Кіріспе
Mano Negra (испан тіліндегі толық атауы: La Mano Negra, кейде Францияда La Mano деп қысқартылады) – 1987 жылдан 1994 жылға дейін белсенді болған француз музыка тобы. Топ Парижде Чао, оның інісі Антуан және олардың туысы Сантьяголар құрған, барлығы галициялық және баск ұлттық кіндігінен тараған, жартылай кубалық тамыры бар. Олардың әндері көбінесе испан, ағылшын және француз тілдерінде болды, көбінесе бір ән ішінде немесе сөйлемнің ортасында, тіпті атаудың өзінде де (мысалы, "Puta's Fever") бір тілден екінші тілге ауысып отыратын. Араб тілінде де хит ән жазған. Олар әлемдік музыканың синтезінің алғашқы қадамдарын жасаған топтардың бірі саналады. Mano Negra панк-рок, фолк, фламенко, ска, сальса, француз шансоны, хип-хоп, раи, роккабилли, регги және африкалық ырғақтар сияқты әртүрлі музыкалық стильдерді қамтыды. Олар күнделікті дыбыстардың үлгілерін, электрониканы және тәжірибелік пост-өндіріс техникаларын жиі қолданды. Бұл кең ауқымды стильдер мен дыбыстарды сіңіру және біріктіруге негізделген, жан-жақты тәсіл топтың өзі "паччанка" деп атады (сөзбе-сөз "тігіс", және олардың алғашқы альбомының атауы). 1988-1989 жылдардың қысында Парижде қызу қарқынмен танымал болған Mano Negra келесі көктемде әлемді аралап, Еуропа мен Оңтүстік Американың көп бөлігінде сәттілікке жетті және Жапонияда концерттік альбом жазды. Дегенмен, ағылшын тілді елдерде олардың танымалдығы шектеулі болды. "Mala Vida" (1988, кейіннен Gogol Bordello тобымен қайта орындалды), "King Kong Five" (1990), "Out of Time Man" (1991) және "The Monkey" (1994) олардың ең танымал әндерінің қатарында. Топ эклектикалық дыбысы мен мерекелік өнер көрсетулері арқылы жанкүйерлердің сүйіспеншілігіне бөенді. Көптен күткен екінші альбомы шыққаннан кейін Mano Negra Париждің ірі концерт алаңдарында ойнаудан бас тартып, тек Пигальдің кабарелерінде гастрольде болды (альбомның тақырыбына сәйкес, "Puta's Fever", яғни "сатылған әйелдің қызуы"), кейде өнер көрсетулерін заңсыз көшедегі қойылымдармен аяқтады. 1992 жылы Колумбтың теңіз саяқатының 500 жылдығын тойлауға арналған Латын Америкасы бойынша саяхатын жүк кемесімен жасады, онда Нант қаласының бір көшесі қайта жаңғыртылды. ("Атлантика мұхиты арқылы Париж көшесін тасымалдау – керемет құбылыс [una maravilla]", - деп түсіндірді көрнекілікке келген Габриэль Гарсия Маркес.) Олар Жер саммитінде Dead Kennedys тобының Jello Biafra-сымен бірге сахнада өнер көрсетті. Олардың соңғы және ең тәжірибелік альбомы Casa Babylon (1994) топтың тарауына аз уақыт қалғанда шықты. Топ 1994 жылғы жазғы Стокгольм Vattenfestival-де өнер көрсетуге келісім берді, бірақ концертке дейін жанкүйерлер топтың тарауы туралы хабарды алды. Топтың жетекшісі Ману Чао жеке мансабында сәттілікке жетті, Radio Bemba Sound System тобымен бірге Casa Babylons әндерінің кейбіреулерін сахнаға алып келді. "Mano Negra" қазір культ тобы саналады және әлі де әлемнің көптеген елдеріне өз рухын таратуда.
Mano Negra (complete Spanish name: La Mano Negra, sometimes abbreviated to La Mano in France) was a French music group active from 1987 to 1994 and fronted by Manu Chao. The group was founded in Paris by Chao, his brother Antoine and their cousin Santiago, all born of Galician and Basque parents with partly Cuban roots. Their songs were mostly in Spanish, English and French, often switching from one language to the other in the same song or in the middle of a sentence or title (e. g. "Puta's Fever"). They also had a hit song in Arabic. They are considered pioneers of world fusion. Mano Negra incorporated an impressive array of musical styles: punk rock, folk, flamenco, ska, salsa, French chanson, hip hop, raï, rockabilly, reggae and African rhythms. They also made frequent use of samples of everyday sounds, electronica and experimental post production techniques. This omnivorous approach, based on absorption and combination of a broad range of styles and sounds, was termed patchanka by the group (literally "patchwork", and the name of their first album). Taking Paris by storm in the winter of 1988–9, Mano Negra was touring the world by the following spring, achieving mainstream success in most of Europe and South America and recording a live album in Japan. However, their embrace by the English speaking world remained limited. "Mala Vida" (1988, later covered by Gogol Bordello), "King Kong Five" (1990), "Out of Time Man" (1991) and "The Monkey" (1994) are among their most famous songs. The group earned a cult following through its eclectic sound and festive performances. After the release of their highly anticipated second album, Mano Negra famously declined to play the major Paris venues and toured only the cabarets of Pigalle instead (in accordance with the theme of the album, Puta's Fever i. e. "whore's fever"), sometimes ending their sets with illegal street performances. In 1992 they celebrated the 500th anniversary of Columbus's voyage with a Latin American tour completed on a cargo ship in which a street of Nantes had been recreated. ("[H]aving transported a street of Paris [sic] across the Atlantic is a marvel [una maravilla]", commented Gabriel García Márquez who visited the attraction.) It included a performance at the Earth Summit where they were joined on stage by Jello Biafra of the Dead Kennedys. Their last and most exploratory album, Casa Babylon (1994), was released right before the band's split. The band was signed up to play at Stockholm Vattenfestival, summer 1994, however, its fans received the news about the cancellation and subsequent split of the band right before the concert. Frontman Manu Chao went on to have a successful solo career, bringing some of Casa Babylons songs to the stage with his group Radio Bemba Sound System. Mano Negra is now considered a cult band and still spreads their spirit to multiple acts around the world.
Атауы
Топтың аты Доминик Руссоның "Кондор" комикс сериясын оқығанда келді. "Мано Негра" – Оңтүстік Америкадағы партизандық күресшілер тобының аты еді, және топқа қара қол белгісі ұнады. Францияда тұратын, Испаниядағы Франко диктатурасының саяси қуғынға ұшыраған адамы, Чаоның ағаларының әкесі Рамон, Мануға атаудың тарихи төркінін түсіндіріп, оны дұрыс таңдау деп санады.
Шығу тегі
1980 жылдардың ортасында Францияда Bérurier Noir, Noir Désir және Los Carayos сияқты альтернативті рок топтары жергілікті сахнаны жетектеп тұрды. Осы орайда, музыкант Ману Чао бұрынғы топтарына сәйкес келмейтін өзі жазған бірнеше әнді жазу ниетімен ағасы, трубашы Антуан Чао және туысы, барабаншы Санти Касариегомен бірге топ құруға бел буды. Көбірек музыканттар қажет болғандықтан, олар топты "Dirty District" деп атады және 1987 жылы "Takin' it up" (Boucherie Productions) EP-ін жаздырды. Алғашқы құрамда француздық легендарлық панк-топ Les Wampas-тан бас гитарда Джо Дахан да болды. Жазудан кейін топ уақытша тарады, үш мүшесі басқа жобаларға қатысты: Ману – Les Casse Pieds, Антуан – The Kingsnakes, ал Санти – Los Carayos. Бірақ, келесі жылы олар өзінің алғашқы LP-ін, "Patchanka" жазды. Альбомда Ману Чао жазған әндер мен Dirty District, сондай-ақ Les Casse Pieds, Hot Pants және Los Carayos топтарының басқа да музыканттары бар. "Patchanka" – бұл дәуірдің DIY (өздігінен жасау) философиясын көрсететін, шағын бюджетпен және қиялдау арқылы жасалған альбом. Ману Чао бірнеше әнді өңделмеген түрінде жазуға рұқсат берді: "Mala Vida", "Indios de Barcelona" және "Ronde de Nuit" сияқты. "Патчанка" дыбысын іздеу осымен тоқтаған жоқ, Ману басқа топтармен де ынтымақтастығын жалғастырды. Осы уақыт аралығында "Patchanka" жағымды пікірлер жинақтап жатты. Les Casse Pieds тобының үш мүшесі – Даниэль Джамет (жетекші гитара), Джо Дахан (бас) және Филипп Тебуль (барабан) – Mano Negra жобасына қосылуға шешім қабылдады, кейіннен оларға клавишашы Томас Дарнал да қосылды. Топ Франция бойынша гастрольдік сапарлар жасап, бұқаралық ақпарат құралдарының назарын өзіне аударды және Virgin Records France лейблімен келісімшартқа отырды. Бұл француздық альтернативті сахнадан сынға ұшырады, бірақ оларға саяхат шығындарын төлеуге мүмкіндік берді.
Жетістік
1989 жылы топ екінші LP-ін, Puta's Fever ("Сатылған қыздың қызығы") жаздыра бастады, атауы Virgin Records компаниясымен келісімшарт жасасқандары үшін басқа топтардың оларға деген немқұрайлылығына ирониялық жауап болды. Пьер Готе, тромбоншы, топтың сегізінші мүшесі ретінде қосылды, олар Латын Америкасына гастрольдеді, Перу немесе Эквадор сияқты шетелдік рок-топтарды қабылдауға әдеттенбаған елдерді таңдап, аудиторияларда және қоғамдық орындарда тегін концерттер ұйымдастырып, сенсация тудырды. Puta's Fever альбомы жазу аяқталды, ол топтың ең жақсы альбомдарының бірі саналады, онда Tex Mex ("Patchuko Hop"), араб әндері ("Sidi H'Bibi"), фламенко және т.б. үйлесім тапқан. Латын Америкасының тәжірибесімен байып, Францияда және басқа да Еуропа елдерінде жаңа альбомның табысынан ләззат алған топ 1990 жылы он бестен астам елде, соның ішінде Жапония, Голландия, Германия және АҚШ-та әлемдік тур жасады, онда олар Игги Поптың концертінде алдын ала өнер көрсетті. Алайда, АҚШ-тағы тур жақсы тәжірибе болмады, сондықтан топ ағылшын тілді нарыққа қадам баспауға шешім қабылдады. 1991 жылы топ Еуропа құрлығын аралауды жалғастырғанда, оның мүшелері біртіндеп келіспеушілік белгілерін көрсетті. Дегенмен, олар Кельн қаласында (Германия) үшінші альбомын – King of Bongo альбомын жазуға кірісті. Сыншылардың жақсы қабылдамаған альбомында ағылшын тіліндегі мәтіндер көбірек, латын ырғақтары азырақ, ал рок пен хардкор дыбыстары басым болды. Ағылшын тіліндегі әндердің ішінде "Mad Man's Dead", "Out of Time Man" және "Bring the Fire" бар. Кейін топ Париждегі La Défense паркінде барлық мүшелерімен соңғы концертін өткізді, бірақ муниципалитет концертті тоқтатуға тырысты.
Дүниежүзілік турнелер
Сол жылы, 1991 жылы, Жапониядағы гастрольдерінің бірі барысында, олар Кавасаки қаласында (Жапония) өткен екі концертте жазылған топтың жалғыз концерттік альбомын – “In the Hell of Patchinko” деп атауға шешім қабылдады. Бұл жұмыс, ең бастысы, концерттік топтың энергиясын жеткізеді, себебі Mano Negra – өнер көрсетуге баса назар аударатын топ болатын және оның табысының көп бөлігі ерекше қойылымдары мен саяхаттарына байланысты еді. Дәл сол жылы олар “Cargo 92” жобасын бастады. Француз үкіметінің қолдауымен Оңтүстік Америкаға кемемен сапар жасау үшін “Royal de Luxe” театр компаниясымен Nantes қаласынан “Melquiades” жүк кемесіне мінді. Шамамен бес айға созылған турне барысында Колумбия, Венесуэла, Доминикан Республикасы, Мексика, Куба, Эквадор, Бразилия, Уругвай және Аргентина сияқты елдерде тегін концерттер ұйымдастырылды. Төрт ай бойы үзіліссіз, қолайсыз экономикалық жағдайда жұмыс істегеннен кейін, топтың бунтар рухы одан әрі жалғасуға құлшыныс жоқ екенін көрсетті. 1992 жылдың шілдесінде Буэнос-Айресте (Аргентина) Mano Negra тобының барлық бастапқы мүшелерімен соңғы концерті өтті. Оған дейін “La TV ataca” телебағдарламасында клавишник мониторды бұзып, оқиға тудырған еді. Сол жылы олар “Amerika Perdida” (“Жоғалған Америка”) жинақ альбомын шығарды. Оңтүстік Америкадан оралғаннан кейін топ мүшелері арасындағы шиеленіс күшейді және трубашы Антуан топтан кетіп қалды. Қалған топ мүшелері, әсіресе Ману, бұрынғы альбомдарынан өзгеше, “King of Bongo” сияқты болатын келесі альбомы – “Casa Babylon” (“Babylon House”) альбомының жұмыстарын бастады. Сонымен қатар, топ өзінің тарихына арналған кітаптар жинағын шығарды, оған жаңа әндері жазылған “Bande Originale Du Livre” сурет дискісі қоса берілді, олардың кейбіреулері кейін “Casa Babylon” альбомына енді. Жазу кезінде Джо Дахан мен Даниель Жамет те топтан кетіп, кейбір бұрынғы мүшелер қабылдағысы келмеген жаңа мүшелерге орын ашты. Олардың арасында “Todos Tus Muertos” тобының аргентиналық вокалисі Фидель Надаль және Манудың жаңа тобы “French Lovers” тобының бас гитарисі Гамбеат болды. Жазулардың нәтижесінде топтың жалғыз концептуалды альбомы пайда болды; ол латын ырғақтарының мерекесіне айналды, оған рок пен хардкор элементтері араластырылды. Топтың өзі “Casa Babylon” альбомынан әндерді тікелей эфирде орындамады, бірақ оның бірнеше мүшесі Испанияда “Larchuma FC” немесе “Radio Bemba” сияқты әртүрлі аттармен өнер көрсетті және басқа топтармен, әсіресе баск альтернаттивтік рок тобымен ынтымақтастық жасады.
Аяқтау
1993 жылдың соңында топтың бірнеше мүшесі Колумбия арқылы пойызбен саяхат жасауды шешті, оған Royal de Lux және French Lovers топтарының мүшелері де қосылды. Екі апталық саяхаттан соң, Санта-Марта мен Аракатакадағы екі концерттен кейін, Ману мен Томас басқа топ мүшелерінің бәрі Парижге оралуға шешім қабылдады. Бұл Рамон Чаоның «Мұз бен от пойызы: Колумбиядағы Мано Негра» кітабында сипатталған бір дәуірдің аяқталуы болды. Дегенмен, 1994 жылы Америка Құрама Штаттарында да, Ұлыбританияда да жарық көрмеген «Casa Babylon» альбомын дайындау жұмысы аяқталды. «Señor Matanza» (Мырза Қырғын) әнінің музыкалық видеосы Латын Америкасында топтың танымалдығын арттырды, онда олардың үлкен қызығушылыққа ие болуы байқалды. Топ бұрыннан тарап кеткен еді, бірақ көптеген жанкүйерлері бұл фактіні елемеді. Осы арада, ескі мүшелер арасында Мано Неграның болашағы үшін екі мүмкіндік қарастырылды: топтың басқа қатысушылардың қосылуына еркіндік беріп, қызметін жалғастыруы, ал бастапқы мүшелердің оралуына есік ашық қалдыру немесе, керісінше, топ Мано Негра деген атпен өмір сүруін тоқтату. Екінші тәсіл таңдалды. 1995 жылы Ману Чао және топтың басқа мүшелері Мадридте концерттер бергісі келді, бірақ топтың бұрынғы атын пайдалануға шектеу қойылғандықтан, олар «Radio Bemba» деген атпен өнер көрсетуге мәжбүр болды. Алайда, бұл жоба да ақыры таратылды. 1998 жылы «Best of Mano Negra» жинақ альбомы шықты, оған 22 хит және бұрын жарияланбаған екі трек енді. Альбом жақсы қабылданды, бірақ Ману Чаоның жеке альбомы «Clandestino» сәттілікке ие болған кезде шығарылғаны үшін сынға ұшырады. 2005 жылы топтың тарихынан сирек кездесетін кадрлар, концерттер мен деректі фильмдері бар екі дискілік DVD шығару жоспарланды. Ману Чао өндіріске қатыспады, бірақ Джо, Том, Филипп, Даниэль, Антуан және Пьер алты мүше жұмысты насихаттау үшін сұхбат берді. France Inter радиосының «Le Fou du Roi» бағдарламасында олар «Jamie Jamie», «Sidi H'Bibi» және «Jesus Reviens» (Иса қайтып кел) әнінің «Manu Reviens» деп аталған нұсқасын орындады, бұл топтың бұрынғы жетекшісін оралуға шақырды. 2005 жылдың желтоқсанында осы мүшелер «Mano Negra Sound System» ретінде фестивальге қатысып, «Sidi H'Bibi» және басқа да әндерді орындады, бірақ олар диджейлер сияқты болды, себебі тек духовые аспаптар мен пернетақтада ғана ойнады.
Ману Чао жеке
Топтары тарағаннан кейін Ману Чао жеке карьерасын жалғастырды, әрқашан саяси және әлеуметтік мәселелерге, иммиграцияға, геттоларға және әділетсіздікке белсенді қатысты, кейде толыққанды испан тілінде, ал кейде француз тілінде альбомдар шығарды. Оның "Clandestino" альбомы Мексиканың "Tijuana No!", Бразилияның "Skank" және Аргентинаның "Todos Tus Muertos" сияқты әртүрлі топтарды таныстыруға бағытталған. Мақсаты – әртүрлі мәдениеттердің көше музыкасы мен барлардағы атмосфераның дыбыстарын қайта жаңғырту болды. Альбом Латын Америкасында үлкен жетістікке жетті; Еуропада бірден танымал болмаса да, 1999 жылғы "Victoires de la Musique" сыйлығында "Ең үздік әлемдік музыка альбомы" атағын алып, бүкіл әлем бойынша 5 миллионнан астам дана сатылды. Бұл жетістікті 2001 жылы шыққан "Próxima Estación: Esperanza" ("Келесі станция: Үміт") альбомы ұластырды, ол да латын, Кариб және ска дыбыстарымен ерекшеленді. Екі жылдан кейін Чао француз тамырына оралып, тек француз тіліндегі "Sibérie m'était contée" ("Сибирь туралы әңгіме") альбомын шығарды. Чхао Еуропа мен Латын Америкасында кеңінен танымал болғанымен, ағылшын тілді елдерде осындай сәттілікке қол жеткізе алмады. "Mano Negra" тобымен АҚШ-та өткізген гастрольдері басқа елдердегіден кем нәтиже берді және Чао өзінің музыкалық стилінің тамырларындағы жерлерге күш-жігерін жұмылдыруға бейім. АҚШ-та тікелей эфирдегі концерттері сирек болғанымен, Чао 2006 жылы бірнеше рет өнер көрсетті, оның ішінде Чикагодағы 2006 жылғы "Lollapalooza" фестивалінде, 2007 жылы "Celebrate Brooklyn" шарасында және 2007 жылғы 23 маусымда Мэриленд штатының Колумбия қаласындағы "Merriweather Post Pavilion" концерт залында толық сатылған билеттермен өнер танытты. Ол 2008 жылы Техас штатындағы "Austin City Limits Music Festival" және Сан-Франциско, Калифорниядағы "Outside Lands Music Festival" фестивальдерінде бас жұлдыздардың бірі болды. 2011 жылы ол "La Ventura" турнесімен АҚШ-тың бірнеше қаласына сапар шекті.
Синглдар
Жыл Бірыңғай Басым орындар Албом FRA NED BEL(FLA) UK
1987 "Takin' It Up" — — — — Patchanka
1988 "Mala Vida" — — — —
1990 "King Kong Five" — 8 11 95 Puta's Fever "Patchanka" — — — —
"Rock 'N' Roll Band" — — — —
"Pas assez de toi" 32 — — —
1991 "Sidi h'bibi" 47 — — —
"King of Bongo" 38 — — — King of Bongo
"Madame Oscar" — — — —
"Out of Time Man" — — — —
1992 "Don't Want You No More" — — — —
1993 "Mad Man's Dead" — — — —
1994 "Señor Matanza" — — — — Casa Babylon
"Santa Maradona (Larchuma Football Club)" 42 — — —
"—" кестеге түспеген немесе жарық көрмеген шығарылымдарды білдіреді.