Кіріспе

Құбыр қосылысы – екі құбырды немесе жұқа қабырғалы түтіктерді біріктіру үшін сантехника және электр жүргізгіш жүйелерінде қолданылатын құрылғы. Егер екі түтік әртүрлі материалдан жасалған болса (көбінесе ПВХ және мыс), онда қосылыстар байланысқа сәйкес келетін бір немесе бірнеше үйлесімді материалдан жасалады. Түтіктерді (құбырларды) бекітуге арналған сығымдау қосылыстарында көбінесе сығымдау сақиналары болады, олар американдық ағылшын тілінде феррульдер, ал британдық ағылшын тілінде зәйтүндер деп аталады, және кейде оларды жалынсыз қосылыстар деп те атайды. Сондай-ақ, феррульдер/зәйтүндерді қажет етпейтін кеңейткіш қосылыстар да бар. Сығымдау қосылыстары гидравликалық, газ және су жүйелерінде түтіктерді клапандар және құралдар сияқты бұрандалы бөлшектерге қосу үшін кеңінен қолданылады. Сығымдау қосылыстары түрлі қолдануларға, мысалы, мыс түтікті дәнекерлеу өрт қаупін тудырмайтын тығыз кеңістіктердегі сантехника жүйелеріне және гидравликалық өнеркәсіптік қолдануларға өте ыңғайлы. Басты артықшылығы – бұл қосылыстарды оңай ажыратуға және қайта қосуға болады.

Жұмыс істеу принципі

Шағын өлшемдерде сығымдау фитингісі сыртқы сығымдау түйнегі мен ішкі сығымдау сақинасынан (ферруладан) тұрады, ол әдетте латунь, мыс немесе болаттан жасалады. Феррульдердің пішіні мен материалы әртүрлі, бірақ көбінесе бейімделген жиектері бар сақина пішінде болады. Дұрыс жұмыс істеуі үшін ферруль дұрыс бағытталуы керек. Мыс зәйтүндер жағдайында олар әдетте цилиндрлі болып табылады, сондықтан оларды дұрыс орнатуға болмайды. Бірақ гидравликалық және жоғары қысымды қолдануларда феррульді орнату кезінде феррульдің ең ұзын еңіс беті түйнектен алысқа қаратылуы керек. Түйнек қатайтылғанда, ферруль түйнек пен қабылдау фитингісі арасында қысылады; феррульдің ортасы құбырдан иілгенде, цилиндрлі мыс зәйтүндердің екі ұшы құбырдың айналасына қысылады. Гидравликалық стильдегі феррульдерде қазіргі уақытта бір ұшы үлкен, 45 градусқа дейін кедірген (орнату кезінде түйнекпен жанасады) және кіші ұшы әдетте екі ішкі тістеу жиегі бар. Көп қысымды талап ететін қосымшаларда, құбырдың сыртқы диаметріне енетін фитингтерді DIN2353 стандартына сәйкес қатайған жөн, болат феррульдердің серпімділік шегін аспау үшін. Нәтижесінде ферруль құбыр, түйнек және қабылдау фитингісі арасындағы кеңістікті тығыздайды, осылайша берік қосылыс құрайды. Құбырдың екі ұшындағы қысым күші құбырдың фитингіде қозғалуын болдырмауға көмектеседі, бірақ тығыздауды қабылдау фитингісіндегі еңіс бөлігі ғана толыққанды қамтамасыз етуі керек. Егер ол тығыздалса (құбырға да, сығымдау фитингісіне де), сұйықтық түйнек жіптеріне немесе түйнек ұшындағы еңіс бөлігіне жетіп, ағып кетуге мүмкіндік болмайды. Сондықтан кейбір ұқсас фитингтерді тек бір еңіс бөлігі бар зәйтүн немесе құбырға бекітілген конус пайдаланып жасауға болады, мұнда тығыздау сұйықтықтың түйнекке жетуіне жол бермейді. Үлкен өлшемді сығымдау фитингісінде феррульді қысу үшін бір түйнек болмайды, оның орнына бұрандалар сақинасы бар фланц болады. Бұрандаларды біркелкі қатайту керек. Сығымдау фитингісінің жіптерінде қосылыс қосылысы (құбыр тоқымасы немесе ПТФЕ лентасы сияқты) сияқты тығыздағыштар қажет емес, өйткені тығыздауды жіп емес, феррульдің түйнек пен құбыр арасындағы қысылуы қамтамасыз етеді. Дегенмен, жіптерге аздап сантехникалық май немесе жеңіл май жағу, сығымдау түйнегінің тегіс және тұрақты қатайтылуын қамтамасыз етуге көмектеседі. Түйнекті тым қатты қатайғаннан аулақ болу керек, әйтпесе шамадан тыс күштен сығымдау фитингісінің тұтастығы бұзылады. Егер түйнек тым қатты қатайтылса, ферруль дұрыс деформацияланбай, қосылыс бұзылады. Шындығында, тым қатты қатайту сығымдау фитингісіндегі ағып кетудің ең көп тараған себебі болып табылады. Жақсы ереже – түйнекті қолмен қатайтуды жалғастыру қиын болғанша, содан кейін кілт көмегімен жартылай айналдыру. Нақты мөлшері фитингінің мөлшеріне байланысты өзгереді, себебі үлкеніне аз қатайту қажет. Содан кейін фитинг тексеріледі: егер аздап ағып кету байқалса, фитинг ағып кету тоқтағанша біртіндеп қатайтылады. Сығымдау фитингісінің тұтастығы оңай зақымдалатын феррульмен анықталады. Сондықтан фитингті ұстағанда және бекіткіштерді қатайтқанда сақтық таныту керек, бірақ егер ферруль зақымдалса, оны оңай ауыстыруға болады.

Арматураның түрлері

Сығу фитингінің екі түрі бар, стандартты (британдық А типі / манипуляцияланбайтын) және жалынды фитингтер (британдық В типі / манипуляцияланатын). Стандартты фитингтерге түтіктерде ешқандай өзгеріс енгізудің қажеті жоқ. Жалынды фитингтерге түтіктерді арнайы құралмен өңдеу қажет. Стандартты фитингтер әдетте су, гидравликалық және тамырылған ауа қосылымдары үшін қолданылады, ал жалынды фитингтер газ және жоғары қысымды құбырлар үшін қолданылады. Стандартты фитингті айналасындағы гайканы бекіту үшін қарапайым кілт қолдануға болады. Оны алу үшін көбінесе арнайы суырғыш қолданылып, гайка мен ұңғыны түтікшенің үстінен сығарып алады. Егер ұңғыны алу қиын болса, оны кесіп әлсіретуге болады, бірақ кесу кезінде түтікшені зақымдамауға сақтану керек.

Артықшылықтар

Сығымдалатын фитингтер танымал, себебі оларға дәнекерлеу қажет емес, сондықтан салыстырмалы түрде жылдам және қолдануға оңай. Оларды қолдану үшін ешқандай арнайы құралдар мен біліктер қажет емес. Олар жоғары қысымда және улы газдармен жұмыс істей алады. Сығымдалатын фитингтер, әсіресе, қызмет көрсету үшін уақыт-уақыттары бөлшектеуді немесе ішінара алып тастауды қажет ететін орнатуларда өте пайдалы, себебі мұндай қосылыстарды біріктірудің тұтастығына нұқсан келтірмей, ажыратып, қайтадан жалғауға болады. Олар сондай-ақ жылу көзіне, әсіресе дәнекерлеуге арналған оттыққа тыйым салынған жағдайларда немесе құбырдың ішінен суды толық алып тастау қиын болғандықтан, құбырдың дәнекерлеу үшін жеткілікті қыздырылуына кедергі келтіретін жағдайларда қолданылады.

Кемшіліктер

Қысыммен бекітілетін фитингтер дәнекерленген фитингтердей берік емес. Олар көбінесе фитинг бұзылмайтын және иілуге немесе бүгілуге ұшырамасатын жағдайларда қолданылады. Дәнекерленген қосылыс иілуге және бүгілуге өте төзімді (мысалы, құбырлар кенеттен қысым өзгерген кезде, мысалы, су соққысынан соққыға немесе дірілге ұшырағанда). Қысыммен бекітілетін фитингтер осы типтегі динамикалық жүктемелерге әлдеқайда сезімтал. Олар сондай-ақ көлемдірек болады және әдемі дәнекерленген қосылысқа қарағанда эстетикалық тұрғыдан нашар деп есептелуі мүмкін. Қысыммен бекітілетін фитингтер бір рет тартылып, қайта бұзылмаса жақсы жұмыс істейді. Кейбір қысыммен бекітілетін жалғауыштарды, мысалы, құлақша сақиналы түрлерін, қайта пайдалануға болмайды. Оларды қысымға түсіргеннен кейін қайта қолдануға болмайды. Бұл жалғауыш тікелей құбырға орналастырылады және гайка құбыр мен фитинг корпусы арасында құлақшаны қысып, бекітіледі. Осы құлақшаның қысылуы мыс құбырдың деформациялануына әкеледі. Егер қысыммен бекітілетін қосылысты қайта жасау қажет болса, көбінесе қысылған мыс/құлақша бөлігін кесіп тастау керек және таза, қысылмаған құбырдың ұшына жаңа құлақша орнату керек. Бұл герметикалық және сенімді қосылысты қамтамасыз ету үшін жасалады.