Сальвадор халқы: демографиялық шолу

Кіріспе

Бұл Ел-Сальвадор халқының демографиялық суреті, оның ішінде халық тығыздығы, этникалық құрамы, білім деңгейі, денсаулық сақталуы, экономикалық жағдайы, діни нанымдары және халықтың басқа да ерекшеліктері. Ел-Сальвадордың халқы 6,5 миллион адамды құрайды. Этникалық тұрғыдан алғанда, сальвадорлықтардың 86,3% аралас (жергілікті сальвадорлық және еуропалық (көбінесе испандық) тегінен туындаған). Тағы 12,7% таза еуропалық текті, 1% таза жергілікті текті, 0,16% қара нәсілді, ал қалған 0,64% басқа топтарды құрайды.

Халық саны

Сальвадор халқы 1950 жылы 2,2 миллион адамды құрады. 2010 жылы 15 жасқа дейінгі халықтың үлесі 32,1% болды, 15 мен 65 жас аралығындағылар 61% құрады, ал 65 жастан асқандар 6,9% болды.

Жыл Жалпы халық Жас бойынша үлесі
Жас 0–14 (%) Жас 15–64 (%) Жас 65+ (%)
1950 2 200 000 42,7 53,3 4,0
1955 2 433 000 43,6 52,6 3,8
1960 2 773 000 45,1 51,1 3,7
1965 3 244 000 46,3 50,1 3,7
1970 3 736 000 46,4 49,9 3,6
1975 4 232 000 45,8 50,5 3,7
1980 4 661 000 45,2 50,9 3,9
1985 5 004 000 44,1 51,8 4,2
1990 5 344 000 41,7 53,7 4,6
1995 5 748 000 39,6 55,5 4,9
2000 5 888 000 36,6 57,9 5,5
2005 6 052 000 34,8 58,9 6,3
2010 6 184 000 31,6 61,3 7,1
2015 6 325 000 28,4 63,9 7,8
2020 6 486 000 26,6 64,8 8,7

Көшіп кету

1979-1981 жылдар аралығында көші-қон қарқыны күшейді, бұл азаматтық наразылықтардың басталуымен және саяси құқық бұзушылықтардың кеңіюімен бірге болды. Азаматтық соғыстардың, диктатуралардың және әлеуметтік-экономикалық факторлардың күшті әсері нәтижесінде миллионнан астам сальвадорлық (көшпендер мен босқындар ретінде) АҚШ-қа қоныс аударды. Гватемала АҚШ-тан кейін екінші орында тұр, онда 2010 жылғы халық санауы бойынша шамамен 110 000 сальвадорлық тұрады. Бұған қоса, 1970 жылдардың басында басталған көші-қон ағынының нәтижесінде Канадада, Австралияда, Белизде, Панамада, Коста-Рикада, Италияда, Тайваньда және Швецияда шағын сальвадорлық қауымдастықтары құрылды. 2010 жылғы АҚШ халық санауы бойынша АҚШ-та 1 648 968 сальвадорлық тіркелді, бұл 2000 жылғы 655 165 көрсеткіштен жоғары.

Этностық топтар

Сальвадордағы 6 408 111 адамның 86,3% метис, 15% еуропалық, 1% үнді миссиясы, 0,8% афросальвадорлықтар және 0,64% басқа ұлт өкілдері.

Сальвадорлық метиздер

Халықтың шамамен 86,3% -ы метис/кастизо, олардың тегінде үнді және еуропалық қанасы бар. Тарихи деректер мен халық санағы еуропалық ерлер мен жергілікті сальвадорлық әйелдер арасындағы жұптасуға басымдық бергендіктен туындаған "күшті жыныстық асимметрияны" түсіндіреді, сондай-ақ Испания басып алу кезінде жергілікті ерлердің өлімі статистикалық тұрғыдан маңызды болды. Генетикалық зерттеулер соғыс пен аурулар салдарынан жергілікті ерлердің саны күрт азайғанын көрсетеді. Көптеген испан еркектері осы аймаққа қоныстанды және жергілікті әйелдерден балалары болды. Жергілікті тұрғындар испан тілін, есімдерін және дінін қабылдауға мәжбүр болды, осылайша Ленка және Пипиль әйелдері мен балалары батыстық мәдениетке бейімделді. Сальвадорлықтардың 90% -дан астамы метис/жергілікті сальвадорлықтар болып табылады.

Сальвадордың жергілікті тұрғындары

Сальвадор үкіметінің мәліметінше, халықтың шамамен 1% толық немесе ішінара жергілікті текті (негізінен елдің батыс және орталық бөлігінде орналасқан Пипил және Лемпа өзенінің шығысында орналасқан Ленка) болып табылады. Морасан департаментінде Какаопера халқының шағын топтары бар. Испаниялық кезеңге дейінгі Сальвадордың қазіргі аумағындағы ең ірі және үстемдік құрған Сальвадорлық топтар Ленка және Пипил халқы болды, одан кейін майя халқының шағын анклавтары келді: (Покомам халқы/Хорти халқы), Какаопера халқы, Синка халқы және Мангуе тілінде сөйлетін халық. Сальвадордағы жергілікті халықтың саны жергілікті ұйымдар мен ғалымдар тарапынан тым төмен деп сынға алынып, үкімет Сальвадордағы жергілікті халықтың болуын жоққа шығарады деп айыпталады. Сальвадордың Ұлттық Жергілікті Халықтарды Ұйымдастыру Кеңесі (CCNIS) және CONCULTURA (Білім беру министрлігінің Ұлттық Өнер және Мәдениет Кеңесі) мәліметтері бойынша, Сальвадор халқының шамамен 70 000 немесе 1 пайызы жергілікті халықтан тұрады. Дегенмен, өте аз үндістер өздерінің салты мен дәстүрлерін сақтап қалды, уақыт өте келе үстем метис/испан мәдениетіне сіңісіп кетті. Жергілікті халықтың азаюының себептері тарихи түрде ескі дүние ауруларының жоғары деңгейімен, метис халқына сіңумен, сондай-ақ 1932 жылғы Сальвадор шаруаларының көтерілісі (немесе Ла Матанса) кезіндегі жаппай қырғынмен түсіндірілуі мүмкін, онда қысқа мерзім ішінде 30 000-ға дейін шаруалар қаза тапты. Көптеген авторлар Ла Матанзадан кейін Сальвадордың жергілікті халқы өздерін осылай деп атауға (мысалы, халық санағында) немесе жергілікті киім киюге немесе жергілікті деп есептелуі мүмкін кез келген мәдени шараларға немесе дәстүрлерге қатысуға өте тартыншақты болды деп жазады. Еліміздегі жергілікті халқы көп шоғырланған департаменттер мен қалаларға Сан-Сальвадор департаментіндегі Sonsonate (әсіресе Izalco, Nahuizalco, Cuisnahuat, San Antonio del Monte және Santo Domingo), Cacaopera, San Simón және Panchimalco кіреді.

According to the Salvadoran government, about 1% of the population are of full or partial indigenous origin (principally Pipil, located in the west and central part of the country, and Lenca, found east of the Lempa River) also there are small populations of Cacaopera people in the Morazán Department. In the prehispanic age, the largest most dominant Native Salvadoran groups in the actual territory of El Salvador were the Lenca people and Pipil people followed by small enclaves of Maya peoples: (Poqomam people/Chorti people), Cacaopera people, Xinca people, and Mangue language people. The number of indigenous people in El Salvador have been criticized by indigenous organizations and academics as too small and accuse the government of denying the existence of indigenous Salvadorans in the country. According to the National Salvadoran Indigenous Coordination Council (CCNIS) and CONCULTURA (National Council for Art and Culture at the Ministry of Education ), approximately 70,000 or 1 per cent of Salvadorian peoples are indigenous. Nonetheless, very few Amerindians have retained their customs and traditions, having over time assimilated into the dominant Mestizo/Spanish culture. The low numbers of indigenous people may be partly explained by historically high rates of old world diseases, absorption into the Mestizo population, as well as mass murder during the 1932 Salvadoran peasant uprising (or La Matanza) which saw (estimates of) up to 30,000 peasants killed in a short period of time. Many authors note that since La Matanza the indigenous in El Salvador have been very reluctant to describe themselves as such (in census declarations for example) or to wear indigenous dress or be seen to be taking part in any cultural activities or customs that might be understood as indigenous. Departments and cities in the country with notable indigenous populations include Sonsonate (especially Izalco, Nahuizalco, Cuisnahuat, San Antonio del Monte, and Santo Domingo), Cacaopera, San Simón and Panchimalco, in the department of San Salvador.

Испан сальвадорлықтары

1520-жылдардың ортасында испандар Сальвадорға қоныстанды. Сальвадорлықтардың 12,7%-ы ақ терілі. Бұл тұрғындардың көп бөлігі испандықтар, сонымен қатар француз, неміс, швейцариялық, ағылшын, ирланд және итальян тегінен шыққан сальвадорлықтар да бар. Сальвадорға Орталық Еуропадан қоныс аударушылардың көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Чехия, Германия, Венгрия, Польша және Швейцариядан босқындар ретінде келді. Олардың көпшілігі 18-шы ғасырдың соңында қазіргі Чалатенанго аймағына қоныстанды. 1789 жылы Франсиско Луис Гектор де Каронделет Сальвадордың губернаторы болып тағайындалды. Индиго өндірісімен айналысатын жергілікті халықтың саны азайып кеткендіктен, Каронделет Солтүстік Испаниядан испан жұмысшыларын Сальвадорға қоныстандыруға шақырып алды. 1790 жылы де Каронделет Испанияның солтүстігінен (Галисия, Астурия, Баск елі, Кантабрия және Наварра) келген отбасыларды жерді өңдеуге жұмыс істейтін жергілікті халықтың жетіспеушілігін толықтыру үшін осы аймаққа қоныстануға бұйрық берді. Осы испандықтардың маңызды қоныстары Сальвадордың солтүстік және орталық бөліктері болды. Олардың ұрпақтары бүгінгі Чалатенанго департаментінің ақ және сары терілі халқының арасында кездеседі. 1880-1920 жылдары Сальвадорда Еуропадан, сондай-ақ жақын елдерден, Азиядан және басқа Солтүстік Америкадан келген иммигранттардың қоныс аударудың ең жоғары шағы болды. Осы кезеңде 120 000-нан астам адам Сальвадорға келді, бұл демографиялық жағдайдың бұрынғыдан беймәлім деңгейі болды. 1880 жылы халық саны 480 000 адамды құраса, 1920 жылы ол 1 170 000 адамға жетті. Басты топтар – испандықтар, итальяндықтар, немістер, сондай-ақ француз, поляк және британдықтар.

Француз сальвадорлықтары

Сальвадор Республикасына француз иммиграциясы 19 ғасыр мен 20 ғасырдың ортасы аралығында елге келген маңызды қозғалыс болды. 1850-1870 жылдары Сальвадордағы ең ірі шетелдік топ француздар болды. Кейін 1940-1950 жылдары олар елдегі ең ірі топтардың бірін құрды, тек испандықтар мен итальяндықтардан кейін. 1850 және 1870 жылдар аралығында Сальвадор Орталық Америкадағы француздарды ең көп қабылдады, олардың көпшілігі саудагерлер мен бизнесмендер және олардың отбасылары болды. 1850-1950 жылдар аралығында Сальвадорға 7 мыңнан астам француз көшіп келді деп есептеледі, олардың көпшілігі Аквитания, Окситания және Альп тауларынан келді. 1850-1870 жылдары Сальвадорға 2000 француз келді; 1911-1937 жылдары елге 2000 француз келді, ал 1938-1945 жылдары елге 2500 француз келді. Ол кезде француз иммиграциясы экономика мен білім беру саласына үлкен әсер етті. Сальвадордың колониялық кезеңінен бастап француздар туралы жазбалар бар, оларда бірнеше француз корсарлары мен француз пираттары ерекшеленеді. 1850 жылы бірнеше француз кәсіпкерлері мен саудагерлері Сальвадорға сауда, қант қамысын отырғызу, өнеркәсіп және кофе өсіру сияқты әртүрлі жұмыстарда жұмыс істеуге келді. Бұл уақыт аралығында аймаққа 2000 француз келді, олардың көпшілігі бай отбасылар мен саудагерлер еді. 1880-1910 жылдар аралығында келген француздардың көпшілігі саудагерлер мен маман иелері болды, бірақ 1911 жылдан 1937 жылға дейін иммиграция әртүрлі себептермен қайтадан жандана бастады. Сальвадор аумағына көптеген кәсіпкерлер мен саудагерлер келді, сол кезде Сальвадордағы француз инвестициясы АҚШ-тың инвестициясына тең болды. Сол уақытта Сальвадорға 2000 француз келді. Тарихи деректерге сүйенсек, француздар шетелдіктердің үшінші ең ірі тобы болды, тек испандықтар мен итальяндықтар ғана олардан көп болды. Ұлттық аумаққа алғаш келген француздардың көпшілігі Корсикадан келді, ал 1850 жылдан 1950 жылға дейін аумаққа келген француздардың көпшілігі Аквитания, Окситания және Рона-Альп, сондай-ақ Париж және Альптың басқа да аймақтарынан келді. Француздардың көпшілігі Сан-Сальвадорда қоныстанды, алайда Санта-Текла қаласы Ла-Либертад департаментінде (Сальвадор) тарихи түрде француз иммигранттарының көп санын қабылдады, басқа да маңызды орындар – Санта-Ана және Антигуа Кускатлан.

The French Immigration to the Republic of El Salvador was an important movement that the country received between the 19th century and the middle of the 20th century. Between 1850 and 1870, the French formed the largest foreign group in El Salvador. Later in 1940 to 1950, they formed one of the largest groups in the country, only surpassed by the Spanish and Italians. Between 1850 and 1870, El Salvador was the main recipient of French in Central America, most were merchants and businessmen together with their families. It is estimated that between 1850 and 1950, more than 7,000 French emigrated to El Salvador, the majority came from Aquitaine, Occitania and the Alps. Between 1850 and 1870, 2,000 French arrived in El Salvador; between 1911 and 1937, 2,000 French entered the country, and finally in 1938 to 1945, 2,500 French entered the country. French immigration at that time greatly influenced the economy and education. Since the colonial period there is a record of French in Salvadoran territory, in which several French corsairs and French pirates stand out In 1850. Several French businessmen and merchants left for El Salvador to work in different types of jobs such as commerce, planting of sugar cane, industry and cultivation of coffee. During that time 2,000 French arrived in the territory, most were wealthy families and merchants. Most of the French who would arrive between 1880 and 1910 were merchants and professionals, but from 1911 to 1937, immigration would begin to shine again for various reasons. Many businessmen and merchants arrived in Salvadoran territory, at that time French investment in El Salvador was equal to that of the United States. During that period of time 2,000 French entered El Salvador. According to historical records, the French were the third largest group of foreigners in the country, only surpassed by the Spanish and Italians. The majority of the French who arrived in the national territory first came from Corsica later in 1850 to 1950, the majority of the French who arrived in the territory were from Aquitaine, Occitanie and Rhône Alpes but also Paris and other parts of the Alps, most of the French settled in San Salvador, however the City of Santa Tecla in the La Libertad Department (El Salvador) historically received large numbers of French Immigrants, other places with significant numbers are Santa Ana and Antiguo Cuscatlán.

Неміс сальвадорлықтары

Неміс иммиграциясы Сальвадорға 1880-1940 жылдар аралығында басталған көші-қон қозғалысы болды, осы кезеңде немістердің ең көп саны тіркелді. Сальвадордағы алғашқы немістер 1870 жылы көбінесе бай отбасыларымен қосылып, кофеханалар ашты. Ол кезде Сальвадор Еуропа, Таяу Шығыс және Азиядан мыңдаған иммигранттарды тартқан либералды реформаларды жүзеге асырды, сонымен қатар елдегі неміс иммиграциясының арқасында Сальвадорға көбірек отбасылар көшіп келді және ауыл шаруашылығы жерлері де бөлінді. Бұл отбасылардың негізгі қоныстары кофе өсіретін аймақтар және қазір Санта-Текла, Сан-Сальвадор, Чалатенанго, Кускатлан, Усулутан және басқа да аймақтар ретінде белгілі Нюэва-Сан-Сальвадор сияқты ірі қалалар болды. Неміс иммигранттары елде экономикалық мүмкіндіктерді көріп, өнеркәсіп, сауда және ауыл шаруашылығында табысқа жетті. 1890 жылы немістер елдің ең ірі иммигрант топтарының бірі болды және басқа еуропалық иммигранттардан ерекшеленді. Кейіннен Сальвадордағы немістердің саны артты, олардың ұрпақтары Сальвадорда тұратын неміс иммигранттарының санынан әлдеқайда көп болды. Неміс отбасылары құрған қалалар болды, мысалы Берлин, Усулутан – бұл немістер құрған қоныстың айқын мысалы. Кейіннен бұл жерге басқа неміс отбасылары да келді. Сальвадордың солтүстігінде, атап айтқанда қазіргі Метапан мен Чалатенангоның солтүстігінде неміс қоныстары болды. Усулутан департаменті – Сальвадорда немістердің ең көп орналасқан аймағы болды. Немістер 1900 жылдардың басында келіп, кофе өндірумен айналысты. Родольфо Барон Кастроның 1942 жылы жарық көрген «Эль-Сальвадор халқы» кітабында 1937 жылы көші-қон жөніндегі орталық басқарма шығарған алғашқы статистикалық санақтың бірі көрсетілген. Онда сол кездегі Эль-Сальвадордағы көшіп келушілердің төрт ірі тобы испандықтар, палестиналықтар, итальяндықтар және немістерден тұратындығы көрсетілген. Германиялықтар елге 1900 жылдардың басында келіп, италиялықтармен, француздармен және басқа еуропалықтармен бірге жолдарды дамытуға және Эль-Триунфо портын салуға көмектесті. Сонымен қатар, Берлин муниципалитеті, Усулутаннан Puerto El Triunfo-ға жету үшін тікелей жол бар еді; олар өндірген тауарды тасымалдау және жұмыс материалдарын алу үшін ыңғайлы жол болды. Бұл жерде неміс ұрпақтары мен Германияға жақын адамдар кездесіп, өздерінің шаруаларын жүргізді, өйткені фермалар біршама алыс еді. Олар Сальвадордың осы бөлігінде өмір сүру немесе даму үшін жақсы орталықты тапты, сонымен қатар демалыс күндері кездесуге, барып сөйлесуге арналған орынға мұқтаж болды, бұл осы халықтардың мәдениеттеріне тән – кездесу орны болуы керек. Елді мекен де ауыл шаруашылығымен айналысты. 1958 жылы Германияның Сальвадордағы елшілігі Германия мен Сальвадор арасындағы мәдени алмасуды дамыту үшін «Círculo Cultural Salvadoreño Alemán» (Германияның Сальвадордағы мәдени шеңбері) құрды. Неміс мектебі 1965 жылдың 3 наурызында ашылды, Сальвадорлық неміс мәдени форумы 2006 жылдан бері қараша айының әр екінші жұмасында Хилтон Принцесс қонақ үйінің бақшасында Октоберфест мерекесін өткізеді. 700-ден астам адам/отбасы қатысады, олар дәстүрлі неміс кешкі асы, неміс музыкасы және неміс шерулерін тамашалайды. Дәстүрлі «Сыра фестивалі» «La Constancia» компаниясының демеушілігімен және неміс компанияларының ұйымдастыруымен жалғасады. Сан-Сальвадор қаласында 2011 жылдан бастап қазан айының үшінші аптасында Пилсенер көрмелер мен конгресс орталығында Октоберфест өтеді. 2013 жылы 27 мыңнан астам адам қатысып, Орталық Америкадағы ең ірі Октябрь фестиваліне айналды. Төрт күндік мерекелік шарада қатысушылар дәстүрлі неміс тағамдары мен музыкасынан, сондай-ақ, аталмыш шара үшін ғана дайындалған сыра түрлерінен ләззат алады. Германия Сальвадордың Еуропалық Одақтың негізгі сауда серіктестерінің бірі және Сальвадордан кофе импорттаудың ең ірі елі. Неміс-Сальвадор сауда палатасы 85 компаниядан тұрады. Сонымен қатар Сан-Сальвадорда неміс мектебі де бар.

German immigration to El Salvador was a migratory movement that began between 1880 and 1940, when the largest influx of Germans is recorded. The first Germans in El Salvador joined their mostly wealthy families in 1870 establishing coffee shops. At that time El Salvador had implemented the liberal reforms that attracted thousands of immigrants from Europe, Middle East and Asia, as well as the German immigration in the country, more families migrated to El Salvador and the agricultural land was also distributed. The main settlements of these families were the coffee growing areas and also large cities like Nueva San Salvador now known as Santa Tecla, San Salvador, Chalatenango, Cuscatlan, Usulután and other areas where German immigrants saw economic opportunities in the country, they excelled in industry, commerce and farming. By 1890, Germans were one of the country's largest immigrant groups and were able to settle and stand out from the crowd of other European immigrants. Germans numbers in El Salvador later increased, their descendants were much more than the number of German immigrants living in El Salvador. There were cities founded by German families, like Berlín, Usulután which is a very clear example of a settlement founded by a German. Later other Germans families came to the area. North of El Salvador, specifically what is now north of Metapan and Chalatenango, existed German settlements. The Usulutan department was the area with the greatest presence of Germans in El Salvador. The Germans started arriving in the early 1900s and settled down to produce coffee. The book, “The Population of El Salvador”, by Rodolfo Barón Castro, published in 1942, shows one of the first Statistical Census published by the Central Office of Migration in 1937; there it indicated that the four largest groups of immigrants in El Salvador, at that time, were made up of Spaniards, Palestinians, Italians and Germans. Germans arrived in the country in the early 1900s and, along with Italians, French and other Europeans, helped develop roads and build the Port of El Triunfo. In addition, from the municipality of Berlín, Usulután there was a direct route to reach Puerto El Triunfo; an ideal route to transport the merchandise they produced and to obtain work materials. It was the meeting point where German descendants and those close to Germany met to do their business because the farms were somewhat distant. They found in this part of El Salvador a center of excellence to live or develop, but they also needed to have a place to meet on weekends, to go and talk, which is typical of the cultures of these peoples: to have a meeting point. The settlement was also agricultural. In 1958, the German Embassy in El Salvador founded the "Círculo Cultural Salvadoreño Alemán", (German Salvadoran cultural circle) to promote cultural exchange between Germany and El Salvador. The German School was dedicated on March 3, 1965, the Salvadoran German Cultural Forum has been celebrating every second Friday in November since 2006 Gardens of the Hilton Princess Hotel Oktoberfest. More than 700 people/families take part participate in a typically German dinner, German music and a typically German parade enjoy costumes. The traditional "Beer Festival" will continue thanks to the sponsorship of La Constancia and organized by German companies. The city of San Salvador, since 2011 in the third October week the Oktoberfest Pilsener celebrated in the exhibition and congress center. More than 27,000 people attended the 2013 edition, which became the largest Octoberfest in Central America. Over four days of festivities, participants enjoy traditional German cuisine and music, as well as a large selection of beers, some of which are made exclusively for the event. Germany is one of the main European Union trading partners of El Salvador and is the largest importer of Salvadoran coffee. The Chamber of Commerce German Salvadoran consists of around 85 companies. In addition to a German school in San Salvador.

Сальвадорлық итальяндықтар

Сальвадордағы итальяндық иммиграция – Сальвадор Республикасына итальяндықтардың қоныс аударуы және Сальвадор тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі. Итало-сальвадорлықтар – елдегі ең ірі еуропалық қауымдастықтардың бірі, сондай-ақ Орталық Америка мен Кариб аймағындағы ең ірі қауымдастықтардың бірі және Америкадағы ең беделді әлеуметтік-мәдени топтардың бірі. XIX ғасырдың ортасынан XX ғасырдың ортасына дейін Италияның барлық аймақтарынан, негізінен солтүстік және оңтүстік Италиядан итальяндық иммигранттардың толқындары тіркелді. Елге алғаш келген итальяндықтардың көпшілігі Сардиния-Пьемонт Корольдігінен және Екі Сицилия Корольдігінен, түрлі қалалар мен провинциялардан келген. 1880 жылдан бастап Италияның барлық аймақтарынан иммигранттар келе бастады, бірақ көбінесе жарты аралдағы оңтүстік аймақтардан, атап айтқанда Кампания, Базиликата, Апулия және Сицилиядан. 1850 жылдан бері елге Сардиния-Пьемонт Корольдігінен және Екі Сицилия Корольдігінен келген итальяндықтардың тіркелген деректері бар. Олардың арасында зиялылар, саудагерлер және кіші орта тапқа жататын азаматтар ерекше көзге түседі. Сол жылдары Италияның маңызды порты қалаларынан, соның ішінде Неаполь, Генуя және Палермодан бірнеше кемелер келді. Көбінесе олар Ла-Либертад порты және елдің шығыс бөлігі арқылы кірді. Ол кезде елдегі итальяндықтардың саны 2000-нан аспады, бірақ келесі жылдары келушілер саны арта түсті. 1870 жылға қарай Неаполь мен Генуядан 30-60 итальяндық иммигрантты тасымалдаған кемелер көбейді, сонымен қатар күн сайын көптеген саудагерлер де елге келіп тұрды. Осы кезеңде ел өте либералды иммиграциялық реформалар жүргізді, бұл әлемнен көптеген иммигранттарды тартты. 1876-1879 жылдар аралығында көптеген итальяндықтар келді, олардың көпшілігі Кампания және Лигуриядан келген кемелермен келді. 1870-1879 жылдар аралығында елге 2500-нан астам итальяндық келді деп есептеледі. Ол кезде Сальвадор Орталық Америкадағы итальяндықтарды қабылдауда жетекші ел болды, олардың көпшілігі түрлі ауыл шаруашылығы мүмкіндіктерімен қызығушылық танытты. 1880-1889 жылдар аралығында елге 2000-нан астам итальяндық келді, олардың көпшілігі Кампания және Пьемонттан келген. Сальвадор жағалауына 100-ден астам итальяндық иммигрантты тасымалдаған көптеген кемелер келді. Бұл кемелер Неаполь мен Лигуриядан жүзіп келді. Осы кезеңде төменгі топқа жататын итальяндықтар мен кейбір мамандардың келуі ерекше көзге түсті. Сонымен қатар, елде бірнеше шіркеулер, мектептер мен маңызды ұйымдар құру үшін келген монахтар мен дін қызметкерлері де болды. 1890 жылы итальяндық иммиграция экспоненциалды түрде өсті. 1890-1899 жылдар аралығында елге 6500-нан астам итальяндық келді деп есептеледі. Олардың көпшілігі Ла-Либертад портына келді. Бірнеше сәулетшілер және басқа итальяндық мамандар келді, мысалы, Санта-Ана театрын салғандар. 1890 жылы көптеген салезиандықтар Туриннен елге келді. Олар итальяндық иммигранттармен толы кемелермен Ла-Либертад департаментіне (Сальвадор) келді. Көптеген адамдар Санта-Текла қаласында қалды, Сальвадор, онда олар түрлі ұйымдар мен мектептерді құрды, мысалы, 1899 жылы итальяндықтар құрған Санта-Сесилия колледжін. 1898 жылы Сальвадорда алғашқы итальяндық ұйым және Орталық Америкадағы бірінші ұйым құрылды – Sociedad de Asistencia y Beneficencia entre Italianos en El Salvador, бұл ұйым итальяндық Ассистента деп белгілі. Бұл ұйымның мақсаты жаңа келген итальяндықтарға жұмыс табуға көмектесу және олар жұмыс тапқанша оларға қаржылық көмек көрсету болды.

Italian Immigration in El Salvador refers to the movement of Italians to the Republic of El Salvador and one of the most historically important movements in El Salvador. The Italo Salvadorans are one of the largest European communities in the country, and one of the largest in Central America and the Caribbean, as well as one of those with the greatest social and cultural weight in America. During the mid nineteenth century to the mid twentieth century, waves of Italian immigrants from all regions of Italy were registered and arrived, mainly from northern Italy and southern Italy, the first Italians who arrived in the country were mainly from the Kingdom of Sardinia Piedmont, and also from the Kingdom of the Two Sicilies, which include several Italians from different cities and provinces, since 1880, there has been a flow from all Italian regions but mainly from the south of the peninsula. highlighting regions such as Campania, Basilicata, Apulia and Sicily. There is a record of Italians residing and arriving in the country since 1850, who came from the Kingdom of Sardinia Piedmont and the Kingdom of the Two Sicilies, several intellectuals, merchants and other lower middle class Italians stand out, during those years several boats arrived to the country mainly from important port cities of Italy, which include Naples, Genoa and Palermo, most of these Italians entered through the port of La Libertad and in the East of the country, during that time the Italians in the country did not exceed 2,000, however in the following years the number of arrivals would grow more. By 1870, more boats arrived from Naples and Genoa, ranging from 30 to 60 Italian immigrants, but many merchants also entered the country every day. During that period of time, the country created very free immigration reforms, which attracted more immigrants from the world, many Italians arrived between 1876 and 1879, several boats to the country stand out, mainly from Campania and Liguria, between 1870 and 1879, it is estimated that more than 2,500 Italians entered the country, at that time El Salvador was the main receiver of Italians in Central America, mainly attracted by various agricultural opportunities. In 1880 to 1889, more than 2,000 Italians arrived in the country mainly from Campania and Piedmont, many boats of more than 100 Italian immigrants arrived at the Salvadoran coasts, these boats sailed from Naples and Liguria, this time was highlighted by arrivals of lower class Italians and some professionals, however, also there were nuns and priests who came to the country to found several churches, schools and important organizations. In 1890, Italian immigration grew exponentially, it is estimated that between 1890 and 1899, more than 6,500 Italians arrived in the country, the vast majority arrived at the port of La Libertad, several architects and other Italian professionals arrived, such as those who built the Santa Ana Theater. In 1890, many Salesians arrived in the country from Turin, they set sail on ships full of Italian immigrants and arrived at the port of La Libertad Department (El Salvador), many stayed in the city of Santa Tecla, El Salvador, where they founded various organizations and schools such as the Colegio Santa Cecilia, which It was founded in 1899 by Italians. In 1898, the first Italian organization was founded in El Salvador and the first in Central America, the Sociedad de Asistencia y Beneficencia entre Italianos en El Salvador, better known as the Italian Assistenza, the objective of this organization is to help newly arrived Italians to get a job and help them financially while they got it.

ХХ ғасыр

Бұл кезең елге итальяндықтардың көптеп келуімен еректелді. 1900 және 1909 жылдар аралығында Италияның барлық аймақтарынан 10 мыңнан астам итальяндық елге келді. Сол кезде Сальвадор Орталық Америкада итальяндық иммигранттарды екінші ең көп қабылдаған ел болды. Олардың көпшілігі өз бизнесі үшін жақсы мүмкіндіктер іздеп, тұрмыс жағдайларын жақсартуды көздеді. Бірнеше саудагер мен итальяндықтар елге келіп, білім беру, музыка, ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, сауда және инфрақұрылым салаларында көзге түсті. 1910-1919 жылдар аралығында 6 мыңнан астам адам тіркелді, тағы да мыңдаған итальяндықтар елге келді. Итальяндықтар елге оңай бейімделіп, күн сайын олардың саны арта түсті. Сол кезде Сальвадор Орталық Америкада итальяндықтарды ең көп қабылдаған елге айналды. 1920-1929 жылдар аралығында бірнеше итальяндық саудагерлер мен мамандар келді, сондай-ақ қара жұмысшылар да келді. Көптегендер өздерінің кәсіпорындарын ашты. 1930 жылы түрлі себептерге байланысты итальяндық иммиграция тоқтап қалды. 1930-1939 жылдар аралығында 1 мыңнан астам итальяндық елге келді және көптегендері өздерінің бизнесін құрды. 1940 жылы Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты елге мыңдаған итальяндықтардың үлкен толқыны келді. Олардың көпшілігі өмір сапасын жақсартуды көздеген саудагерлер мен итальяндықтар еді. Бұл кезең көптеген босқындар мен итальяндықтардың келуімен еректелді, олардың көпшілігі Солтүстік Италиядан келді. 1960-1980 жылдар аралығында елге бірнеше францискан монахтары келді. Олар сальвадорлықтарға көмектесу және елде итальяндық мәдениетті қайта жандандыру үшін мектептер мен ұйымдар құрды. 1989 жылы итальяндық текті Альфредо Кристиани Сальвадордың президенті болып сайланды. Бес жылдық қиын кезеңнен кейін ол 1994 жылы өкілеттігін аяқтады, елді 20 жыл бойы азаптаған азаматтық соғыстан тұрақтандырып шығарды. Сальвадорға итальяндық иммиграция – ел қабылдаған өте ірі қозғалыс болды. 1850 жылдан 1929 жылға дейін 32 мыңнан астам итальяндық кішкентай елге жұмыс іздеу және тұрмыс жағдайларын жақсарту үшін келді деп есептеледі. Бірақ ең көп көші-қон 1880-1930 жылдар аралығында болды, осы кезде Италияның барлық аймақтарынан мыңдаған итальяндықтар Сальвадорға келді. Америкада итальяндықтарды ең көп қабылдаған елдер – АҚШ, Аргентина, Бразилия, Уругвай және аймақтағы басқа елдер. Бірақ Сальвадор итальяндық иммигранттардың көп мөлшерін қабылдады және американдық деңгейде әлеуметтік және мәдени тұрғыдан маңызды рөл атқарды.

The time was characterized by the massive entry of Italians into the country, between 1900 and 1909 more than 10,000 Italians arrived in the country from all Italian regions, at that time, El Salvador was the second largest recipient of Italian immigrants in Central America, many seeking better opportunities for their businesses and improve their quality of life, where several merchants and Italians entering the country stand out, many standing out in areas such as Education, Music, Agriculture, Industry, Commerce and infrastructure. Between 1910 and 1919, other thousands of Italians enter as they register more than 6,000 arrivals in the country, the Italians easily adapted to the country and more Italians arrived in the country every day, El Salvador at that time managed to reach the main recipient of Italians in Central America, between 1920 and 1929, several Italian merchants and professionals arrived, but also lower class Italians, many set up their businesses, in 1930, Italian immigration was paralyzed for various reasons, between 1930 and 1939, it is estimated that more than 1,000 Italians They arrived in the country and many set up their businesses. In 1940, due to the Second World War, a large migratory wave of thousands of Italians emigrating to the country begins, where several merchants and Italians who wanted to improve their quality of life stand out, this time was characterized by the entry of several refugees, and Italians, most of whom came from northern Italy. Between 1960 and 1980, several Franciscans arrived in the country, many founded schools and organizations to help the Salvadoran people, and also to reactivate the Italian culture in the country. In 1989 a son of Italians, Alfredo Cristiani, was elected President of El Salvador. After five difficult years, his term ended in 1994, leaving his nation stabilized from the civil war that had plagued it for 20 years. Italian immigration to El Salvador was a very large movement that the country received, from 1850 to 1929, it is estimated that more than 32,000 Italians arrived in the small country, looking for job opportunities and improvements in their quality of life, but the migratory peak It was between 1880 and 1930, when thousands of Italians from all regions arrived in El Salvador, the main recipients of Italians in America were the United States, Argentina, Brazil, Uruguay and other countries in the region, although El Salvador received large amounts of Italian immigrants and at the American level is one that has had more weight socially and culturally.

Италиялық иммигранттар кәсіптері мен жасы

XIX ғасырдың ортасында келген итальяндықтардың көпшілігі орта тапқа жататын немесе кедей адамдар еді, олардың көп бөлігі жұмыс іздеп елге келген шаруалар мен жұмысшылар, сондай-ақ бірнеше саудагерлер де келді. Кейбір деректерге сәйкес, 1850 мен 1870 жылдар аралығында елге келген итальяндықтар негізінен отбасылар болды, олардың орташа жасы 22 мен 26 аралығында еді. Елге келген иммигранттардың 60% ерлер, ал 40% әйелдерді құрады. 1870 жылдан 1879 жылға дейін елге 25 000 итальяндық келді, олардың 63,5% ер адамдар еді, орташа жасы 20-30 жас аралығында болды, көпшілігі саудагерлер, жұмысшылар және шаруалар еді. 1880 мен 1889 жылдар аралығында шамамен 2 000 итальяндық елге көшіп келді, олардың 64% ерлер, ал 44% әйелдерді құрады. Жасы 2 жастан 50 жасқа дейін кең ауқымды болды, көпшілігі саудагерлер, жұмысшылар және шаруалар еді, сонымен қатар діни қызметкерлер, монахтар мен уағыздаушылардың саны артып, көбейді. 1890 мен 1891 жылдар аралығында екінші ең жоғары деңгей тіркелді, ол кезде Сальвадорға 6 500 итальяндық келді, олардың орташа жасы 20-30 жас аралығында болды, ал ең көп кәсіптері саудагерлер, жұмысшылар, фермерлер, діни қызметкерлер, монахтар, мұғалімдер және сәулетшілер еді. Италиялық иммиграцияның ең жоғары деңгейі 1900-1909 жылдар аралығында болды, онда 10 000 итальяндық елге жақсы болашақ іздеп көшіп келді, олардың 60% ерлер, ал 40% әйелдерді құрады, орташа жасы 20-30 жас аралығында еді. Ең көп кәсіптер жұмысшылар, саудагерлер және кейбір мұғалімдер еді. 1910-1919 жылдары Сальвадорға 6 000-нан астам итальяндық келді, бұл жыл иммигранттардың өсуімен ерекшеленді, олардың шамамен 43% әйелдер, ал 57% ерлерді құрады. Жасы 3-тен 50 жасқа дейін ауытқып келді. Кейіннен, 1920-1930 жылдар аралығында елге келгендердің көпшілігі сауда, ауыл шаруашылығы және басқа да бизнес пен қызметпен айналысты.

Сальвадордағы итальяндық қоныстар

Алғашқы итальяндықтар Санта-Ана және Сан-Мигель қалаларына қоныстанды. Басқалары елдің негізінен шығысында, Сан-Мигель, Усулутан және Ла-Унионда қоныстанды. Елдің солтүстігінде, Шалатенангода да бірнеше итальяндық топтар қоныстанды. Оңтүстік Италиядан келгендер негізінен Сан-Мигель, Санта-Ана, Сан-Сальвадор және елдің басқа департаменттерінде қоныстанды, онда бірнеше қала ерекше көзге түседі. Санта-Текла итальяндық көші-қонның ең үлкен демографиялық әсерін сезінді, себебі ол астана болғаннан кейін түрлі итальяндық қауымдастықтар келді. Луканиялықтар, Кампаниялықтар, Сицилиялықтар және Пулиялықтардың басты бағыттары Сан-Сальвадор, Санта-Ана және Сан-Мигель департаменті (Сальвадор) болды, ал Солтүстік Италиядан келгендер: Пьемонттықтар, Венециялықтар, Лигуриялықтар және Ломбардиялықтар негізінен Ла-Либертад, Сан-Сальвадор, Чалатенанго, Санта-Ана және Сан-Мигельде қоныстанды. Бірнеше итальяндықтар Sonsonate департаментіне қоныстанды, әсіресе Кампания аймағындағы Кастельнуово ди Конзадан, ал Усулутан Солтүстік Италиядан келген бірнеше итальяндық шаруаларды қабылдады, сондай-ақ Ла-Унионға да оңтүстік және солтүстік аймақтардан келгендер қоныстанды, негізінен Пьемонт және Калабриялықтар. Елдің басқа департаменттерінде де итальяндықтардың аз, бірақ байқалатын топтары қоныстанды, сауда және ауыл шаруашылығында жетістікке жетті.

Сальвадорлық еврейлер

Сальвадорға Франция, Германия, Марокко, Тунис және Түркиядан келген яһудилердің шағын қауымы бар. Кейбір яһудилер Екінші дүниежүзілік соғыстан қашқан босқындар ретінде келді. Колониялық дәуірден бері Латын Америкасында яһудилер туралы жазбалар бар, Сальвадорда Португалиядан бірнеше яһудилердің көшіп келуі тіркелген. Сальвадор тәуелсіздік алғаннан кейін, алғашқы яһуди иммигрант Эльзаста туған Бернардо Хаас болды деп саналады. Содан кейін, ғалым Джессика Альперттің мәліметінше, 1888 жылы елге алғашқы неміс яһудисі келді. Франция және Орталық Еуропа осы заманауи яһуди көші-қонының негізгі отаны болды, олардың көпшілігі ашкеназ және сефардтар, Сальвадорда тұрақты қоныстанды. Сальвадордың иммиграция заңдары 1821 мен 1930 жылдар аралығында өте либералды болды, бірақ 1930 жылдан кейін өзгерді, алайда бұл қатаң заңдар 1940 жылы толыққанды күшке енді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Венгрия, Германия, Польша, Швейцария, Словакия және Франциядан негізінен ашкеназ яһуди босқындары келді, оларға Сальвадор азаматтығының бірнеше құжаты берілді. Қазіргі уақытта Сальвадордағы яһуди қауымы өте шағын, бірақ олардың көптеген ұрпақтары бар және олар қоғамда ерекше көзге түсіп, іскер және саяси салаларда табысқа жеткен, мысалы Эрнесто Муйшонт, Габриела Родригес де Букеле және Бернард Левинский сияқты яһуди тегінен шыққан тұлғалар бар.

Сальвадордағы цыгандар

20-ғасырдағы Сальвадордағы цыған керуендері. Сальвадордың Санта-Текла қаласы 20-ғасырдың басында Сальвадорда цыған лагерлері орналасқан бірі болды. 1926 жылдың 7 мамырында Сальвадордың Сан-Мигель қаласы газеттерінде қалалық аумағында көшпелі цыған қауымы бар екені хабарланды. Олар мажарлар немесе мадьярлар деп те аталды (өйткені олар сол кездегі Мажарстан немесе Мадьярстан аймағынан шыққан деп саналды), цығандар немесе "перолерос" деп те аталатын, олар арбаларында үлкен қазан немесе табаларын әрқашан алып жүретін және үлкен отынмен жағылған пештерде қоғамдық тамақ дайындайтын. 1929 жылы жазушы Франсиско Миранда Руано алыс балалық шағынан "сол күнгі шаршаған цығандарды" еске алады, олардың оқиғалары оны жазушы мамандығына бастады. 1920-1930 жылдары Сальвадордағы әскер мен азаматтар арасында теософиялық, фашистік және ұлттық-социалистік идеялардың таралуы Сальвадорға цығандардың келуіне кері жағдай жасады. Бұл психикалық және мәдени жабылудың ең жоғары нүктесі бригадир Максимилиано Эрнандес Мартинестің диктаторлық үкімет кезінде болды, ол көші-қон заңын қабылдады, ол қара нәсілділерге, арабтарға, түріктерге, қытайларға және цығандарға елге кіруге тыйым салды. Бұл Сальвадордағы цығандардың өзінің кім екенін жасыруына себеп болды. 1935-1945 жылдар аралығында нацистік Еуропадағы цыған геноциді мыңдаған цығандардың өмірін қиды. Олардың кейбіреулері Женевадағы Сальвадор консулы полковник Хосе Кастелланос Контрерас, Хосе Густаво Герреро және оның Трансильваниялық еврей хатшысы Джордж Мандел Мантеллоның жасырын операциясы арқылы шығарылған мыңдаған Сальвадор азаматтығы куәліктерінің арқасында осы қайғылы тағдырдан құтыла алды. 1980 жылдары жазушы Кларибель Алегрия өзінің "Алиса шындық елінде" романында "Цыған" кейіпкерін енгізді, ол шығарманың әдеби құрылымындағы бүлікшіл және феминистік сана ретінде жұмыс істеді. Сонымен қатар, бұл Санта-Ана, Сонсонат, Нахулинго, Усулутан, Сантьяго-де-Мария, Чалатенанго, Сан-Мигель, Ла-Унион және Сальвадордың көптеген қалалары, көшелері, қалалары мен басқа да жергілікті аумақтарынан өткен цыған керуендеріне құрмет көрсетуге айналды. Мұндай қорқынышты нәсілшіл заңнан кейін 80 жылдан астам уақыт өткен соң, Сальвадор аумағында рома тілі енді естілмейді. Рома тілінде отбасының әкесі "Шеро Ром" деп аталады, және сальвадорлық "Черо" сөзінің "дос" деген мағынаны білдіруі мүмкін деген теория бар.

The Gypsy caravans in El Salvador in the 20th century. The city of Santa Tecla, El Salvador was one of the places where there were Gypsy camps in El Salvador in the first decades of the 20th century. On May 7, 1926, newspapers from the city of San Miguel, El Salvador reported that within its urban area there was a nomadic community of Gypsies, who were also called Hungarians or Magyars (for Magyar or Hungary, an area from which they then belonged) believed that they were originally from), Gypsies or "peroleros", a designation due to the huge pots or pans that they always carried in their wagons and with which they prepared community meals between huge wood fired stoves. In 1929, the writer Francisco Miranda Ruano would remember "The tired Gypsies of that day" from his distant childhood and whose adventures opened his vocation as a writer. The propagation of theosophical, fascist and national socialist ideas among soldiers and civilians in El Salvador in the 1920s and 1930s created an adverse environment for the periodic arrival of the Gypsy people in El Salvador. The maximum expression of this mental and cultural closure occurred during the dictatorial government of Brigadier Maximiliano Hernández Martínez, issued the Law of Migration that prohibited the entry of Blacks, Arabs, Turks, Chinese and Gypsies into the country. This cause Gypsies in El Salvador to hide their identity. The Romani Holocaust in Nazi Europe from 1935 to 1945, killed thousands of Gypsy people. Some of them were able to save themselves from that sad fate, thanks to the thousands of Salvadoran nationality certificates issued, in a clandestine operation, by the Salvadoran consul in Geneva, Colonel José Castellanos Contreras, José Gustavo Guerrero and his Transylvanian Jewish secretary George Mandel Mantello. In the 1980s, the writer Claribel Alegría included the character "The Gypsy" in her novel Alice in the Land of Reality, which functioned as a rebellious and feminist conscience within the literary structure of the work. At the same time, it turned out be a tribute to the Gypsy caravans that once passed through Santa Ana, Sonsonate, Nahulingo, Usulután, Santiago de María, Chalatenango, San Miguel, La Unión and many towns, streets, cities and other local territories of El Salvador. More than eight decades after such terrible racist legislation, the Romani language is no longer heard in Salvadoran territory. In the Romani language, the father of the family is called "Shero Rom", and it is theorized that it could be the origin of the Salvadoran word “Chero” to designate a friend.

Халық саны

6,568,745 (2022 ж. болжамы) 6,187,271 (2018 жылдың шілдесіндегі болжамы) 2025 жылға қарай Сальвадор халқы 9 миллионға жетеді деп күтілуде. Сондай-ақ, 2050 жылға қарай Сальвадор халқы 11 миллион адамға жетеді деп күтілуде. Біріккен Ұлттар Ұйымының Халық қонысы жөніндегі бөлімі 2050 жылға қарай Сальвадор халқының 21% 0-14 жас аралығында, 58% 15-59 жас аралығында, ал 21% 60 жас және одан жоғары жаста болады деп болжайды.

Этностық топтар

Метистер 86,3%, ақтар 12,7%, үндістер 0,2% (оның ішінде Ленка, Какавира, Науа Пипиль), қаралар 0,1%, басқалары 0,6% (2007 жылғы бағанама).

Жас құрамы

0-14 жас: 25,83% (ерлер 857 003/әйелдер 817 336)
15-24 жас: 18,82% (ерлер 619 368/әйелдер 600 501)
25-54 жас: 40,51% (ерлер 1 221 545/әйелдер 1 404 163)
55-64 жас: 7,23% (ерлер 198 029/әйелдер 270 461)
65 жас және одан жоғары: 7,6% (2020 ж. бағанасы) (ерлер 214 717/әйелдер 277 979)

0-14 жас: 25,3% (ерлер 802 813/әйелдер 762 852)
15-24 жас: 19,88% (ерлер 619 550/әйелдер 610 725)
25-54 жас: 39,8% (ерлер 1 143 226/әйелдер 1 319 138)
55-64 жас: 7,32% (ерлер 198 513/әйелдер 254 640)
65 жас және одан жоғары: 7,69% (ерлер 208 817/әйелдер 266 997) (2018 ж. бағанасы)

Демографиялық профилі

Сальвадор – Орталық Америкадағы ең кішкентай және ең тығыз қоныстанған ел. Ол демографиялық өтудің орта кезеңінде, халық өсімі баяулап, жастар саны азайып, халықтың жасы ұлғаюда. Отбасын жоспарлаудың кеңінен қолданылуы Сальвадордың туылу деңгейін едәуір төмендетті – 1970 жылдары әйел басына шамамен 6 бала туатын болса, қазір туылу деңгейі алмасу деңгейіне жеткен. 2008 жылғы ұлттық отбасы жоспарлау сауалы көрсеткендей, әйелдерді стерилизациялау Сальвадордағы ең көп таралған контрацепция әдісі болып табылады. Оның стерилизациялау көрсеткіші Латын Америкасы мен Кариб аймағындағы ең жоғары көрсеткіштердің қатарында, бірақ инъекциялық контрацептивтерді қолдану артып келеді. Байлар мен кедейлердің, қалалық және ауылдық әйелдер арасындағы туылу арасындағы айырмашылық қысқарып келеді.

Білім беру шығыстары

ЖІӨ-нің 3,4% (2019) Әлем бойынша елдермен салыстыру: 129-шы орын.

Сауаттылық

анықтама: 15 жас және одан үлкендер оқи және жаза алады (2016 жылғы бағалау бойынша). Жалпы халық саны: 89,1%
ер адамдар: 91,3%
әйелдер: 87,3% (2019)