айналысты. 20 ғасырдың басында бодибилдер және шоумен Юджин Сандоудың ауыр атлетикаға негізделген жүйесі кең халықаралық танымалдылыққа ие болды, ал Эдмонд Десбонне мен Жорж Эберт Францияда және француз тілінде сөйлейтін елдерде өз жүйелерін танымал етті. Бернарр Макфадденнің жүйесі, оның баспа империясы арқылы, әсіресе «Физикалық мәдениет» деп аталатын бас флагмандық журналы арқылы насихаттау арқылы АҚШ-та ерекше танымал болды. Физикалық мәдениеттің басқа да көрнекті жақтастары – Йорген Петер Мюллер және Мэри Багот Стак.
Австралиядағы дене шынықтыру ("physie")
19 ғасырда Австралияда пайда болған және бүгінге дейін, әсіресе әйелдер арасында кең таралған "физи" ( "физзи" деп айтылады) деп белгілі дене шынықтыру практикасы. Ол марш, ырғақты гимнастика және би элементтерін біріктіреді, жақсы осал мен осалды сақтауға баса назар аударады және мектепке дейінгі жастан бастап ересектерге дейінгі қыздар мен әйелдерге арналған. Физикалық мәдениеттің алғашқы мектебі 1892 жылы Ханс Кристиан Бжелке Петерсен Хобартта құрған медициналық гимназия "Бжелке Петерсен Брос" болды. Ол сол уақыттан бері үздіксіз жұмыс істеп келеді және 2011 жылы "Bjelke Petersen School of Physical Culture Ltd." болып қайта құрылды. BJP Австралиядағы физикалық мәдениеттің ең ірі қауымдастығы болып табылады. 1934 жылдың наурыз айында Вебер, Шортоз және Райс Аделаидадағы "Театр Рояльде" "дене шынықтыру көрсетілімін" ұсынды. Басқа да танымал тарихи мектептерге 1961 жылы Сиднейде құрылған Эдит Парсонс атындағы дене шынықтыру мектебі және 1968 жылы Сиднейде құрылған Бернс дене шынықтыру қауымдастығы кіреді, екеуі де қазірге дейін жұмыс істеп келеді. Кейінірек құрылған мектептерге Батыс аймақтық дене шынықтыру (1972) және Австралиялық физика және би қауымдастығы (APDA) (2011) жатады. United Physie 2023 жылы құрылды. Жарыс жүйесі қауымдастықтар арасында әртүрлі болуы мүмкін, бірақ әдетте командалар мен жеке тұлғалар үшін жергілікті, аймақтық және ұлттық жарыстар өткізіледі. Ұлттық чемпионаттар әдетте Сидней опера театры немесе Сидней халықаралық конгресс орталығы сияқты беделді жерлерде өтеді.
XIX ғасырдағы дене шынықтыруға қызығушылық
XIX ғасырдағы физикалық мәдениетке қатысты айтарлықтай академиялық зерттеулер 1980-жылдардан бері жүргізіліп келеді, соның нәтижесінде көптеген мақалалар, диссертациялар және кітаптар түрлі перспективалар бойынша жарық көрді. Көптеген қазіргі заманғы күш және денсаулықты жаттықтыру бағдарламалары тікелей негізделген немесе әртүрлі физикалық мәдениет жүйелерінен шабыттандырылған. Иллинойс штатының ЛаСалле қаласындағы тарихи Хегелер Карус сарайының жертөлесіндегі спорт залы, XIX ғасырдың соңындағы турнферйн физикалық мәдениетінің жаттығу орталығының бірегей сақталған мысалы деп есептеледі. Ескі физикалық мәдениет құралдарының қазіргі заманғы жинақтарына Джо мен Бетти Вайдер физикалық мәдениет мұражайы, Остин қаласындағы Техас университетінің физикалық мәдениет және спорт орталығының H. J. Латчер Старк бөлімі және Чикаго қаласындағы Рейвенсвудтағы Forteza Fitness және жекпе-жек өнері студиясындағы Gymuseum жинағы кіреді.