Кіріспе
Күн физикасында, кейде жіп деп аталатын, Күн бетінен созылатын құрылым. Егер кеңістік фондық жарығына қарсы көрінсе, олар шығыңқы деп аталады; ал Күн бетінен (дискіде) көрінсе, жіптер деп аталады. Олардың мөлшері шамамен Күн радиусына тең.
In solar physics, a prominence, sometimes referred to as a filament,efn|When viewed against the background of space (off limb), they are referred to as prominences; when viewed against the Sun's surface (on disk), they are referred to as filaments. roughly of solar radius.
Тарих
Күннің айналасындағы тұтылудың ең алғашқы егжей-тегжейлі сипаттамасы 14 ғасырдағы Лоренциан кодексінде кездеседі, ол 1185 жылғы 1 мамырдағы күн тұтылуын сипаттайды. Олар "тірі қордың жалынындай тілдер" деп сипатталған. Күндегі тұтылудың 1860 жылғы 18 шілдесінде Анжело Сеччи алғаш рет оларды фотоға түсірді. Осы фотосуреттердің арқасында биіктік, сәуле шығару қабілеті және көптеген басқа да маңызды параметрлерді алғаш рет анықтау мүмкін болды. 1868 жылғы 18 тамыздағы күн тұтылуы кезінде спектроскоптар алғаш рет тұтылулардан шығатын эмиссиялық сызықтарды анықтады. Сутек сызығының анықталуы тұтылулардың газ тәрізді екенін растады. Пьер Янссен сол кезде белгісіз болған, бірақ қазір гелий деп аталатын элементке сәйкес келетін эмиссиялық сызықты да анықтады. Янссен келесі күні бұрын-соңды жасалмаған жұмыс – енді кедергісіз Күннен шығатын эмиссиялық сызықтарды жазу арқылы өлшеулерін растады. Оның жаңа әдістерін пайдалана отырып, астрономдар күнделікті тұтылуларды зерттей алды.
Жіктеу
Тарихи тұрғыдан алғанда, күннің бетінен жоғары көтерілген кез келген нысан – күн спикулалары, корональды бұрандалар және кейбір корональды массалық шығарылымдар да оның ішінде – күннің көрінісі деп есептелді. Бүгінде осы құбылыстардың әртүрлілігін жақсы түсінудің арқасында олардың көпшілігі жеке жіктеледі, ал "көрініс" сөзі көбінесе іріктеу және салқын нысандарды сипаттау үшін қолданылады. Қазіргі таңда түрлі жіктеу схемалары қолданылады. Ең көп тараған және қарапайым схемалардың бірі көріністерді олардың қалыптасқан магниттік ортасына сәйкес жіктейді. Барлығы үш классқа бөлінеді:
Белсенді аймақтардың көріністері немесе белсенді аймақтардың жіпшелері, белсенді аймақтардың ортасындағы салыстырмалы түрде күшті магниттік өрістерде пайда болады. Белсенді аймақтардың көріністері сағаттардан күндерге дейін өмір сүреді және басқа классқа жататын көріністерге қарағанда жиірек жарылады. Белсенді аймақта орналасқандықтан, олар көбінесе төмен гелиографиялық ендіктерде кездеседі. Аралық көріністер немесе аралық жіпшелер әлсіз бірполярлы плажалық аймақтар мен белсенді аймақтар арасында қалыптасады. Тыныш көріністер немесе тыныш жіпшелер белсенді аймақтардан алыс, әлсіз магниттік өрісте пайда болады. Белсенді аймақтардың көріністерінен айырмашылығы, тыныш көріністер салыстырмалы түрде тұрақты болады және апталарға, тіпті айларға дейін өмір сүруі мүмкін, сондықтан оларды "тыныш" деп атайды.
Active region prominences, or active region filaments, form within the relatively strong magnetic fields at the centers of active regions. Active region prominences have lifetimes ranging from hours to days and erupt more often than prominences belonging to the other classes. As a consequence of being located within active regions, active region prominences are usually found in low heliographic latitudes. Intermediate prominences, or intermediate filaments, form between a weak unipolar plage regions and active regions. Quiescent prominences, or quiescent filaments, form in the weak background magnetic field far from any active regions. Unlike active region prominences, quiescent prominences are relatively stable and can have lifetimes ranging from weeks to months, hence the name quiescent.
Қиындықты өткізгіштік арналар
Магниттік құрылымдардағы проминенттер, олар қоршаған коронадан жылумен қорғалған және гравитацияға қарсы тұра алатын жіптік арналар деп аталады. Бұл арналар хромосферада және төменгі коронада қарама-қарсы фотосфералық магниттік полярлық аймақтар арасындағы шекараларда орналасқан поляритет инверсиясы сызықтары (PIL) деп аталады. Проминенттің пайда болуы үшін жіптік арнаның болуы қажетті шарт, бірақ жіптік арна проминентсіз де болуы мүмкін. Бір жіптік арнаның өмірлік кезеңі ішінде бірнеше проминенттер пайдалып, жарылуы мүмкін. Жіптік арнаны құрайтын магниттік өріс негізінен көлденең бағытталған, PIL-дің екі жағында да бірдей бағытта болады (қараңыз). Проминент материалы жіптік арнаның бүкіл енін қамтымайды; коронадан тығыздығы төмен, туннель тәрізді аймақ, короналық қуыс деп аталады, ол проминент пен үстіндегі магниттік аркада арасындағы көлемді алып жатыр. Бұл ағындар Күн бетінен бір немесе одан да көп күн радиусына дейін созылуы мүмкін. Проминент жарылыстарының кем дегенде 70% -ы күн желiне короналық массаның шығарылуымен байланысты, ол короналық масса шығарылымы деп аталады.