Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жорғалаушылар түрі
Species of reptile
Токай геккосы (Gekko gecko) Осы түрден жалпы және ғылыми атаулар, сондай-ақ Gekkonidae тұқымдасы және «гекко» деген жалпы термин де шыққан, яван тіліндегі ge'kok сөзінен, малай тіліндегі tokek сөзіне сәйкес келеді.
The tokay gecko (Gekko gecko) The common and scientific names, as well as the family name Gekkonidae and the generic term "gecko" come from this species, too, from ge'kok in Javanese, corresponding to tokek in Malay.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл түр солтүстік-шығыс Үндістанда, Бутанда, Непалда және Бангладеште; Оңтүстік-Шығыс Азияның барлық аймақтарында, оның ішінде Камбоджада, Таиландта, Филиппинде, Малайзияда, Вьетнамда және Индонезияда; сондай-ақ Батыс Жаңа Гвинеяға қарай таралған. Оның табиғи мекені – жаңбырлы ормандар, онда ол ағаштар мен жартастарда тіршілік етеді. Көбінесе ол ауылдық жерлердегі адамдар тұратын орындарға бейімделіп, түнде жәндіктерді іздеп қабырғалар мен төбелерде қозғалады. Кейбір аймақтарда бұл түр сырттан әкелінген (интродуцированный) түр болып саналады. Ол АҚШ-тағы Флорида штатында, Мартиникада, Белиз аралдарында және, мүмкін, Гавайиде бекініп қалған. Қалалардың өсуі оның таралған аймағын азайтуда. Тайваньда бұл түрдің жергілікті, бірақ өте сирек кездесетіні немесе 1920 жылдан бері хабарланған жеке тұлғалардың кездесуі адамның араласуымен (антропогендік транслокациялар) байланысты болуы мүмкін екендігі, және осының нәтижесінде қалыптасқан популяциялар пайда болған немесе пайда болмаған болуы белгісіз.
This species is found in northeast India, Bhutan, Nepal, and Bangladesh; throughout Southeast Asia, including Cambodia, Thailand, the Philippines, Malaysia, Vietnam and Indonesia; and toward western New Guinea. Its native habitat is rainforests, where it lives on trees and cliffs, and it frequently adapts to rural human habitations, roaming walls and ceilings at night in search of insect prey. This is an introduced species in some areas outside its native range. It is established in Florida in the United States, Martinique, the islands of Belize, and possibly Hawaii. Increasing urbanization is reducing its range. Whether the species is native but very uncommon in Taiwan or whether the rare reports of individuals since the 1920s are based on repeated anthropogenic translocations that may or may not have resulted in established populations by now is unclear.
Мінез-құлық
Токай геккондары көбінесе агрессивті және аумақтық болып келеді, сондай-ақ күшті шағуға қабілетті. Олар үй жануарлары саудасында жиі кездессе де, токай гекконының күшті шағуы оны тәжірибесіз күтушілерге жарамсыз етеді. Бұған қоса, шағудың күші гекконның өлшеміне байланысты; ірі (көбінесе еркек) токай геккондары теріні тесіп өтуге шамасы жетеді, бұл көбінесе дереу қан кетуге алып келеді. Аналықтары бір немесе екі қабықталған жұмыртқа туады және олар шығарғанша қорғайды.
Tokay geckos are generally aggressive and territorial, and can inflict a strong bite. Though common in the pet trade, the strong bite of the tokay gecko makes it ill suited for inexperienced keepers. In addition, the strength of the bite depends on the gecko's size; larger (usually male) tokay geckos are capable of piercing skin, which often results in immediate bleeding. Females lay clutches of one or two hard shelled eggs and guard them until they hatch.
Диета
Токай геккосы жәндіктермен және ұсақ омыртқалы жануарлармен қоректенеді. Тұтқында олар көбінесе құйрықшалармен, ұн құрттарымен, тарақандармен, жұлдызқұрттармен, шоқ жәндіктерімен, көктеплермен және қызғылт егеуқұйрықтармен қоректенеді. Таиландта жүргізілген зерттеуде зерттеушілер аталықтардың, аналықтардың және жас гекколардың диетасында айтарлықтай айырмашылық байқамады, бұл аймақтағы жәндіктердің аз болуымен байланысты болуы мүмкін. Оңтүстік Флоридада тарақандар, гусеницалар, өрмекшілер және қоңыздар ең көп кездесетін және көптеген асқазандарда табылған түрлер болды.
The tokay gecko feeds on insects and small vertebrates. In captivity, they usually feed on springtails, mealworms, cockroaches, crickets, grasshoppers, locusts, and pink mice. In a study conducted in Thailand, researchers noticed little variation in the diets of males, females, and juveniles, which was likely due to low insect availability in this area. In Southern Florida, roaches, caterpillars, spiders, and beetles were the most numerous taxa present and common to the greatest number of stomachs.
Шақыру
Аталықтың жұптасу шақыруы, қатты дауысы, әртүрліше сипатталады – token, gekk gekk, tuck too, túc key, tou kay немесе tokay деп естіледі. Жарық пен температура оның дауыстық белсенділігіне әсер етеді. Ең көп шақыру мамыр айында кешкі уақытта, ал шақырудың екінші жоғары деңгейі мамыр айында таңертең байқалады. Дауыстық белсенділік және оған байланысты мінез-құлық зертхана мен даладағы қоршаған орта температурасының күшті әсеріне тап болды, сондай-ақ жануарлардың энергетикалық метаболизмін реттеуде маңызды рөл атқара алады.
The male's mating call, a loud croak, is variously described as sounding like token, gekk gekk, tuck too, túc key, tou kay or tokay. Light and temperature can affect its vocalizations. The most frequent calling occurs in May at dusk, and the second peak of call frequency occurs in May at dawn. Vocalizations and associated behavior were strongly affected by ambient temperature in both the lab and field and could thus play a role in regulating animal energetic metabolism
Қорғау және адамдармен қарым-қатынас
Токай геккосы Шығыс Азияның көптеген елдерінде мәдени маңызы зор. Аймақтық халық әңгімелерінде гекконға табиғаттан тыс күштер жатқызылған. Оңтүстік-Шығыс Азияда ол жақсылық пен өнімділіктің символы саналады. Бұл түр Азияның кейбір аймақтарында медициналық мақсаттар үшін браконьерлікпен ауланады. Токай геккосы дәстүрлі қытай медицинасында Ge Jie (蛤蚧) деп белгілі бір құраушы болып табылады. Ол бүйрек пен өкпені нығайтады деп сендіріледі, бірақ бұл пікір медициналық ғылыммен дәлелденбеген. Бұл жануар Қытай, Гонконг, Тайвань, Вьетнам, Малайзия, Сингапур және қытай қауымдастықтары бар Азияның басқа да аймақтарында жоғары сұранысқа ие, сондықтан адал емес саудагерлер оларды алып токай геккосының үлгілері ретінде көрсету үшін протездермен монитор бақаларын деформациялайды. Токай геккосы Филиппинде шектеусіз аулау салдарынан тез арада жойылып бара жатқан түрге айналуда. Лицензиясыз гекконды жинау, тасымалдау және сату 9147 Республика заңы бойынша 12 жылға дейін бас бостандығынан айыру және 1 миллион песоға дейін айыппұлмен жазаланады, сондай-ақ басқа да қолданыстағы халықаралық заңдарға сәйкес жауапкершілікке тартылады. Дегенмен, сауда тоқтатылмайды, себебі заңсыз саудагерлердің саны көп және табысты мәмілелер туралы хабарлар жиі кездеседі. Қытай сатып алушылары мен басқа шетел азаматтарының үлкен даналарға олардың жорамалданатын емдік қасиеттеріне немесе заңсыз жануарлар саудасындағы тауар ретінде мыңдаған доллар төлейтіні туралы әңгімелер бар. Бұл түр жойылып бара жатқан түрлердің халықаралық саудасы туралы конвенцияның (CITES) II қосымшасына сәйкес қорғалады, яғни халықаралық сауда (оның ішінде бөліктері мен туындылары) CITES рұқсат беру жүйесіне бағынады.
The tokay gecko is culturally significant in many East Asian countries. Regional folklore has attributed supernatural powers to the gecko. In Southeast Asia it is a symbol of good luck and fertility. This species is poached for the medicinal trades in parts of Asia. The tokay gecko is an ingredient in traditional Chinese medicine, known as Ge Jie (蛤蚧). It is believed to nourish the kidneys and lungs, beliefs that are not substantiated by medical science. The animal remains highly sought after in China, Hong Kong, Taiwan, Vietnam, Malaysia, Singapore and other parts of Asia with Chinese communities, to the point where unscrupulous merchants have taken to disfiguring monitor lizards with prosthetics to pass them off as colossal tokay gecko specimens. The tokay gecko is quickly becoming a threatened species in the Philippines because of indiscriminate hunting. Collecting, transporting and trading in geckos without a license can be punishable by up to 12 years in jail and a fine of up to ₱1 million under Republic Act 9147, in addition to other applicable international laws. However, the trade runs unchecked because of the sheer number of illegal traders and reports of lucrative deals. Chinese buyers and other foreign nationals are rumored to pay thousands of dollars for large specimens, because of their alleged medicinal value or as commodities in the illegal wildlife trade. The species is protected under Appendix II of the Convention on International Trade in Endangered Species (CITES) meaning international trade (including in parts and derivatives) is subject to the CITES permitting system.
Тұтқындық
Токай геккондары әдемі түстері мен ірі дене мөлшерінің арқасында үй жануарлары ретінде танымал болып келеді. Көбінесе олар табиғатта ауланған импорттық жануарлар, бірақ шаруашалықта өсірілгендері де көбейіп келеді. Табиғатта ауланған ересек геккондарды ұстау қиын, себебі олар агрессивті және күшті шағады, ал шаруашалықта өсірілген жас геккондар ерте жастан қолға алынса, олардың агрессивтілігі азаяды. Дұрыс күтім болғанда, токай геккондары 15–20 жылға дейін өмір сүре алады.
Tokay geckos are becoming more popular as pets because of their striking colors and large size. Most of them are wild caught imports, but captive bred ones are becoming more common. Wild caught adults can be difficult to keep because of their aggressive nature and powerful bite, but captive bred juveniles can be less aggressive if handled from a young age. When well cared for, tokay geckos can live up to 15–20 years.