Кіріспе

Фармакологиялық тұрғыдан табиғи соматостатинді еліктейтін октапептид. Октреотид, Sandostatin брендімен және басқа атаулармен сатылатын, октапептид – табиғи соматостатинді фармакологиялық тұрғыдан еліктейді, бірақ өсу гормоны, глюкагон және инсулинге табиғи гормондан гөрі күштірек тоқтау әсер етеді. Ол алғаш рет 1979 жылы химик Вильфрид Бауэр синтездеген, және негізінен SSTR2 және SSTR5 соматостатин рецепторларымен байланысады. 1988 жылы АҚШ-та қолдануға бекітілген.

Қатерлі ісіктер

Октреотид өсу гормоны өндіретін ісіктерді (акромегалия және гигантизм) емдеу үшін, хирургиялық араласу мүмкін болмағанда, қалқанша безін ынталандыратын гормонды бөлетін гипофиз ісіктері (тиротропиномат), карциноидты синдроммен байланысты диарея мен қызару эпизодтары, және вазоактивті ішек пептидін бөлетін ісіктері (VIPома) бар адамдардағы диареяны емдеуге қолданылады. Октреотид сондай-ақ хирургиялық емге мүмкіндік болмаған жағдайларда, глюкагономаның жеңіл түрінде де қолданылады.

Қан кетуі бар тағамтамырдың варикоздық аурулары

Октреотид көбінесе бауыр циррозында асқазан ішегінің кеңейген тамырларынан болатын күрт қан кетуді басқару үшін инфузия түрінде тағайындалады, өйткені ол портальдік вена қысымын төмендетуге көмектеседі. Алайда, қазіргі зерттеулер бұл әсердің уақытша екенін және өмір сүру мерзімін ұзартпайтынын көрсетеді.

Радиобелгілеу

Октреотид ядролық медицинада 111 индиймен (Octreoscan) белгілену арқылы невроэндокриндік және соматостатин рецепторларын экспрессиялейтін басқа да ісіктерді инвазивті емес бейнелеу үшін қолданылады. Соңғы кезде ол көміртек 11 және галлий 68 (эдотреотид қолданылып) радиоактивті белгіленді, бұл позитрондық эмиссиялық томография (ПЭТ) арқылы бейнелеуге мүмкіндік береді, ол жоғары ажыратымдылық және сезімталдық қамтамасыз етеді. Октреотид (әдетте эдотреотид немесе DOTATOC туындысы) сондай-ақ иттрий 90 немесе лютеций 177 сияқты әртүрлі терапиялық радионуклидтермен белгіленуі мүмкін, бұл резекцияланбайтын нейроэндокриндік ісіктерді емдеу үшін пептид рецепторлық радионуклидтік терапияны (PRRT) жүргізуге мүмкіндік береді.

Акромегалия

Октреотидті акромегалияны емдеу үшін де қолдануға болады, бұл өсу гормонының (ГГ) артық өндірілуімен байланысты бұзылыс. Октреотид – соматостатиннің аналогы болғандықтан, әдеттегі теріс кері байланыс механизмі арқылы гипофиз безінен ГГ бөлінуін тежейді. 2020 жылдың маусым айында Mycapssa (октреотид) Америка Құрама Штаттарында медициналық қолдануға бекітілді, акромегалиямен ауыратын және октреотид немесе ланреотидпен емдеуге жақсы жауап берген пациенттерге ұзақ мерзімді емдеуді жалғастыру үшін көрсетілді. Mycapssa – FDA бекіткен алғашқы және жалғыз ауызға қабылданатын соматостатин аналогы (SSA) және ересектерде сульфонилмочевина туындас гипогликемияны емдеуге қолданылады. Бұл сульфонилмочевина тобына жататын диабетке қарсы препараттарды артық дозалауда, немесе парентеральді декстрозаға тиімсіз жағдайда пайдалы. Әсер ету механизмі – инсулин секрециясын тоқтату.

Асқазан-ішек секрециясы

Октреотид паллиативтік күтімде асқазан-ішек секрециясын азайту үшін қолданылады, мақсаты – ішек түйілуіне байланысты құсуды басу.

Қарсы көрсетілімдер

Октреотид балаларға, сондай-ақ жүкті және бала емізетін әйелдерді емдеу үшін жеткілікті түрде зерттелмеген. Осы топтарға препарат тек қана қауіп-пайданы саралау оң нәтиже көрсеткен жағдайда ғана тағайындалады.

Жағымсыз әсерлер

Ең көп кездесетін қолайсыз әсерлер: бас ауруы, гипотиреоз, жүрек өткізгіштігінің өзгеруі, асқазан-ішек жолының реакциялары (ішек спазмдары, құсу/лоқсығу және диарея немесе іш қату соның ішінде), өт тастары, инсулин бөлінуінің азаюы, гипергликемия немесе кейде гипогликемия, және (әдетте уақытша) инъекция жасалған жердегі реакциялар. Жүрек соғуының баяулауы, қышыну сияқты тері реакциялары, гипербилирубинемия, гипотиреоз, бас айналу және тыныс қиындығы да жиі кездеседі (1%-дан жоғары). Сирек кездесетін қолайсыз әсерлерге жедел анафилактикалық реакциялар, панкреатит және гепатит жатады. 1998 жылғы зерттеуде октреотидпен емделген егеуқұйрықтарда эректильді дисфункция анықталды. Ұзақ QT аралығы байқалды, бірақ бұл препаратқа реакция ме, әлде бұрыннан бар аурудың салдары ма, әлі белгісіз. Қант диабетімен ауыратын адамдарға октреотидпен емдеу кезінде инсулин немесе ауызға қабылданатын қант диабетіне қарсы препараттардың дозасын азайту қажет болуы мүмкін, себебі ол глюкагон секрециясын инсулин секрециясынан гөрі күштірек және ұзаққа созылған түрде тежейді.

Құқықтық мәртебе

2022 жылғы 15 қыркүйекте Еуропалық дәрілік заттар агенттігінің (EMA) Адамға арналған дәрілік заттар комитеті (CHMP) акромегалиямен ауыратын ересектерді емдеуге арналған Mycapssa дәрілік затына сатуға рұқсат беруді ұсына отырып, жағымды пікір білдірді. Mycapssa дәрісі 2022 жылғы желтоқсан айында Еуропалық Одақта медициналық қолдануға мақұлданды.

Зерттеу

Октреотид басқа себептерге байланысты ауыр, емдеуге жатпайтын диареяны емдеу үшін де қолданылады. Токсикологияда сульфонилмочевина және, мүмкін, меглитинидтің артық дозасынан кейін пайда болатын ұзаққа созылған, қайталамалы гипогликемияны емдеу үшін пайдаланылады. Несидиобластозбен ауырған нәрестелерде инсулиннің шамадан тыс секрециясын азайтуға көмектесу үшін де әртүрлі дәрежеде қолданылған. Кластерлік бас ауруын емдеудегі жедел ем (абортивті агент) ретіндегі октреотидтің тиімділігін бірнеше клиникалық сынақтар көрсетті, онда тері астына енгізілген октреотид плацебомен салыстырғанда тиімдірек болып табылды. Октреотид созылмалы панкреатиттен зардап шегетін адамдарда да зерттелді. Ол қатерлі ішек обструкциясын емдеу үшін қолданылған. Октреотид гепаторенальді синдромда перифериялық тамырлардың кеңеюін ішінара қайтару үшін мидодринмен бірге қолданылуы мүмкін. Жүйелік тамырлардың қарсылығын арттыру арқылы, бұл препараттар қан ағымын азайтады және бүйрек қан ағымын жақсартады, бауыр трансплантациясымен емдеуге дейін өмірді ұзартады. Сол сияқты, октреотидті де емдеуге жатпайтын созылмалы гипотензияны емдеу үшін қолдануға болады. Жеке жағдайларда емнің тиімділігі көрсетілгенімен, ірі зерттеулер хилотораксты емдеуде тиімділігін растамады. Шағын зерттеу октреотидтің идиопатиялық интракраниалдық гипертензияны емдеуде тиімді болуы мүмкін екенін көрсетті.

Ауыр салмақтан арылу

Октреотид семіздікті емдеу үшін тәжірибелік түрде қолданылған, әсіресе аштық және қанығу орталықтарының гипоталамустағы зақымдануынан туындаған семіздікті емдеуде, бұл мидың тамақ қабылдау және энергия жұмсалуын реттеуге жауапты маңызды аймағы. Бұл тізбек гипоталамустың доға тәрізді ядросынан басталады, одан бүйірлік гипоталамусқа (LH) және ventromedial гипоталамусқа (VMH) сигналдар жіберіледі, сәйкесінше, мидың тамақтану және қанығу орталықтары болып табылады. VMH кейде жедел лимфобласты лейкоз (ALL) емдеу кезінде немесе артқы ми шанағының ісіктерін хирургиялық жолмен немесе сәулемен емдеу барысында зақымдануы мүмкін. "VMH дисфункциясы калорияны артық мөлшерде қабылдауға және калория жұмсалуын азайтуға әкеледі, нәтижесінде тоқтаусыз салмақ алу пайда болады. Бұрынғы әрекеттер калориялық шектеулерге немесе адренергиялық немесе серотонергиялық препараттармен фармакотерапияға үмітсіз немесе уақытша ғана нәтиже берді".