Вюртемберг герцогы Карл Эуген: өмір және қызметі

Кіріспе

Карл Юджин (немісше: Carl Eugen; 11 ақпан 1728 – 24 қазан 1793), Вюртемберг герцогы, Карл Александрдың үлкен ұлы және оның мұрагері болды; анасы – Турн мен Таксис ханшайымы Мария Августа.

Өмір

Брюссельде туған ол 9 жасында әкесінен Вюртембергтің билеушісі болды, бірақ нақты билік Карл Рудольф, Вюртемберг герцогы Нойенштадт (1737–1738) және Карл Фредерик фон Вюртемберг Оэльс (1738–1746) регенттерінің қолында болды. Ол Пруссияның Фридрих II сарайында тәрбиеленді. 1740 жылдары Карл Филипп Эммануэль Бахтан клавишті оқыды (Бахтың 1744 жылы жарық көрген «Вюртемберг» сонаталары Чарльз Юджинге арналған). Ол жас кезінде темір қауырсынмен билік жүргізді. 1744 жылы әкесінің қаржы кеңесшісі, Вюртемберг герцогы Нойенштадттың өлтіргені Жозеф Сюсс Оппенгеймердің мәйітін алып тастап, оны лайықты жерлеуді бұйырды. Ол өте кең кітапханасымен, операға деген құштарлығымен және халықты азықтандыру үшін ірі масштабты бау-бақша шаруашылығына деген қызығушылығымен де белгілі болды. Шарль Евгений 1748 жылы бірінші әйелімен бірге Париж бен Версаль сарайына бес сапарының біріншісін жасады. Ол бұл сапарларды Лудвигсбург сарайы үшін париждік тауарларды сатып алу және сондай-ақ тауарлар өндірілетін шеберханаларды аралау үшін пайдаланды. 1776 жылдан бастап Шарль Евгений Парижде танысқан банкир Этьен Соликоффре герцогпен дос болып, қаладағы сатып алулардың агенті ретінде жұмыс істеді. 1751 мен 1759 жылдар аралығында Карл Юген өзінің кеңесшісі, герцогтың абсолюттік бейілімдеріне қарсы күрескен көрнекті либерал заңгер Иоганн Якоб Мозермен күресті күшейтті. 1759 жылы Чарльз Юджин Мозерді «құпия жазулар» жазды деп айыптап, келесі бес жылға түрмеге қамады. Алайда 1764 жылы Мозер, Фридрих Ұлының араласуының арқасында босатылып, қызметіне, дәрежесіне және құрметіне қайта оралды. Француздардан жәрдем алып, Пруссияға қарсы Жеті жылдық соғыста Карл Евгений Саксонияға шабуыл жасады. 1761 жылы Шарль Евгений Штутгартта Академия сәндік академиясын (қазіргі Мемлекеттік көркемсурет академиясы), 1765 жылы Людвигсбургте қоғамдық кітапхананы (қазіргі Вюртемберг мемлекеттік кітапханасы, Штутгарт) құрды және аймақтағы басқа да маңызды сарайлар мен ғимараттардың салынуына жауапты болды, оның ішінде Schlossplatz орталығында тұрған Жаңа сарай, Солитуд сарайы, Эйнзидель сарайы және Хоэнхайм сарайы. Шарль Евгений ауыл шаруашылығы мен саяхатқа деген қызығушылығымен танымал болды және бүгінгі Хоэнхайм университетінің шабыт көзі саналады, оның бір бөлігі қазір оның бұрынғы жазғы резиденциясында орналасқан. Оның алғашқы ботаникалық бақтары қазіргі Landesarboretum Baden Württemberg және Hohenheim университетінің ботаникалық бағының негізін құрайды, онда ол отырғызған кейбір өсімдіктер әлі де сақталған. Ол сондай-ақ құс шаруашылығымен де айналысты. Ол көптеген сарайлар салып, сарайлық ысырапшылықтың арқасында жерлерін банкротқа дейін жеткізді, Вюртембергте үлкен әскерлерді ұстау үшін француз үкіметінен үлкен қарыздар алды. Ол Фридрих Шиллердің ертедегі демеушісі болды. Алайда 1780 жылы ол Шиллердің Мангеймдегі «Жарлаушылар» пьесасының тұсаукесеріне қатысу үшін Штутгарттағы полк дәрігері лауазымын тастап кеткені үшін тұтқындады. Шиллер 14 күнге түрмеге қамалды және Карл Юген оған одан әрі еңбектер жариялауға тыйым салды. Герман Закер, Католик энциклопедиясында Чарльз Юджинді «деспот, ысырапшыл және рассаздаушы» деп атады. Чарльз Евгений 1793 жылы қайтыс болғанға дейін билік жүргізді, содан кейін оның орнын кіші інісі иеленді. Ол Хоэнхаймда қайтыс болды.

Born in Brussels, he succeeded his father as ruler of Württemberg at the age of 9, but the real power was in the hands of Regents Carl Rudolf, Duke of Württemberg Neuenstadt (1737–1738) and Carl Frederick von Württemberg Oels (1738–1746). He was educated at the court of Frederick II of Prussia. He also studied keyboard with Carl Philipp Emanuel Bach in the 1740s (Bach's "Württemberg" sonatas, published in 1744, were dedicated to Charles Eugene). In his early years he ruled with an iron fist. In 1744 he ordered that the corpse of Joseph Süß Oppenheimer, his father's financial advisor executed by the Duke of Württemberg Neuenstadt, whose decaying corpse had been suspended in an iron cage by Stuttgart's Prag gallows for six years, be taken down and given a decent burial. He was also well known for his extensive library, his extravagant interest in opera, and interest in large scale horticulture for the feeding of the masses. Charles Eugene made the first of his five trips to Paris and the Palace of Versailles in 1748 with his first wife. He used these trips to sightsee and acquire Parisian goods for Ludwigsburg Palace while touring the workshops those goods were manufactured in. From 1776 Etienne Sollicoffre, a banker Charles Eugene had met in Paris, befriended the Duke and acted as the agent of his purchases in the city. Between 1751 and 1759 Karl Eugen was involved in an increasingly bitter struggle with his adviser, the eminent Liberal jurist Johann Jakob Moser who strongly opposed the Duke's absolutist tendencies. In 1759 Charles Eugene had Moser charged with authoring "a subversive writing" and cast into prison for the next five years. However, in 1764 Moser was released, due in part to the intercession of Friedrich the Great of Prussia, and was rehabilitated and restored to his position, rank and titles. Having accepted a subsidy from the French, in the Seven Years' War against Prussia, Charles Eugene advanced into Saxony. In 1761, Charles Eugen founded an Académie des Arts in Stuttgart (now the State Academy of Fine Arts Stuttgart), in 1765 a public library in Ludwigsburg (now the Württembergische Landesbibliothek, Stuttgart), and he was responsible for the construction of a number of other key palaces and buildings in the area including the New Palace which still stands at the centre of the Schlossplatz, Solitude Palace, Einsiedel Palace and Castle Hohenheim. Charles Eugene was known for his interest in agriculture and travel and is considered the inspiration behind today's Hohenheim university, part of which now occupies his former summer estate. His original botanical gardens form the basis for today's Landesarboretum Baden Württemberg and Botanischer Garten der Universität Hohenheim, which still contain some of the specimens he planted. He was also involved in Aviculture. He built a large number of palaces and bankrupted his lands through courtly extravagance, accepting huge French government loans in exchange for maintaining large numbers of support troops in Württemberg. He was an early patron of Friedrich Schiller. However, in 1780 he had him arrested for deserting his post as a regimental doctor in Stuttgart in order to attend the first performance of his play The Robbers in Mannheim. Schiller was sentenced to 14 days of imprisonment, and forbidden by Karl Eugen from publishing any further works. Hermann Sacher, writing in the Catholic Encyclopedia called Charles Eugene "a despot, spendthrift, and profligate". Charles Eugene ruled until his death in 1793, when he was succeeded by his younger brother. He died in Hohenheim.

Некелер

Шарль Евгений екі рет үйленді, алғаш рет 1748 жылдың 26 қыркүйегінде Байройтте Бранденбург-Байройт маркграфинясы Елизавета Фредерика Софияға үйленді. Одан Фридерика Вильгельмина Аугуста Луиза Шарлотта деген бір қызы болды, ол 1750 жылдың 19 ақпанында Штутгартта дүниеге келіп, 13 айдан кейін 1751 жылдың 12 наурызында Штутгартта қайтыс болды. Елизавета 1756 жылы Шарль Евгенийді тастап, Байройттағы ата-анасының сарайына қайтып оралды, бірақ олар ешқашан ажыраспады. Осы аралықта Шарль Евгений көптеген сүйікті әйелдерін ұстап, олардан он бір бала тудырды. Осы сүйікті әйелдердің соңғысы Франциска фон Хогенхайм болды, ол оны графиня дәрежесіне көтеріп, 1785 жылдың 10 немесе 11 қаңтарында Штутгартта үйленді.