Күн кескелері (Phelsuma) - Gekkonidae тұқымдасына жататын кескелер туысы. Кейбір түрлері қорғауға алынған, CITES II қосымшасында тізілген. Базары да бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Phelsuma – гекон тұқымдасына жататын үлкен гекондар туысы. Phelsuma туысына жататын түрлер көбінесе күндізгі гекондар деп аталады. Кейбір күндізгі гекондардың саны қатты азайып барады, ал кейбіреулері көптеп кездеседі, бірақ барлық Phelsuma түрлері CITES II қосымшасына енгізілген. Күндізгі гекон саудасы туралы мәлімет аз, бірақ IUCN оны кейбір түрлер үшін қауіп деп санайды. Кейбір түрлер шаруашылық жағдайында өсіріледі.
Genus of lizards
Phelsuma is a large genus of geckos in the family Gekkonidae. Species in the genus Phelsuma are commonly referred to as day geckos. Some day geckos are seriously endangered and some are common, but all Phelsuma species are CITES Appendix II listed. Little is known about trade in day geckos, but the IUCN considers it a threat to some species. Some species are captive bred.
Таксономия
Бұл туыстың өзі соңғы креда кезеңінен орта эоценге (75-43 миллион жыл бұрын) дейін пайда болған деп саналады, себебі оның эволюциялық желісі осы кезде Намаква күндізгі гекконының (Rhoptropella) туысын қамтитын желіден бөлінгені белгілі, алайда екі туыстың қаншалықты жақын туыс екені әлі белгісіз. Барлық қазіргі түрлерді қамтитын тәждік топ шамамен 30 миллион жыл бұрын Олигоценнің басында пайда болған деп есептеледі, олардың ішіндегі ең алғашқысы – оқшауланған Андаман күндізгі гекконы (P. andamanensis), ол тәждік топ пайда болғаннан кейін көп ұзамай қалған түрлерден бөлініп шықты. Батыс Үнді мұхитының Сейшель аралдары сияқты аймақтарындағы түрлер арасындағы көптеген басқа да айырмашылықтар неогенде пайда болған деп саналады.
The genus itself is thought to have originated anywhere between the Late Cretaceous to the mid Eocene (43 to 75 mya), as that is when its lineage is known to have diverged from the one containing the Namaqua day gecko (Rhoptropella), although it is unknown how closely related both genera are. The crown group containing all recent species is thought to have originated in the early Oligocene, about 30 million years ago, with the most basal of them being the isolated Andaman day gecko (P. andamanensis), which diverged from all other species shortly after the crown group originated. Most of the other divergence among species in areas of the Western Indian Ocean such as the Seychelles is thought to have occurred in the Neogene.
Сипаттама
Басқа геккон түрлерінен айырмашылығы, *Phelsuma* туысына жататын күндізгі геккондар негізінен күндіз белсенді болады. Басқа күндізгі геккон түрлеріне *Lygodactylus* және *Gonatodes* туыстары жатады. Көптеген геккондар сияқты, күндізгі гекконның қабақтары жоқ, олардың орнына дөңгелек ұсқын және көздерін жабатын мөлдір, қозғалмайтын қабат бар, оларды тілдерімен тазартады. Көптеген түрлердің жарқын жасыл, қызыл және көк түстері бар, бұл оларды террариум немесе вивариумда ұстауға танымал жануарлар етеді. Бұл айқын түстер түр ішінде тануға көмектеседі, сонымен қатар камуфляж ретінде де қызмет етеді. Әртүрлі *Phelsuma* түрлерінің жалпы ұзындығы (құйрығын қоса алғанда) шамамен 200-ден 300 мм-ге дейін жетеді, бірақ жойылған Родригес алып күндізгі гекконы одан да ірі болған. Күндізгі гекконның саусақтарында ұсақ ламеллалардан тұратын жастықшалар бар, олар бамбук немесе шыны сияқты тік және төңкерілген беттерде жүруге мүмкіндік береді. Әр аяқтағы ішкі саусақ қалыптасқан емес. Еркектердің артқы аяқтарының астыңғы жағында жамбас тесіктері жақсы дамыған. Бұл тесіктер ұрғашыларда нашар дамыған немесе жоқ. Ұрғашыларда көбінесе мойнының екі жағында эндолимфалық қаптар болады. Бұл қаптарда жұмыртқа тудыруға қажетті кальций сақталады. Бұл жұмыртқаларды ұрғашының денесінің астыңғы бетінен, олар салынар алдында көруге болады. Шабақтар 6-12 айлық шақта жыныстық жетілуге жетеді. Кішірек түрлер 10 жылға дейін, ал ірі түрлер тұтқындық жағдайында 20 жылдан астам өмір сүруі мүмкін.
In contrast to most other gecko species, day geckos of the genus Phelsuma are active mainly during the day. Other diurnal geckos include species of the genera Lygodactylus and Gonatodes. Like most other geckos, day geckos lack eyelids, instead having rounded pupils and a clear, fixed plate covering their eyes which they clean with their tongues. Many species have bright green, red, and blue colors which make them popular terrarium or vivarium pets. These brilliant colors play a role in intraspecies recognition and also serve as camouflage. The total length (including tail) of the different Phelsuma species varies between about , but the extinct Rodrigues giant day gecko was even larger. Day geckos have toe pads consisting of tiny lamellae which allow them to walk on plain vertical and inverted surfaces like bamboo or glass. The inner toe on each foot is vestigial. Males have well developed femoral pores on the undersurface of their rear limbs. These pores are less developed or absent in females. Females often have well developed endolymphatic chalk sacs on the sides of their necks. These sacs store calcium, which is needed for egg production. Those eggs can often be seen through the ventral surface of the female's body shortly before they are laid. The hatchlings reach sexual maturity between six and 12 months old. Smaller species may live up to 10 years, whereas the larger species have been reported to live more than 20 years in captivity.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Күндізгі гекон Үнді мұхитының оңтүстік-батыс бөлігіндегі аралдарда қоныстанады. Алайда, Бенгал шығанағындағы Андаман аралдарына ғана тән Phelsuma andamanense және Африканың шығыс жағалауында да кездесетін, бірақ мүмкін шақыртылған Phelsuma dubia – ерекше жағдайлар. Фелсумалардың көп бөлігі Маврикий және Мадагаскарда таралған. Кейбір түрлері Маскарен, Сейшель және Комор аралдары сияқты көршілес аралдарда да кездеседі. Адамдардың таратуы нәтижесінде оларды Гавай аралдарында (Үлкен арал, Мауи және Кауаи) және Флорида штатында да кездестіруге болады, онда олар зиянкестермен күресу үшін әкелінген. Фелсума түрлерінің әртүрлілері теңіз деңгейінен 2300 метрге дейінгі биіктікте кездеседі. Көбінесе күндізгі гекон ағаштарда тіршілік етеді. Олар кокос пальмалары мен банан ағаштарында мекендейді, сонымен қатар адамдар қоныстанған жерлерге жақын, бақшаларда, қоршауларда, үйлер мен шатырларда да кездеседі. Ал Phelsuma barbouri түрі – жерде тіршілік ететін ерекше түр.
Day geckos inhabit the islands of the south west part of the Indian Ocean. The exceptions are Phelsuma andamanense, which is endemic to the Andaman Islands in the Bay of Bengal, and Phelsuma dubia, which is also found on the East Coast of mainland Africa, although it possibly was introduced there. Most Phelsumas species are found in Mauritius and Madagascar. Some species are found on neighboring island groups, including the Mascarenes, Seychelles, and Comoros. Due to human introduction, they are also often found on some of the Hawaiian Islands, including the Big Island, Maui and Kauai, and the state of Florida, where they were introduced as a form of pest control. The different Phelsuma species can be found from sea level up to 2,300 meters. Most day geckos are arboreal. They inhabit, amongst others, coconut palms and banana trees, but can also be found near human settlements, in gardens, on fences, houses, and huts. An exception, Phelsuma barbouri, is a terrestrial species.
Диета
Күндізгі гекондар жабайы табиғатта түрлі жәндіктермен және басқа омыртқасыз жануарлармен қоректенеді. Олар сондай-ақ нектар, тозаң және кейде банан сияқты жұмсақ, піскен және тәтті жемістерді жейді. Есептеуде мұндай диета ұқсату арқылы жасалады. Қолданылуы мүмкін жәндіктер: (қанатсыз) жеміс шыбжықтары, түрлі шыбжықтар, балауыз мольдар, шыңғырлауықтар, кішкентай супер құрттар, кішкентай май құрттары және ұн құрттары. Аптасына бірнеше рет қажет болатын жемістер – папайя, банан немесе басқа тәтті жемістер, сондай-ақ саудадағы гекон нектары. 2008 жылы BBC түсіру тобы күндізгі геконның өсімдікке жабысқан шырышқа сұранып, оны алғанын түсірді.
Day geckos feed on various insects and other invertebrates in the wild. They also eat nectar, pollen, and occasionally soft, ripe and sweet fruits such as bananas. In captivity, such a diet is simulated. Insects which may be used include: (wingless) fruit flies, various flies, wax moths, crickets, small super worms, small butter worms and mealworms. Fruit, which is required a few times a week, may be small pieces of papaya, banana, or other sweet fruit and also commercial gecko nectars. In 2008 a BBC film crew took footage of a day gecko successfully begging a planthopper for honeydew.