Кіріспе

Грек мифологиясындағы тұлға, Амфионның анасы.

Грек мифологиясында Антиопа (/æ//n/'t//aɪ//ə//p//i/; Ежелгі грекше: Ἀντιόπη, "қарсы", "салыстыру", "ұқсату" мағынасындағы anti және "дауыс" немесе "кездесу" мағынасындағы ops сөздерінен туындаған) Гомердің айтуынша, Боэотиялық өзен құдайы Асоптың қызы еді; кейінгі дереккөздерде ол Фиваның "түндегі" патшасы Никтейдің қызы немесе Киприяда Ликургтың қызы деп көрсетіледі, бірақ Гомер үшін оның туған жері Боэотия ғана. Ол Амфион мен Зеттің анасы болды.

Аңыз

Оның сұлулығы Зевстің назарын аударды, ол сатир кейпіне кіріп, оны зорлады. А. Б. Кук оның мифологиясы "Дионис рухын сіңірді, Антиопа Маэнада ретінде, ал Зевс – сатир ретінде бейнеленді" деп атап өтті. Зевстің сатирге айналуының жалғыз мифологиялық эпизоды осы. Зевстің баласының күтіп жүрген Антиопа әкесі Никтеустың ашуынан қорқып, Сицион қаласына қашып, Эпопейге тұрмысқа шықты. Одан кейін Эпопей оны алып кетті, ол Сиционда батыр ретінде құрметтелді; ол Антиопаны оның көкесі Лик мәжбүрлегенше бермеді. Лик, ағасы Никтеус Антиопаның ар-ұжданына нұқсан келтіргеніне өзін-өзі өлтіргеннен кейін, Антиопаны қуды. Екеуі де малшылардың қарауына берілді. Фивада Антиопа Ликстің әйелі Диркеден қудаланды, бірақ соңында Элевтераға қарай қашып, екі ұлының малшы болып жұмыс істейтін үйінде паналады. Эврипидте Гермес ағайындыларды көкесін өлтіруден тоқтатып, Лик Тебаның Кадмеясындағы билікті егіздерге тапсырады. Диркеге жасалған жаза үшін, оған табынған Дионис Антиопаны ақылсыздыққа ұшыратты, ол бүкіл Грекияны мазасыз кезіп, емделгенге дейін Парнасс тауында Титхоркалық Фокусқа үйленді, екеуі де бір мазарға жерленді. Гермес оған ойнауды үйреткеннен және алтын лира сыйлағаннан кейін Амфион ұлы әнші және музыкант болды; Зетус – аңшы және малшы. Амфион мен Зетус Фива қамалдарын салған делінеді. Олар бірлесіп Фиваны салып, бекітті, Амфионның лирасының үніне қарай тас блоктары қабырғаға айналды. Амфион Ниобеге үйленді және әйелі мен балаларынан айырылғаннан кейін өзін-өзі өлтірді. Зетус Эдонға немесе кейде Фибаға үйленді. Ағалар бір мазарға жерленді.

Грек мәдениетінде

Сикионда Антиопаның мәні соншалық, оның хризелефантин құлшылық бейнесі жасалып, Афродита ғибадатханасына орнатылды. Паузаний бұл туралы айтады. Ғибадатхананың ішкі бөлмесіне (целла) бір ғана дін қызметкері, яғни қарт әйелге, және жыл сайын таңдалатын жас қызбен бірге кіруге рұқсат етілді, ол Лутрофор ретінде қызмет ететін. Еврипидтің Антиопасы, б.з.д. 408 жылы қойылған, Платонның «Горгий» еңбегінде және көптеген басқа авторларда кеңінен цитата келтірілді, нәтижесінде көптеген фрагменттер сақталды. 1890 жылы Флиндерс Петри Файюмда табылған б.з.д. 3 ғасырға жататын Птолемей мумиясының жасалуына пайдаланылған папирус фрагменттерін тапты; палеография көрсеткендей, бұл макулатура ретінде қайта пайдаланылғанға дейін бұл шиыршық өте ескі болған, осылайша бұл фрагменттер грек пьесасының ең ерте сақталған мәтініне айналды; жаңа фрагменттердің табылуы қолданыстағы фрагменттерді жаңаша оқуға мүмкіндік берді. Барлық фрагменттердің қазіргі заманғы толыққанды реконструкциясын Жан Камбицис жасады, редактор және түсіндіруші, L'Antiope d'Euripide (Афина, 1972).

Параллельдер

Буркерт Антиопа мен оның ұлдары туралы миф пен Афина Полияс және Эрехтей туралы афиналық миф арасындағы ұқсастықтарды байқады. Антиопаның егіз ұлдары Зевстің ұлы Амфион және өлшеулі Эпопейдің ұлы Зетус болды. Екі түрлі текті егіздердің тағы бір жұбы – Диоскурилер, олар көбінесе храмдарды қорғайтын жылан түрінде пайда болады. Антиопаға табынған Дионис оны уақытша ақылдан адастырып, емделгенше бүкіл Грекияны шарлап жүрді. Ионың ұлдары Кадмус пен Данаос Грекияға қайтып оралып, тиісінше Фива мен Аргос патшалары болды. Патшалық егіздер қала құрған туралы мотив Ромул мен Ремус мифінде де кездеседі, олар Римді құрды.