Жарыс жүлде қорының бөлінуі

Кіріспе

Ат жарыстарында жүлде табысын ең жоғары нәтиже көрсеткендерге бөлу.

Ат жарыстарында "жүлде табысын бөлу" термині белгілі бір кезеңде ат жарысына қатысқан жылқылардың иелеріне төленген ақшаның жалпы сомасын немесе жарыстың жалпы жүлде қорынан ең жоғары орындарға берілетін үлестің пайызын білдіруі мүмкін. Бұл мақалада соңғы мағынасы қарастырылады.

Өмірбаян

1970 жылдарға дейін АҚШ-тағы ат жарыстарында көбінесе бірінші төрт орынды алған ат иелері ғана ақша алатын. Таза тұқымды жарыстарда жеңімпазға жарыс жүлдесінің 65% берілетін, ал екінші, үшінші және төртінші орындар тиісінше 20%, 10% және 5% алатын. Мұндай тәртіптің бірнеше кемшіліктері болды, әсіресе жау-жағдай нашар болғанда – иелері аттарын жарыстан шығарып алуға тырысатын, егер жол сулы болса, тіпті жаңбыр шөптегі жарысты негізгі жолға көшіруге мәжбүр болса. Осы жағдайларда үлкен қатысуды ынталандыру мақсатында, 20 ғасырдың соңғы үш онжылдығында көптеген американдық штаттық жарыс қауымдастықтары жүлделерді бөлу форматын өзгерте бастады. Жиі қолданылатын реформалардың бірі – жүлделерді бөлуге бесінші орын алған аттарды қосу болды. Бұл үшін көбінесе жүлделердің 60% жеңімпазға, 20% екінші орынға, 11% үшінші орынға, 6% төртінші орынға және 3% бесінші орынға берілетін. Бұл формат бүгінгі таңға дейін көптеген жолдарда қолданылады. Кейбір жолдар тіпті алтыншы орын алған атқа да жүлде берді; көбінесе бұл ретте жеңімпазға 60%, екінші орынға 20%, үшінші орынға 10%, төртінші орынға 5%, бесінші орынға 3% және алтыншы орынға 2% берілетін. 1975 жылы Флорида штаты АҚШ-тағы ат жарыстары спортына революциялық әсер еткен жүлделерді бөлу форматын қабылдады. Олардың қабылдаған жоспары жарыстың төртінші орынынан төменгі орындарды алған барлық аттарға жүлде қорының 1% берді. Бұл екінші, үшінші және төртінші орындардағы аттарға төленетін пайыздық үлестерді (бірақ бірінші орынға емес) өрістің көлеміне байланысты өзгертеді. Мысалы, егер жарыста он екі ат қатысса, жүлде қорының 60% жеңімпазға, 18% екіншіге, 10% үшіншіге, 4% төртіншіге және бесіншіден он екінші орындарға дейін әрқайсысына 1% берілетін. Ал егер жарыста тек алты ат қатысса, жеңімпазға бірдей 60% берілсе, екінші орынға 20%, үшінші орынға 13%, төртінші орынға 5% және бесінші мен алтыншы орындарға әрқайсысына 1% берілетін. Бұл жүйе бүгінгі таңға дейін штаттағы барлық таза тұқымды жолдарда қолданылады, бірақ 2005 жылы пайыздық үлестерге сәл өзгеріс енгізілді (оның нәтижесінде екінші орынның үлесі үшінші және/немесе төртінші орынның есебінен артты). Кейбір жолдар орын алмаған аттарға 1% -дан аз сыйақы беруді қабылдады, әсіресе, серіктес казинолардан түскен кірістерге байланысты жүлде қоры айтарлықтай артқан жолдарда, олар жолдың өзінде орналасқан немесе орналаспаған болуы мүмкін. Себебі бұл жағдайда жокейге тиесілі ақыны жабуға кішірек пайыздық үлес жеткілікті, ол 100 долларға дейін жетеді. Флориданың жаңа форматының жылқы иелері арасындағы танымалдылығы осы форматты немесе оған ұқсас форматты басқа штаттарда да қабылдауға шақыруға әкелді. 20 ғасырдың соңына қарай көптеген штаттар Флориданың үлгісін қабылдады, бірақ пайыздық үлестер штаттан штатқа аз-кем өзгеше болды. Нью-Йорк штаты ұзақ уақыт бойы бұл тенденцияға қарсы тұрды, бірақ 1971 жылы бұл штат жеңімпаздың үлесін 65% -дан 60% -қа дейін азайтып, екінші орынға 22%, үшінші орынға 12% және төртінші орынға 6% берді. Ақырында, 1994 жылдың желтоқсанында Нью-Йорк жарыстар қауымдастығы алғаш рет жүлделік наградаларына бесінші орында тұрған аттарды қосты (жоғарыда аталған 60 20 11 6 3 форматына өтті), ал 2003 жылдың желтоқсанында жүлделік наградаларын барлық жеңімпаздарға таратып, жеңімпазға бірдей 60% бөліп берді, бірақ екінші орынға 20%, үшінші орынға 10%, төртінші орынға 5%, бесінші орынға 3% және қалған 2% басқа жеңімпаздарға тең бөлінді. Бұл пайыздық үлестер 2018 жылдың 20 шілдесінде Саратога жарысының ашылуымен 55 20 12 6 4 3 болып өзгерді.

Prior to the 1970s, only the owners of the first four finishers in a horse race in the United States typically received any money at all. In Thoroughbred racing, it was common for 65% of the race's purse was awarded to the winner, with the second, third and fourth horses earning 20%, 10% and 5% respectively. This procedure had some drawbacks, especially in the event of inclement weather — owners would often seek to "scratch," or withdraw their horses from a race, if the track was wet, and even more so if rain forced a scheduled turf, or grass race, to be moved to the main, or dirt, track. It was largely in an effort to encourage larger fields in these circumstances that many American state racing associations began changing their purse distribution formats during the last three decades of the 20th century. One frequently implemented reform was to include horses finishing fifth in the purse distribution; the method most often employed for doing this was to award 60% of the purse to the winner, 20% to second, 11% to third, 6% to fourth and 3% to fifth, a format still observed by many tracks today. Some tracks even went so far as to include the sixth place runner in the purse as well; most often, this resulted in 60% being given to the winner, 20% to second, 10% to third, 5% to fourth, 3% to fifth and 2% to sixth. In 1975, the state of Florida enacted a purse distribution format that has had revolutionary implications for the sport of horse racing in the United States: Its adopted plan provided 1% of the purse to all finishers in the race lower than fourth; this meant that the percentages paid out to the horses finishing second, third and fourth (but not first) became variable, depending upon the size of the field. For example, if a race had twelve starters, 60% of the purse went to the winner, 18% to second, 10% to third, 4% to fourth and 1% each to fifth through twelfth; with only six starters the winner received the same 60%, but 20% went to second, 13% to third, 5% to fourth and 1% each to fifth and sixth. This system is still in use at all of the state's thoroughbred tracks today, although a slight modification in the actual percentages (resulting in the second place share being increased at the expense of the third and/or fourth) was made in 2005. Some tracks have taken to awarding less than 1% to each unplaced finisher, especially those tracks at which the purses have been greatly enhanced due to revenue from affiliated casinos, which may or may not be on the premises of the track itself — since in that case the smaller percentage is adequate to cover the fee to which the jockey is entitled, which can be up to $100. The popularity of Florida's new format among horse owners led to calls for it or something similar to be adopted in other states as well, and as the 20th Century neared its end many states had indeed followed Florida's example, although the specific percentages varied somewhat from one state to the next. New York State long resisted this trend, although in 1971 that state had reduced the winner's share from 65% to 60%, awarding 22% to second, 12% to third and 6% to fourth. Finally, in December 1994 the New York Racing Association included horses finishing fifth in its purse awards for the first time (changing to the 60 20 11 6 3 format referred to above) and in December 2003 expanded its purse awards to all finishers, allocating the same 60% to the winner, but 20% to second, 10% to third, 5% to fourth, 3% to fifth and the remaining 2% to be divided equally among the other finishers. These percentages change to 55 20 12 6 4 3 with the opening of the Saratoga meeting on July 20, 2018.

Қазіргі тәжірибе

Кейбір жарыс жүргізілетін елдерде, жарыстың жеңімпаздарына кірмейтін аттарға "қосымша сыйлық" (starter's bonus) төленеді; бұл сыйлық жүлде қорының белгіленген сомасына қосылады, сондықтан жеңімпаздардың үлесінен ештеңе шегерілмейді. Калифорнияда осы тәсіл қолданылады, Лос-Анджелес аймағындағы жарыстарда бесіншіден кейін орын алған әрбір атқа 400 доллар, ал штаттың солтүстік бөлігіндегі жарыстарда 300 доллар сыйлық төленеді. Мұндай сыйлықтар Делавэр, Пенсильвания және Техас штаттарында да қолданылады. Мысалы, 2014 жылы таза қанаты аттардың жарысын өткізген 33 американдық штаттың 20-сында барлық аттарға ақша төленді, ал 10-ы мұны істемеді (олардың сегізінде тек алғашқы бес орын алған аттарға ғана ақша төленді), ал қалған үш штаттағы жарыс жолдарының кейбіреулері барлық аттарға, ал кейбіреулеріне жоқ. Канадада түрлі схемалар қолданылды, елдегі ең ірі және беделді жарыс жолы Вудбайн жарыс жолы алғашқы бесеуге кірмеген барлық аттарға қосымша сыйлық төледі (кейінірек, бас жүлделерде алғашқы сегізге дейін). 2005 жылдан бастап Кентукки Дербисінің жүлде қорына бесінші орын алған аттың да үлесі қосылды; 1915 жылдан 2004 жылға дейін Дербиде тек алғашқы төрт орын алған аттар (ал 1915 жылға дейінгі жылдарда көбінесе тек алғашқы үш орын алған аттар) ғана жүлде ақшасын алды. 2014 жылы Нью-Йорк жарыс қауымдастығы Белмонт Стакс-та ғана емес, сонымен қатар көптеген басқа да маңызды жүлделерде алғашқы сегіз орын алған аттарға ақша төлеуді бастады. 2016 жылы Breeders' Cup осы бағытта өзгеріс жасады, жүлде алатын аттардың санын бесеуден сегізге дейін көбейтті, ал алтыншы, жетінші және сегізінші орын алған аттар жүлде қорынан әрқайсысы 1% алды. Австралия да таза қанаты аттардың жарысында жүлде ақшасын бөлуде американдық үлгідегі жаңалықтарды қабылдады, кейбір жолдарда ең үздік сегіз, ал кейбіреулерінде он орын алған аттарға сыйлық берді, ал 6-дан 8-ге (немесе 6-дан 10-ға) дейінгі орындар үшін сыйлық сомасы сол сегменттегі нақты орынға қарамастан бірдей болды – кейде әрқайсысы 1%, ал кейде белгілі бір сомада берілді. Мельбурн кубогында 6-дан 10-ға дейін орын алған әрбір атқа жүлде қорының шамамен 2% беріледі. Сонымен қатар, Австралиядағы барлық таза қанаты аттардың жарыс жолдарында алғашқы сегіз немесе он орынға кірмеген (немесе осы орындардан төменгі орындарға ақша төлемейтін жолдарда алғашқы төрт немесе бес орынға кірмеген) аттарға қосымша сыйлық төленеді. Алайда, орын алмаған аттарға кем дегенде біршама ақша төлеу практикасы әлі Еуропаның жарыс жүргізілетін елдеріне тараған жоқ.

In some racing jurisdictions, a "starter's bonus" is paid to horses not among the top finishers in a race; this bonus is added to the stated value of the purse, and therefore nothing needs to be subtracted from the top shares to provide it. California uses this approach, paying a starter's bonus of $400 to each horse placed worse than fifth at its Los Angeles area tracks and $300 at the tracks located in the northern part of the state. Such bonuses are also the rule in Delaware, Pennsylvania, and Texas. Of the 33 American states that conducted thoroughbred racing in 2014, for example, purse money was paid to all horses in 20 of them, while 10 did not do so (with eight of these paying the first five finishers), and in the remaining three states some of the state's racetracks awarded money to every horse and others did not. Various schemes were employed in Canada, with Woodbine Racetrack, the nation's largest and most prestigious racetrack, paying starter's bonuses to all horses not among the first five to finish (later the first eight in stakes races). Starting in 2005 the Kentucky Derby included the fifth place finisher in its purse distribution; from 1915 through 2004 only the first four finishers (and only the first three in most years prior to 1915) in the Derby received purse money. In 2014 the New York Racing Association began paying out purse money to the first eight finishers not only in the Belmont Stakes but also in many other major stakes races. The Breeders' Cup made a change along these lines in 2016, increasing the number of purse earning runners from five to eight, the sixth , seventh , and eighth place finishers each receiving 1% of the purse. Australia has also adopted American style innovations in dividing its purses in thoroughbred horse races, paying the top eight finishers at some tracks and even ten at others, with the awards for 6th through 8th (or 6th through 10th) the same regardless of the actual placing within that segment — sometimes 1% each, other times a fixed dollar amount. In the Melbourne Cup, each horse placing 6th through 10th receives approximately 2% of the total purse. In addition, virtually all Australian thoroughbred tracks pay out a starter's bonus — known in that country as a "Starter Subsidy" — to horses which do not finish in the top eight or ten (or the top four or five at tracks which do not pay regular purse money further down than those places). The practice of paying at least some purse money to unplaced horses has not yet spread to European racing jurisdictions, however.