Жүлиус Цезарь: Англия крикетшісінің өмірі мен ойыны

Кіріспе

1830–1878 жылдары өмір сүрген ағылшын крикетшісі. Джулиус Цезарь (1830 жылдың 25 наурызы – 1878 жылдың 6 наурызы) 1849 мен 1867 жылдар аралығында 194 бірінші сыныпты матчта ойнаған ағылшын крикетшісі болған.

Балалық шақ

Джулиус Цезарь Англияның Годалминг, Суррей қаласында ағылшын кәсіби крикетшісі Бенджамин Цезарь мен оның әйелі Анне (құрметті аты Боулер) отбасында дүниеге келді. Бенджамин мен Анне жеті бала тәрбиеледі: Джордж, Ричард, Лоуренс Уильям, Энн, Бенджамин, Фредерик Боулер және соңында Джулиус. Ол 4000-қа жуық тұрғыны бар Годалминг қаласында, Суррей, Англияда өсті. Ол сол кезде Годалмингтегі екі мектептің бірінде білім алған, оқу мен жазуға қабілетті болды. Бенджаминнің өзі крикет ойнады, ал оның інісі Фред кейін бірінші класты крикетпен де айналысты. Цезарьдің крикет дағдылары алғаш рет 16 жасында жергілікті баспасөздің назарына ілікті. 1846 жылдың 7 шілдесінде «Суррей Гәзеті» былай жазды:

«Годалмингтің жаңа алаңында Годалминг крикет клубының 16 жасар жігіті Джулиус Цезарь мен Эшингтен келген мырза К. Кумбер арасында бір жүлделі матч өтті. Цезарь бірінші болып шығып, бес ұпай алды, бір кең доппен бірге алты ұпай жинады. Кумбер үш ұпай жинап, үш кең доппен бірге алты ұпайға жетті. Цезарь екінші иннингте 49 ұпай алды, үш кең доппен бірге алғашқысымен 58 ұпай жинады. Кумбер соңынан еріп, 35 доптан кейін бірде-бір ұпай жинамады, тек бір кең доп алды, Цезарьді 51 ұпаймен жеңіске жеткізді. Бұл жігіт крикет ойынында ежелгі атасы соғыста болғандай танымал болатынын уәделейді. Годалминг клубы оны Суррей графтығындағы өзінің жасындағы кез келген жігітке қарсы қолдауға дайын. Ол жергілікті ағаш саудагерлерінің иелері Маршалл отбасында ықпалды дос тапты. Генри Маршалл 1836 жылы Годалмингтің алғашқы мэрі болды. Ол сондай-ақ 1845 жылы құрылған Суррей округінің крикет клубының көрнекті мүшесі және 1856 жылдан 1867 жылға дейін Суррей клубының президенті болды. 1848 жылы Цезарь алғаш рет Овалда Годалминг крикет клубы үшін Суррейге қарсы ойнады. Көбінесе кәсіби шабуылға қарсы Цезарь 67 және 46 ұпай жинады, Годалминг 161 және 5 ұпайдан 192 ұпай жинады, ал Суррейді 158 ұпаймен «жеңіліске ұшыратты». 1849 жылдың маусымында, 19 жасқа толғаннан кейін 10 апта өткен соң және Александр Маршаллтың ұсынысымен Цезарь екінші рет Овалда ойнады. Ол Суррей XI ойыншылары (яғни кәсіпқойлар) командасында округтің мырзаларына (яғни әуесқойларға) қарсы ойнады. Цезарь алдыңғы аяғымен ойнады, агрессивті ұрысшы болды және иннингінде 30 ұпай жинады, бұл матчтағы екінші ең жоғары ұпай болды. Ойыншылар 10 қақпамен жеңіске жетті, ал «Суррей стандарты» Цезарьдің өнертабысы туралы былай деді:

«Цезарь - жақсы тұрақты ұрысшы, бірақ Каффинге тән шабыт пен аяқталу жоқ; оның боулингі де жақсы емес; бірақ оның нүктедегі алаңға түсуі өте әдемі». 28 және 29 маусымда Цезарь алғаш рет округтер аралық крикетке қатысты, Овалда Суссекске қарсы ойнады, онда ол 15 ұпай жинап, Суррей 15 ұпаймен жеңіске жетті. Ол үш аптадан кейін Петвортта өткен қайта матчта 30 ұпай жинап, жақсы нәтиже көрсетті, бірақ Суррей нашар өнер көрсетіп, иннингпен жеңіліске ұшырады. 6 және 7 тамызда Суррей Овалда Англиямен кездескенде Цезарь алғаш рет Уильям Кларкпен кездесті. Суррейдің сапында «жақсы стильмен» соққы берген Цезарь 18 ұпай жинады. Екінші иннингте Цезарь Кларкқа қарсы ойнап, 2 ұпайға өз қақпасына соққы берді. Суррей Англияны 31 ұпаймен ұтып алды. 1849 жылы Цезарь Суррей клубының ойыншыларына қарсы Суррей клубының жиырма мырзасына қарсы ойынды аяқтады. Бұл кезде кәсіби ойыншының жалақысы әр түрлі болғанымен, теңдік немесе жеңіліс үшін бір матчқа шамамен 4 фунт стерлинг, жеңіс үшін 5 фунт стерлинг болатын. Кейде, жарты ғасыр сияқты ерекше жетістік болса, сол ойыншыға жер жинау жасалатын. Кларк крикет кәсіпкері болды, ол өзінің кәсіби «All England Eleven» командасын құрды, ол бүкіл елде турнеге шығып, жергілікті командалармен, көбінесе үлкен көрермендер алдында ойнады. Бұл турлар крикеттің танымалдылығын арттырып қана қоймай, олар барған қалалар мен ауылдарда үлкен карнавалдық іс-шаралар ретінде қарастырылды. Көбінесе жәрмеңкелер мен қосымша аттракциондар крикетпен сәйкес келеді, ал «All England Eleven» сапары бірнеше ай бұрын әңгімелесудің басты тақырыбы болды. 1851 жылы Цезарь «All England Eleven» командасына қосылды. 1850 жылдың 4 маусымында Цезарь Гилфордтың жанындағы Стоук шіркеуінде ағаш ұстасының қызы Джейн Брейзерге үйленді. Олар 21 жаста некеге тұруға рұқсат алуы керек еді, ал олар өздерінің жасы 22 деп айтқан, бірақ ол кезде екеуі де 20-ға толған. Сонымен қатар, екеуі де Сток-Филдс (Гилдфорд) мекенжайын бірдей берді. Екі айдан кейін, 29 шілдеде олардың ұлы туды. Бастапқыда Фредерик Уильям деп аталса да, 1850 жылдың 1 желтоқсанында Фарнкомбтегі Сент-Джон шіркеуінде Уильям Санки деп шомылдыру рәсімінен өтті. 1850 жылдың шілде айының соңында Цезарь Кларкпен қайта кездесті, ол Суррейдің он төрт өкіліне қарсы «All England Eleven» командасымен ойнағанда. Матч тең аяқталды, Цезарь Кларк өзінің доптарымен 18 ұпай жинады. Содан кейін 8 және 9 тамызда көп күткен матч өтті, және ең жақсы есте қалған матч, әсіресе оның жаңалық құндылығы үшін: Джулиус және оның отбасынан он бір адам жергілікті әуесқойлардың он бір адаммен ойнады. Матч «Он екі Цезарь және Годалминг және ауданының он бір джентльмендері» деп жарнамаланды. Бұл Суетонийдің танымал рим тарихы «Он екі Цезарь» туралы ойын болды. Цезарьдер бастапқыда букмекерлердің сүйіктілері болды. Матч көп көрермендерді тартты, олар джентльмендердің 123 ұпай жинағанын көрді, ал Цезарьдер 95 ұпай жинады. Содан кейін Цезарьдер джентльмендерді 42 ұпайға жеңіліске ұшыратты, жеңіске жету үшін 71 ұпай қана қалып қойды. Бірақ көптеген адамдардың таң қалуына орай, олар тек 54 ұпай жинап, 16 ұпаймен жеңіліске ұшырады.

Caesar is a fine steady bat, but without the flair and finish of Caffyn; neither is his bowling so good; but his fielding at point is extremely beautiful. On 28 and 29 June Caesar first played inter county cricket, taking on Sussex at the Oval, where he scored a reasonable looking 15 as Surrey won by 15 runs. He did better in the return match at Petworth 3 weeks later, scoring 30; however, Surrey fared worse, losing by an innings. On 6 and 7 August, Caesar first came across William Clarke as Surrey took on England at the Oval. Caesar opened the batting for Surrey, scoring 18 after "hitting away in good style". In the second innings, Caesar was out to Clarke himself, after playing back to him and hitting his own wicket for 2. Surrey went on to beat England by 31 runs. Caesar completed the 1849 with a 25 for the Players of Surrey against Twenty Gentlemen of Surrey Club in the return match which the Players won by 2 wickets. The wages for a professional around this time, though they varied, would have been around £4 a match for a draw or loss, £5 for a win. Sometimes, if there was a special achievement, such as a half century, a ground collection would be made for that player. Clarke was a cricket entrepreneur, who had created his own professional All England Eleven that toured the country, playing local teams, usually at odds, and in front large audiences. The tours not only increased cricket's popularity but were also treated as large carnival events in the towns and villages they visited. Often fairs and side attractions would be organised to coincide with the cricket, with the visit by the All England Eleven being the main topic of conversation for months earlier. Caesar was to join the All England Eleven in 1851. On Tuesday 4 June 1850, Caesar married Jane Brewser, the daughter of a carpenter in the parish church of Stoke next Guildford. The age of majority, before which they needed their parents' permission to marry, was 21, and they gave their ages as 22, even though they were both 20 at the time. They also both gave the same address of Stoke Fields (Guildford). They had a son two months later on 29 July. Although originally called Frederick William, he was christened William Sankey on 1 December 1850 at St John's Church, Farncombe. At the end of July 1850, Caesar came across Clarke again, when he played for Fourteen of Surrey against the All England Eleven. The game was drawn, and Caesar scored 18 before being bowled by Clarke himself. Then on 8 and 9 August came a match which was greatly anticipated, and one which is best remembered, entirely for its novelty value: Julius and eleven of his family played eleven locally based amateurs. The match was advertised as "Twelve Caesars and Eleven Gentlemen of Godalming and District". This was a deliberate play on Suetonius' famous Roman history The Twelve Caesars. The Caesars started out as the bookmakers' favourites. The match attracted a great crowd, who saw the Gentlemen make 123, before the Caesars scored 95. The Caesars then skittled out the Gentlemen for 42 to leave only 71 to win. But, to the surprise of many, they only got 54, losing by 16 runs.

Англия құрамасының құрамына кіру

1850 жылы Цезарьдің алғашқы бірінші сыныптық ойыны «All England Eleven» командасына қарсы болды, онда ол 18 ұпай жинап, «Fourteen of Surrey» командасының тең ойнауына көмектесті. 1851 жылы ол тағы да «All England Eleven» командасына қарсы өнер көрсетті. Бұл да тең аяқталды, бірақ Цезарь өте жақсы ойын көрсетіп, 38 ұпаймен ең көп ұпай жинаған ойыншы атанды. Шілдеде Суррей алғаш рет Ноттингемширмен кездесті. Ноттингемширді Кларк басқарды, құрамында ұлы Джордж Парр болды, ал Суррей 75 ұпаймен жеңіске жетті. Дегенмен, Цезарь екі иннингте де ұпай жиная алмады және қатты көңілсіздікке түсті. Бір ойында сәтсіздікке ұшыраса, бірден жұмыстан шығарылып кетеді деген қорқыныш оның крикет өмірі бойы бойын тозаңдата түсті. Бірақ ол жағдайын түзеп, тамыз айының басында Йоркширге қарсы «The Oval» алаңында Суррей үшін алғашқы жартылай ғасырлық көрсеткішін жасады. Содан кейін ол «All England Eleven» құрамына қосылып, олар үшін алғашқы ойынын Ньюарк-он-Трентте өткізді. Бұл Цезарь енді елді аралап, крикет ойнап, Кларктен 4 пен 6 фунт стерлинг аралығында ақы алатынын, сонымен қатар өзінің шығындарын өтеуі керектігін білдірді. Цезарьдің формасы төмендеді, бұл оны өз орнына алаңдатып, қонақүйлерде қызық әрекеттер жасауға итермеледі. Ол төсегінде біреу өлген немесе қонақүй өртеніп кетеді деп иррационалды түрде қорқып, жүйкесізденді. Бірде сыртта мас адамның айқайынан Цезарь өрт болды деп ойлап, дабыл қағып, қонақтардың арасында шағын паника тудырды. 1852 жылы жарылыс болды, «All England Eleven» құрамындағы көптеген крикетшілер Джон Уизден басшылығымен қарсы «United England XI» құрамын құру үшін кетіп қалды. Бөлінудің себебі, ең болмаса, Уильям Кларктың ықшамдылығы және ойыншыларға төлейтін жалақыны арттыруға құштар болмауы еді. Кларктың ең жас кәсіби ойыншысы Цезарь «All England Eleven» құрамында қалуды жөн көрді. Маусым айында «All England Eleven» командасы үш күн бойы «Sixteen of Godalming and District» командасымен ойнады. Бірақ бұл жолы Цезарь Годалминг үшін өнер көрсетті, бұл матч ішінара Цезарьдің пайдасына өткізілді. Годалминг сапында тағы төрт Цезарь де өнер көрсетті. Цезарь әрқашан сәтсіздіктен қорқыса да, басқа ойыншылар оны жоғары бағалаған көрінеді. Ол көбінесе иннингті ашатын. «All England» командасының мүшесі Ричард Дафт: «Оның соққысы көруге болатын кез келген нәрседен ақылды және таза болды» деп жазды.

The last first class game Caesar played in 1850 was against the All England Eleven, and he scored 18 as Fourteen of Surrey secured a draw. His first such game in 1851 was also against the All England Eleven. It was another draw, but Caesar impressed, top scoring with 38. In July, Surrey played Nottinghamshire for the first time. Nottinghamshire were led by Clarke, and included the great George Parr, and Surrey won comfortably by 75 runs. However, Caesar himself was out without scoring in both innings, and he became extremely dejected. This fear that failure in one match would lead to his summary dismissal stayed with him throughout his cricketing life. However, he recovered, and at the beginning of August scored his maiden half century for Surrey, against Yorkshire at the Oval. It was then that he joined the All England Eleven, playing his first game for them at Newark on Trent. This meant Caesar would now tour the country, playing cricket, and receiving somewhere between £4 and £6 from Clarke, from which he would also have to pay his expenses. Caesar's form dropped, which would have made him more anxious about his place, and he got up to some strange antics at hotels. He became irrationally nervous fearing that someone may have died in his bed, or that the hotel would burn down. One time, after yells from a drunkard outside, Caesar convinced himself that there was a fire and rang the alarm bell, causing minor panic amongst the other guests. 1852 saw a split, with many cricketers in the All England Eleven leaving to form a rival United England XI under John Wisden. The split was most likely because of William Clarke's parsimony and unwillingness to increase the wages he paid his players. Caesar, the youngest of Clarke's professionals, chose to remain with the All England Eleven. In June, the All England Eleven played Sixteen of Godalming and District over three days. However, this time Caesar played for Godalming, with the match being partially for Caesar's benefit. Four other Caesars also turned out for Godalming. Although Caesar was always nervous of failure, he appears to have been highly regarded by other players. He often opened the innings. Richard Daft, a fellow All Englander, wrote that "his hitting was as smart and clean as anything that could be witnessed".

Англия

1853 жылы Цезарь алғаш рет Англия құрамасы үшін ойнады. Ойын Лорд стадионында Ноттингемширге қарсы өтті. Ол 1 және 7 ұпай жинады, бірақ екінші рет шығарылуына қатысты дау туды. Ол Джон Бёрклидің добына соққы берді, ал доп қақпашыға қарай ұшты. Қақпашы допты ұстағанда, кепілдікті құлатты, содан кейін төреші оны аут деп жариялады. Цезарь кетіп бара жатқанда қақпашы үнсіз қалды. Келесі апталарда Цезарь жақсы ойнады және жоғары ұпайлар сериясын жинады, соның ішінде Циренсестерде 63 ұпай жинады. Тамыз айында ол Англия құрамасының "Кент" клубына қарсы ойынында алғашқы жүздігін (101 ұпай) соқты. Оның 101 ұпайына бір бес, тоғыз төрт және бес үш кірді. 1854 жылы Цезарь Англия құрамасы үшін "Лордс" стадионында Ноттингемширге қарсы ойнағанда қайтадан дау туды. Сол жылы крикет ережелерін сақтаушы Мэрилебон крикет клубы жарақат алған ойыншыларға жүгіруге көмектесетін ойыншыны (runner) рұқсаттайтын жаңа ереже енгізді, осылайша олардың өзі викеттер арасында жүгіруіне қажеттілік болмайды. Сондықтан екінші иннингте Цезарь Джон Уизденмен ойнап жатқанда, және Цезарь, мүмкін, подаградан зардап шегіп, жүгіруге көмектесетін ойыншы сұрағанда, Уильям Баттресс оның орнына шықты. Кейін Цезарь Уильям Кларктен доп алып, жүгіруге көмектесетін ойыншысын ұмытып, қарсы викетке өзі жүгірді, ал Уизден де жақтарын ауыстырды. Баттресс тұрып қалды, ал Кларк допты боулердің жанында (Цезарь тұрған жерде) құлатты. Төреші Уизденді аут деп жариялады, себебі Баттресс (Цезарьдің жүгіруге көмектесетін ойыншысы) және Уизден өзара орнын алмастырмаған. Бірақ Кларк келіспеді және Цезарьдің кетуі керек деді. Төреші бас тартқанда, Кларк пен Ноттингемшир командасы алаңнан шығып кетті. Bell's Life газеті "Павильондағы ұзақ пікірталасқаннан кейін Цезарьдің алаңнан кетуі керек деп шешілді. Ойыншы да, оның орнына шыққан ойыншы да өз орнынан қозғалмағандықтан, біздің ойымызша (ереже бойынша) Уизден аут деп жариялануы керек еді, бірақ бұл жағдай өте қиын болар еді" деп хабарлады. Суррей 1854 жылы лизингке байланысты дау туғандықтан Овал стадионында ойнамады. Кірісін толықтыру үшін Цезарь Фарнкомбтағы Найтингейл-роудтағы жаңа "Крикетшілер" пабында Маршаллдың бірінің жұмысына орналасты. 1854 жыл Цезарь үшін 1853 жылға қарағанда да сәтті болды, ол бірінші сыныптағы крикетте өте жақсы 22.30 орташа көрсеткіш көрсетті. Бұл оның Лордс стадионында "әуесқойларға" (Gentlemen) қарсы "кәсібилер" (Players) құрамасына ілігуіне жеткілікті болды. Алайда, ол ойынға қатыспады, себебі Кларк (оның All England Eleven командасының басшысы) пен MCC арасында дау туды. Дегенмен, ол Суррей үшін ойнады және төрт ойында 35.28 орташа көрсеткішпен округтік орташа көрсеткіштен жоғары шықты.

In 1853 Caesar first played for England. The game was against Nottinghamshire at Lord's. He scored only 1 and 7, but his second dismissal caused some controversy. He dabbed at a ball from John Birkley, which went towards the wicket keeper. In taking the ball, the wicket keeper dislodged a bail, at which point the umpire announced him out bowled. The wicket keeper remained silent as Caesar walked. Caesar fared better in the weeks after this and put together a series of high scores, including 63 not out in Cirencester. In August, he got his maiden century, for England against Kent. His 101 included one five, nine fours and five threes. 1854 saw Caesar involved in controversy when he was playing for England against Nottinghamshire at Lord's. That year, the Marylebone Cricket Club, the guardian of the laws of cricket introduced a new rule permitting injured batsmen a runner so that they themselves did not have to run between the wickets. So when, in the second innings, Caesar was batting with John Wisden, and Caesar, perhaps suffering from gout, asked for a runner, William Buttress came out to substitute for him. Later Caesar drove a ball from William Clarke and, forgetting his runner, proceeded to make his own way to the opposite wicket, with Wisden also swapping ends. Buttress stayed still and Clarke put down the wicket at the bowler's end (where Caesar was). The umpire gave Wisden out, saying on the grounds that Buttress (Caesar's runner) and Wisden had not crossed. But Clarke disagreed and said Caesar should go. When the umpire refused, Clarke and Nottinghamshire walked off. Bell's Life reported that "After a long argument at the pavilion, it was decided that Caesar should go out. Neither the striker nor the substitute being off their ground, we are of the opinion (according to the law) that Wisden ought to have been given out, although the case would have been very hard indeed." Surrey did not play at the Oval in 1854 as a result of a dispute with the lease. To supplement his income, Caesar was employed by one of the Marshalls at the new Cricketers' pub in Nightingale Road, Farncombe. 1854 was as strong a year for Caesar as 1853, with him averaging a very respectable 22.30 in first class cricket. This was good enough for him to be selected for the Players (professionals) against the Gentlemen (amateurs) at Lord's. However, he wasn't to play in the game as a dispute had arisen between Clarke (his All England Eleven boss) and the MCC. He did, however, still turn out for Surrey, topping the county averages with 35.28 from the four matches he played.

Түрлі ақпарат

Ол кәсібі бойынша ағаш шебер және жиһаз жасаушы болған, бірақ кейінірек өмірінде Чартерхаус мектебінің крикет жаттықтырушысы және алаңын күтушісі болды. Чартерхаустағы оқушыларының бірі С. Обри Смит болды, ол Сассекс үшін ойнады, Англия құрамасының жалғыз сынақ матчында капитан болды және әйгілі Голливуд киножұлдызына айналды. Лиллиуайт оның бойын 5 фут (2 метр) деп, ал салмағын көрсетпейді, бірақ оның дене бітіміне қарағанда өте күшті адам болғаны айтылады. Соққы беруші ретінде ол жақсы және еркін соққыларды орындады, әсіресе алға және сол жаққа қарай, сонымен қатар округі үшін, әсіресе 1861 жыл мен оның шамасында, көп ұпай жинады. Дегенмен, оның бірінші сыныпты соққы беру орташасы 333 иннингте 15.78 ғана болды, үш жүздік соққының ішінде 132 ұпайдан асып түспеген ең жоғары көрсеткішті тіркеді. Ол кез келген позицияда жақсы ойын көрсете білді, бірақ көбінесе пойнт позициясында керемет ұстады. Ол жылдам, дөңгелек қозғалысты қолданатын боулер болған, бірақ оны сирек боулингке шақыратын. Ол 23.62 орташа есеппен 13 викет алды. Сондай-ақ ол Джордж Паррдың Солтүстік Америкаға барған командасының мүшесі болды – Фред Лиллиуайт ұйымдастырған алғашқы британдық крикет туры, және 1863/64 жылдары Австралия мен Жаңа Зеландияға саяхат жасаған Паррдың командасына қосылды. Бұл саяхат SS Great Britain кемесімен жасалды. Ол Чартерхауста жаттықтырушы болып жұмыс істеген кезде сусызданудан зардап шеккен, және осының салдарынан ерте қайтыс болған болуы мүмкін.