Кіріспе

Юпитердің айлары: Теба /θ//iː//b//iː/, сондай-ақ Юпитер XIV деп аталады, планетадан қашықтығы бойынша Юпитердің төртінші айы. Оны Стивен П. Синнотт 1979 жылғы 5 наурызда "Вояджер-1" ғарыш зонды түсірген суреттерде Юпитердің жанынан өтіп бара жатқанда тапты. 1983 жылы ол мифологиялық нимфа Тебаның құрметіне ресми түрде аталды. Юпитердің ішкі серіктерінің екінші үлкені – Теба, Тебаның бетінен шашыраған шаңнан құралған Тебаның жұқа сақинасының сыртқы жиегінде айналады. Оның пішіні дұрыс емес, қызғылт түсті және Амальтея сияқты, кезекті материалдардың белгісіз мөлшері бар, кеуекті су мұзынан тұрады деп саналады. Оның бетінде ірі кратерлер мен биік таулар бар – олардың кейбіреулерінің мөлшері айдың өзімен шамалас. Теба 1979 жылы "Вояджер-1" және "Вояджер-2" ғарыш кемелерімен, ал кейіннен 1990 жылдары "Галилео" орбиталық станциясымен егжей-тегжейлі суретке түсірілді.

Ашылу және бақылау

Теба 1979 жылдың 5 наурызында «Вояджер-1» ғарыш зондының түсірген суреттерінен Стивен П. Синнотпен ашылды және бастапқыда S/1979 J 2 деген уақытша белгі берілді. 1983 жылы ол грек мифологиясындағы Зевстің сүйіктісі болған Теба нимфасының құрметіне ресми түрде аталды – бұл Юпитердің грек тіліндегі баламасы. «Вояджер-1» Тебаны ашқаннан кейін, 1979 жылы «Вояджер-2» ғарыш зонды оны суретке түсірді. Дегенмен, Галилей ғарыш кемесі Юпитерге жеткенге дейін оның туралы білім өте шектеулі болды. Галилей Тебаның жер бетінің көп бөлігін суретке түсіріп, оның құрамын анықтауға көмектесті.

Орбиталық

Теба – ішкі Юпитер спутниктерінің ең сыртқысы болып табылады және Юпитерді шамамен 222 000 км (3,11 Юпитер радиусы) қашықтықта айналып өтеді. Оның орбитасының эксцентриситеті 0,018, ал Юпитер экваторына қатысты еңісі 1,08° шамасында. Бұл көрсеткіштер ішкі спутник үшін ерекше жоғары, және оны ең ішкі Галилей спутнигі Ионың бұрынғы әсерімен түсіндіруге болады. Бұрын, Ио Юпитерден біртіндеп алыстағанда, бірнеше орташа қозғалыс резонанстары Теба орбитасы арқылы өтіп, оның орбитасын тұрақтандырған болуы мүмкін. Тебаның орбитасы Теба тұманды сақинасының сыртқы жиегіне жақын орналасқан, ол спутниктен шашылған шаңнан құралған. Шаң шығарылғаннан кейін Пойнтинг-Робертсон тартылысының әсерінен планета бағытында жылжып, айдың ішкі жағында сақинаны қалыптастырады.

Физикалық сипаттамалары

Тебаның пішіні дұрыс емес, ең жақын эллипсоидтық шамамен 116×98×84 км. Оның бетінің ауданы шамамен 31 000 мен 59 000 (~45 000) км² аралығында болуы мүмкін. Оның тығыздығы мен массасы белгісіз, бірақ орташа тығыздығы Амальтеяныкі сияқты (шамамен 0,86 г/см³) болса, массасы 4,3 кг шамасында естімалануы мүмкін. Юпитердің ішкі серіктерінің барлығы сияқты, Теба да орбиталық қозғалысымен синхронды түрде айналады, нәтижесінде бір жағы планетаға қарап тұрады. Оның бағыты ұзын осінің әрдайым Юпитерге бағытталғандай. Бетіндегі Юпитерге ең жақын және ең алыс нүктелерде, бет Рош шегіне жақын деп есептеледі, онда Тебаның гравитациясы центробегтік күштен сәл ғана артық. Осының салдарынан, осы екі нүктедегі қашқыштық жылдамдығы өте төмен, бұл метеориттердің соққысынан кейін шаңның оңай қашуына мүмкіндік береді және оны Тебаның құс шаңырағы сағасына шығарады. Zethus '/z//iː//θ//ə//s/' – Юпитердің Теба айындағы ең үлкен (диаметрі шамамен 40 км) кратер және бетіндегі жалғыз атаулы нысан. Бұл кратердің шетінде бірнеше жарқын нүктелер бар. Ол Юпитерден қашық, Тебаның арт жағында орналасқан. Оны Галилео ғарыш кемесі тапқан. Ол грек мифологиясындағы нимфа Тебаның күйеуі Зетус (Ζῆθος) құрметіне аталған. Тебаның беті қараңғы және қызғылт түсті болып көрінеді. Алдыңғы және артқы жарты шарлар арасында айтарлықтай асимметрия бар: алдыңғы жарты шар артқы жарты шардан 1,3 есе жарқырап тұрады. Бұл асимметрия, әлдебір жарық материалды (мүмкін, мұзды) айдың ішіндегінен қазып шығаратын алдыңғы жарты шарға тиетін соққылардың жоғары жылдамдығы мен жиілігінен туындауы мүмкін. Тебаның беті көптеген кратерлермен жабылған және кем дегенде үш немесе төрт ірі соққы кратері бар, олардың әрқайсысы шамамен Тебаның өзінің мөлшерімен салыстырылады.