Жорж Сақсондық: Реформацияға қарсы тұрған герцог (1500-1539)

Кіріспе

Саксония герцогы 1500–1539 жылдары. Жорж Бородатый (Мейссен, 27 тамыз 1471 – Дрезден, 17 сәуір 1539) – 1500 жылдан 1539 жылға дейін Саксония герцогы болған және Реформацияға қарсылығымен танымал. Эрнестин әулеті лютерандық дінді қабылдағанмен, Альбертин әулеті (Жорж басқарған) оған құлықсыз болды. Жорж 1539 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның орнына лютерандық адам келмеуіне тырысқанмен, бұған тосқауал қоя алмады. 1499 жылғы Мұрагерлік туралы заңға сәйкес, лютерандық Генрих IV жаңа герцог атанды. Оның билікке келуімен Генрих Саксонияның Альбертин жерлерінде лютерандық дінді мемлекеттік дін ретінде орнатып, енгізді. Герцог Жорж Алтын Жүн орденінің мүшесі болды.

Өмір

Оның әкесі Саксониялық Альберт Батыр, Веттин әулетінің Альбертин тармағын құрған адам, анасы Сидония, Богемия королі Георгий Подебрадийдың қызы болды. Люттерді қорғауымен танымал болған сол әулеттің Эрнестин тармағының мүшесі, Сайлаушы Фредерик Дана, Герцог Георгийдің туысы еді. Георгий, аға ұлы болғандықтан, теология және басқа да білім салаларында тамаша тәрбие алды, сол себепті ол замандас ханзадалардың көпшілігінен әлдеқайда білімді болды. Әкесі 1488 жылы Шығыс Фризияда император атынан соғысып жатқанда, Георгий герцогтық иеліктердің регенті болды, оған Дрезден және Лейпциг қалалары кіретін Мейсен маркграфтығы да кірді. Ол әйелі Барбарамен бірге Мейсен соборындағы Георгшапельде жерленген. Бөлмеде Лукас Кранах Егдеңнің әсем құрбандық алтарінің суреті сақталған. 1677 жылы шапельге Вольф Каспар фон Кленгельдің жобалаған өте әсем төбесі қосылды.

Неке және балалар

Георг 1496 жылы 21 қарашада Дрезденде Польша королі Казимир IV және Литваның ұлы князі, сондай-ақ Венгрияның Альбрехт II-нің қызы Елизаветаның қызы Барбара Ягеллонға үйленді. Олардың он баласы болды, бірақ олардың барлығы, бір қызын қоспағанда, әкесінен бұрын қайтыс болды:

Кристоф (Дрезденде 8 қыркүйек 1497 жылы туған – Лейпцигте 5 желтоқсан 1497 жылы қайтыс болған). Иоганн (Дрезденде 24 тамыз 1498 жылы туған – Дрезденде 11 қаңтар 1537 жылы қайтыс болған), Саксонияның мұрагерлік герцогы; 1516 жылы 20 мамырда оның жеңгесінің қарындасы Елизавета Гессендікке үйленді. Бұл некеде бала болмады. Вольфганг (Дрезденде 1499 жылы туған – Дрезденде 12 қаңтар 1500 жылы қайтыс болған). Анна (Дрезденде 21 қаңтар 1500 жылы туған – Дрезденде 23 қаңтар 1500 жылы қайтыс болған). Кристоф (Дрезденде туған және қайтыс болған, 27 мамыр 1501 жыл). Агнес (Дрезденде 7 қаңтар 1503 жылы туған – Дрезденде 16 сәуір 1503 жылы қайтыс болған). Фридрих (Дрезденде 15 наурыз 1504 жылы туған – Дрезденде 26 ақпан 1539 жылы қайтыс болған), Саксонияның мұрагерлік герцогы; 27 қаңтар 1539 жылы Мансфельдтің Елизаветасына үйленді. Бұл некеде бала болмады. Кристина (Дрезденде 25 желтоқсан 1505 жылы туған – Кассельде 15 сәуір 1549 жылы қайтыс болған), 11 желтоқсан 1523 жылы Гессен ландграфы Филипп I-ге үйленді. Магдалена (Дрезденде 7 наурыз 1507 жылы туған – Берлинде 25 қаңтар 1534 жылы қайтыс болған), 6 қараша 1524 жылы сол кездегі Бранденбургтың мұрагерлік сайлаушысы Иоахим Гекторға үйленді. Маргарет (Дрезденде 7 қыркүйек 1508 жылы туған – Дрезденде 19 желтоқсан 1510 жылы қайтыс болған).

Саксония герцогы

1498 жылы император Альберт Батылға Фризеланд провинциясының мұрагерлік губернаторы лауазымын берді. 1499 жылғы 14 ақпанда Маастрихтте Альберт өзінің иеліктерінің мұрагерлік кезегін белгілеп, осы шара арқылы өзінің жерлерін одан әрі бөлінуден қорғауға тырысты. Ол 1500 жылғы 12 қыркүйекте қайтыс болды, ал неміс биліктерінде оның орнын Альбертин әулетінің басшысы Георг басты, ал Георгтың інісі Генрих Фризеландтың мұрагерлік губернаторы атанды. Алайда, Фризеландтағы саксондық билік толыққанды орнамады және бұл провинцияда үнемі наразылықтар тудырып отырды. Осының салдарынан, өте белсенді емес Генрих губернаторлыққа деген құқықтарынан бас тартып, 1505 жылы ағайындылар арасында келісім жасалды. Осы келісімге сәйкес Фризеланд Георгқа берілді, ал Генрих жылдық жәрдемақы және Фрайберг пен Волькенштейн округтерін алды. Бірақ бұл келісім Фризеландта тыныштықты қамтамасыз етпеді, ол Саксония үшін мәселе туғыза берді. 1515 жылы Георг Фризеландты болашақ император Карл V-ге (сол кезде Бургундия герцогы) 100 000 флоринге сатты, бұл өте төмен баға еді. Ол Карл V-ден берілмеген Гет Бильдт жерлерін сақтап қалуға тырысты. Саксондық иеліктерінен тыс бұл қиындықтар Георгтың герцогтық жерлерді басқаруға көп көңіл бөлгеніне кедергі келтірмеді. Әкесінің тірілігінде регенттік қызметін атқару кезінде, қақтығыс мүдделер мен оның билігіне қойылған үлкен талаптар жас ханзадені көбінесе үмітсіздікке жеткізді. Бірақ ол көп ұзамай билеуші ретінде қабілетін дамытты. Мұрагерлікке ие болғаннан кейін герцогтық жерді әкімшілік аудандарға бөлді, қарақшы рыцарьларды басу шараларын қабылдады және түрлі соттардың құзыретін анықтап, сот жүйесін реттеді. Жақсы тәртіп орнату, қатаңдық таныту және халықтың жағдайын жақсарту ниетімен ол кейде қалалардың құқықтарына тіпті қол сұқты. Оның сарай басқа неміс ханзадаларының сарайларынан жақсы ұйымдастырылған еді, және ол Лейпциг университетіне әкесіндей қамқорлық жасады, онда көптеген реформалар енгізілді және схоластикаға қарсы гуманизм қолдау тапты.

In 1498, the emperor granted Albert the Brave the hereditary governorship of Friesland. At Maastricht, 14 February 1499, Albert settled the succession to his possessions, and endeavoured by this arrangement to prevent further partition of his domain. He died 12 September 1500, and was succeeded in his German territories by George as the head of the Albertine line, while George's brother Heinrich became hereditary governor of Friesland. The Saxon occupation of Friesland, however, was by no means secure and was the source of constant revolts in that province. Consequently, Heinrich, who was of a rather inert disposition, relinquished his claims to the governorship, and in 1505 an agreement was made between the brothers by which Friesland was transferred to George, while Heinrich received an annuity and the districts of Freiberg and Wolkenstein. But this arrangement did not restore peace in Friesland, which remained a source of trouble to Saxony. In 1515 George sold Friesland to the future Emperor Charles V (then Duke of Burgundy) for the very moderate price of 100,000 florins. He tried to keep the newmade lands of het Bildt which weren't granted him by Charles V. These troubles outside of his Saxon possessions did not prevent George from bestowing much care on the government of the ducal territory proper. When regent, during the lifetime of his father, the difficulties arising from conflicting interests and the large demands on his powers had often brought the young prince to the verge of despair. In a short time, however, he developed decided ability as a ruler; on entering upon his inheritance he divided the duchy into governmental districts, took measures to suppress the robber knights, and regulated the judicial system by defining and readjusting the jurisdiction of the various law courts. In his desire to achieve good order, severity, and the amelioration of the condition of the people, he sometimes ventured to infringe even on the rights of the cities. His court was better regulated than that of any other German prince, and he bestowed a paternal care on the University of Leipzig, where a number of reforms were introduced, and Humanism, as opposed to Scholasticism, was encouraged.

Реформацияға қарсылық

1517 жылы Реформация басталғаннан бастап герцог Георг өзінің күш-жігерін негізінен шіркеу істеріне жұмсады. Германияның секулярлы княздарының дені ондай бекем түрде шіркеуді қолдаған жоқ, ол оның құқықтарын қорғады және жоғары шіркеулік билік орындарымен келісілмеген кез келген жаңалықты қатаң айыптады. Бастапқыда ол Лютерге қарсы болған жоқ, бірақ уақыт өте келе және Лютердің мақсаты оған анық болғанда, ол реформатордан алыстады, соңында осы көзқарасының өзгеруі салдарынан Лютер, кейбір деректерге сүйенсек, негізсіз герцогты қатты сынады. Герцог шіркеудегі сол кездегі теріс ахуалдарға бейжай болған жоқ. 1519 жылы университеттің теологиялық факультетінің қарсылығына қарамастан, ол Лейпциг диспутын бастады, шындықтың ісіне көмектесу ниетімен және барлық пікірталастарға қатысты. 1521 жылы Вормс диетасында неміс княздары шіркеудің жағдайына қатысты «шағымдардың» тізімін ұсынғанда, Георг өзіне арналған он екі нақты шағым қосты, олар негізінен индульгенциялардың және аннаттардың теріс пайдаланылуына қатысты болды. 1525 жылы ол лютерандық күйеу баласы Гессен ландграфы Филипппен және оның туысы, курфюрст Фридрихпен бірігіп, Тюрингиядағы Франкенхаузен маңында жеңілген шаруалардың көтерілісін басуға тырысты. Кейін ол өзінің жеке хатшысы Иероним Эмсердің тапсырмасымен Лютердің аудармасына қарсы Жаңа өсиеттің кіріспесін жазды. Оның бұйрығымен лютерандық кітаптар қайда болса да тәркіленді, бірақ ол кітаптардың құнын қайтарды. Ол лютерандықтарға қарсы күресіп, діннен бас тартқандарға христиандық жерлеуден бас тартуды және еретик дін қызметкерлерін Мерзебург епископына тапсыруды бұйырды. Алайда, тек католиктікке қарсы пікір білдіргендер үшін жаза тек герцогтіктен қуылту болды. Герцог көптен күткен кеңестің үнемі кейінге шегерілуіне қатты өкінді. Ол бұл мәселені шешуге тырысты, бірақ бұл жолы дүниеге бейім болған және көптеген монахтар кетіп бара жатқан монастырларды реформалау арқылы ірі кемшіліктерді жоюды көздеді. Ол Куриядан Рим тарапынан кейде берілетін өз мемлекетінің монастырлық мекемелеріне ресми сапарлар жасау құқығын алуға тырысты. Оның реформалары негізінен бос тұрған монастырларды біріктірумен және экономикалық басқару мәселелерімен шектелді, мүлікті басқару көбінесе секулярлы билік органдарына жүктелді. 1525 жылы герцог Георг басқа неміс билеушілерімен бірге католиктік мүдделерді қорғау үшін Дессау лигасын құрды. Сол сияқты ол 1533 жылы құрылған Халль лигасының жандандырушы күші болды, одан 1538 жылы Нюрнбергтің діни бейбітшілігін сақтау үшін Нюрнбергтің қасиетті лигасы пайда болды. Герцогтың көптеген бағыттардағы белсенді қызметі үлкен табысқа жетпеді. Оның саяси шараларының көпшілігі тәжірибе көрсеткендей дұрыс болды, бірақ шіркеу-саяси мәселелерде ол католицизмнің біртіндеп құлдырауын және өзінің ынталы күш-жігеріне және жаңа ілімге күшпен тыйым салуына қарамастан, өзінің иеліктерінде лютерандықтардың таралуын қайғымен бақылады. Сонымен қатар, Георгтың өмірінде оның жақын туыстары – күйеу баласы Филипп Гессен және оның інісі Генрих реформаторларға қосылды. Ол билік құрған соңғы жылдарын католиктік мұрагерді қамтамасыз етуге жұмсады, осы қадаммен лютерандық пікірлердің таралуын тоқтатуды көздеді. Георгтың сол кездегі жалғыз ұлы – әлсіз мінезді және үйленбеген Фридрих еді. Әкесінің ниеті бойынша Фридрих кеңес көмегімен билік жүргізуі керек еді. 1539 жылдың басында Фридрих Мансфельдтің Елизаветасына үйленді, бірақ ол көп ұзамай қайтыс болды, мұрагерге үміт қалдырмады. 1499 жылғы келісім актісіне сәйкес, Георгтың протестант ағасы Генрих енді мұрагер бола алатын еді; бірақ Георг, әкесінің өсиетін елемей, ағасынан мұраны алуға тырысып, герцогтікті Карл V-тің інісі Фердинандқа қалдыруға ниеттенді. Оның кенеттен қайтыс болуы бұл ниетті жүзеге асыруға кедергі келтірді.

From the beginning of the Reformation in 1517, Duke George directed his energies chiefly to ecclesiastical affairs. Hardly one of the secular German princes held as firmly as he to the Church, he defended its rights and vigorously condemned every innovation except those countenanced by the highest ecclesiastical authorities. At first he was not opposed to Luther, but as time went on and Luther's aim became clear to him, he turned more and more from the Reformer, and was finally, in consequence of this change of attitude, drawn into an acrimonious correspondence in which Luther, according to some without any justification, heavily criticized the duke. The duke was not blind to the undeniable abuses existing at that time in the Church. In 1519, despite the opposition of the theological faculty of the university, he originated the Disputation of Leipzig, with the idea of helping forward the cause of truth, and was present at all the discussions. In 1521, at the Diet of Worms, when the German princes handed in a paper containing a list of "grievances" concerning the condition of the Church, George added for himself twelve specific complaints referring mainly to the abuse of Indulgences and the annates. In 1525, he combined with his Lutheran son in law, Landgrave Philip of Hesse, and his cousin, the Elector Frederick the Wise, to suppress the revolt of the peasants, who were defeated near Frankenhausen in Thuringia. Some years later, he wrote a forcible preface to a translation of the New Testament issued at his command by his private secretary, Hieronymus Emser, as an offset to Luther's version. Lutheran books were confiscated by his order, wherever found, though he refunded the cost of the books. He proved himself in every way a vigorous opponent of the Lutherans, decreeing that Christian burial was to be refused to apostates, and recreant ecclesiastics were to be delivered to the bishop of Merseburg. For those, however, who merely held anti catholic opinions, the punishment was only expulsion from the duchy. The duke deeply regretted the constant postponement of the ardently desired council, from the action of which so much was expected. While awaiting its convocation, he thought to remove the more serious defects by a reform of the monasteries, which had become exceedingly worldly in spirit and from which many of the inmates were departing. He vainly sought to obtain from the Curia the right, which was sometimes granted by Rome, to make official visitations to the conventual institutions of his realm. His reforms were confined mainly to uniting the almost vacant monasteries and to matters of economic management, the control of the property being entrusted in most cases to the secular authorities. In 1525, Duke George formed, with some other German rulers, the League of Dessau, for the protection of Catholic interests. In the same way he was the animating spirit of the League of Halle, formed in 1533, from which sprang in 1538 the Holy League of Nuremberg for the maintenance of the religious Peace of Nuremberg. The vigorous activity displayed by the duke in so many directions was not attended with much success. Most of his political measures stood the test of experience, but in ecclesiastico political matters he witnessed with sorrow the gradual decline of Catholicism and the spread of Lutheranism within his dominions, in spite of his earnest efforts and forcible prohibition of the new doctrine. Furthermore, during George's lifetime his nearest relations his son in law Philip of Hesse, and his brother Heinrich, joined the Reformers. He spent the last years of his reign in endeavours to secure a Catholic successor, thinking by this step to check the dissemination of Lutheran opinions. The only one of George's sons then living was the weak minded and unmarried Frederick. The intention of his father was that Frederick should rule with the aid of a council. Early in 1539, Frederick was married to Elizabeth of Mansfeld, but he died shortly afterwards, leaving no prospect of an heir. According to the act of settlement of 1499, George's Protestant brother Heinrich was now heir prospective; but George, disregarding his father's will, sought to disinherit his brother and to bequeath the duchy to Ferdinand, brother of Charles V. His sudden death prevented the carrying out of this intention.

Кейіпкер

Георгий өзінің елі мен халқының мүддесін қамтамасыз етуде еңбекқор және сергекті, бірақ кейде тілге келмейтін билеуші болды. Император мен Империяға адал қызметкер ретінде, ол экономикалық саясатымен, тәртіпке құрметпен және мемлекеттік қызметкерлерінің қызметін білікті басқару арқылы өзінің иелігі үшін көп нәрсе жасады. Өміріндегі қайғының ең басты себебі – Лютердің реформациясы және ол ескі діннен бойын бұру деп есептеген нәрсе болды. Қатаң діншіл, бірақ шектен шықпайтын Георгий, өзінің халқын шіркеуден жаңылдырмау үшін бар күшін жұмсады, бірақ оның әдістері кейде күмәнді болды.