Ярроу Шипбилдерс: Глазго кеме жасау фирмасының тарихы

Кіріспе

Глазго қаласындағы, Шотландиядағы бұрынғы кеме жасау фирмасы.

Yarrow Shipbuilders Limited (YSL) компаниясы, көбінесе жай ғана Yarrows деп аталады, Клайд өзенінің жағасында, Глазго қаласының Скотстон ауданында орналасқан маңызды кеме жасау фирмасы болды. Қазіргі таңдағыда ол BAE Systems компаниясына тиесілі BAE Systems Surface Ships компаниясының құрамына кіреді, сонымен қатар 1999 жылдан бері жақын орналасқан Гован кеме жасау зауытын (бұрынғы Fairfields) басқарады.

Лондоннан шыққан

Компания 1865 жылы Альфред Ярроу, кейіннен 1-ші баронет сэр Альфред Ярроу, Yarrow & Company, Limited ретінде құрылды. Бастапқыда ол Фоли Уолл, Поплар қаласында орналасқан, содан кейін 1898 жылы компания өскен сайын Ярроу кеме жасау цехын Лондон Ярд, Кубитт Таунға көшірді. 1869-1908 жылдар аралығында Ярроудың Лондон кеме жасау цехтарында жүздеген бумен жүзілетін кемелер, көл және өзен кемелері, сондай-ақ Корольдік теңіз флотының алғашқы эсминдері салынды. Ярроу қазандықтарды да жасады, ал компанияда әзірленген және патенттелген су түтікті қазандықтың түрі "Ярроу қазандығы" деп аталды, ол алғаш рет 1887 жылы торпедалық қайықта қолданылды, кейіннен көптеген қолданыстарда, мысалы, LNER Class W1 локомотивінің күштік қондырғысында пайдаланылды. Электр энергиясын өндіруге арналған ірі қазандықтарды қоса, қазандықтар өндірісіне көшу компанияның кеме жасау саласындағы қиын жылдарды өткеруіне мүмкіндік берді. Альфред Ярроу – өнертапқыш теңіз инженері болды және жаңа енгізулердің бірнешесіне жауапты болды, олар әскери кемелердің жылдамдығын арттыруға әкелді. Соңында Корольдік теңіз флотында және шетелде "Ярроу кемесі – жылдам кеме" екені белгілі болды, компания әлемде 30 түйінді, кейіннен 40 түйінді жылдамдықтан асып түсетін алғашқы теңіз кемесін жасады. 1916 жылы сэр Альфред Ярроу соғысқа қосқан үлесі үшін рыцарь атағын алды. Ол көптеген қайырымдылық қорына елеулі көмек көрсетті.

Глазгоға көшіп бару

Көшірілгеніне қарамастан, "Ярроуз" компаниясы Лондон орналасқан жерінен кеңейіп, Лондонның жер және еңбек құнының жоғары болуы 1906 жылы Глазгоның батысындағы Скоттстаунның жасыл алаңына екінші рет көшуге алып келді. Сэр Альфредтің үлкен ұлы, сэр Харольд Ярроу, жиырма жасқа толмаған кезінде Шотландияға көшуді қадағалады және Шотландиядағы компанияны басқарды. Компания 1905 жылы "Ковентри Орднанс Уоркс" бірлескен кәсіпорнын құрды және 1910 жылы Скоттстаун кеме жасау ордасының жанында үлкен зауыт салды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде компания сэр Уильям Мейсвенмен бірлесіп, жаңашыл "Эрскин" жасанды аяғын жасады, ал сэр Харольд Ярроу мүгедек әскери қызметшілерге арналған "Эрскин" ауруханасын құрушылардың бірі болды. "Ярроу" шеберханалары пайда табусыз жасанды аяқ-қолдар жасауға пайдаланылды. "Ярроу" компаниясы ерте заманнан-ақ жойғыштар мен фрегаттарды жасаудағы әлемдегі жетекші компаниялардың бірі болды, "Корольдік Әскери-теңіз флоты" және көптеген экспорттық клиенттер үшін кемелер салды. 1960 жылға дейінгі көп жылдар бойы "Ярроу" сонымен қатар көптеген сауда кемелерін жасады, әсіресе Бирма, Үндістан, Африка және Оңтүстік Америка өзендері мен көлдері үшін арналған өзен кемелеріне мамандандырды. Олардың кейбіреулері теңіз арқылы жеткізуге мүмкіндік бермейтін көлдерде жұмыс істеу үшін жасалды. Сондықтан олар "жинақталған" күйінде жасалды; яғни, олар кемежайда уақытша жиналды, көптеген бөліктерге бөлініп, көлге тасымалданды, содан кейін тұрақты жиналып, суға жіберілді. "Ярроудың" Скоттстаун кемежайы 1949 жылы Ньясаленд үшін "жинақталған" паромды салды. Ол 1951 жылы Ньяса көлінде (қазіргі Малави көлі) аяқталып, суға жіберілді. Кемежай Шығыс Африкадағы Виктория көлі үшін үш "жинақталған" паромды салды. Біреуі 1960 жылы Скоттстаунда салынды және 1961 жылы Кенияның Кисуму портында қайта құрастырылды. Пойыз паромдары 1965 жылы Скоттстаунда салынды және 1965 және 1966 жылдары Кисумуда қайта құрастырылды. Барлығы "Ярроу" Клайдта шамамен 400 кеме салды – олардың барлығын "Клайдта салынған кемелердің базасында" егжей-тегжейлі табуға болады. Соғыстан кейінгі кезеңде кемежай кеңейе берді, көршілес "Блайтсвуд Кеме жасау компаниясының" кемежайын сатып алып, біріктірді, ол өзі 1919 жылы құрылған, 1964 жылы "Ярроу" кемежайының шығысында орналасқан. Жаңа сатып алынған кемежай "Ярроуға" кемежайын кеңейтуге мүмкіндік берді, үш жабық құрылыс алаңы және алты қабатты техникалық кеңсе блогы бұрынғы "Блайтсвуд" кемежайының орнында 1960 жылдардың соңында мемлекеттік грант көмегімен салынды. Тағы да бірнеше көрші кемежайлар жағалауды ұзарту және қосымша мүмкіндіктерді ұсыну үшін сатып алынды, олардың бірінің бағасы сэр Эрик Ярроу мен сэр Джон Хантердің гольф алаңында келісімге келгенімен белгіленді. Эрик Ярроу 1962 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін төрағалыққа тағайындалды, отбасының үшінші буыны болды. Осы кезеңде "Ярроу" "Корольдік Әскери-теңіз флотының" соғыстан кейінгі эскорт флотилиясын жобалауға және салуға қатысты; оның ішінде 81-ші типті "Трайбл" класы, 14-ші типті "Блэквуд" класы және 12М-ші типті "Ротсей" класы фрегаттары бар. Компания сонымен қатар "Линдер" класы бағдарламасына да қатысты. 1960 жылдары Оңтүстік Африка, Чили, Малайзия, Таиланд, Жаңа Зеландия және Иран әскери-теңіз флоттары үшін кемелер салынды.

Despite a move of yards, Yarrows outgrew its London site and this and the cost of land and labour in London led to a second move to what was at that time a greenfield site at Scotstoun in the west of Glasgow, beginning in 1906. Sir Harold Yarrow, eldest son of Sir Alfred, supervised the move to Scotland whilst still in his early twenties, and ran the company in Scotland. The company also established the Coventry Ordnance Works joint venture in 1905, building a large factory near to its Scotstoun Shipyard in 1910. During the First World War, the company developed the pioneering Erskine artificial limb with Sir William Macewen and Sir Harold Yarrow was one of the founders of the Erskine Hospital for disabled ex servicemen. Yarrow workshops were used to manufacture artificial limbs at no profit. The Yarrow company was one of the world's leading builders of destroyers and frigates from early on, building ships for both the Royal Navy and numerous export customers. For many years until the 1960s Yarrow also built a large number of merchant ships, specialising particularly on Riverboat vessels for the rivers and lakes of Burma, India, Africa and South America. Several of these vessels were built to serve on lakes that had no navigable access to deliver them by sea. They were therefore built as "knock downs"; that is, they were assembled temporarily in the shipyard, disassembled into a large number of sections and transported to the lake, and there assembled permanently and launched. Yarrow's Scotstoun yard built the "knock down" ferry for Nyasaland in 1949. She was completed and launched on Lake Nyasa (now Lake Malawi) in 1951. The yard built three "knock down" ferries for Lake Victoria in East Africa. was built in Scotstoun in 1960 and reassembled at the Kenyan port of Kisumu on the lake in 1961. The train ferries and were built in Scotstoun in 1965 and reassembled at Kisumu in 1965 and 1966. In total Yarrow built approximately 400 ships on the Clyde – these can be traced in detail in the Clyde built Ship Database. The yard continued to expand during the post war period, acquiring and integrating the shipyard of the neighbouring Blythswood Shipbuilding Company, which had itself been founded in 1919, to the east of the Yarrow yard in 1964. The new acquisition was used by Yarrow to extend their Shipyard, with the construction of three covered building berths and a six storey Technical Office Block undertaken in the former Blythswood shipyard site during the late 1960s, with the aid of a government grant. Other neighbouring yards was acquired to lengthen the waterfront and provide additional facilities, the price of one being negotiated by Sir Eric Yarrow on the golf course with Sir John Hunter. Eric Yarrow had followed his father on his death as chairman in 1962, becoming the third generation of the family to lead the firm. During this period, Yarrow was involved in designing and building many of the Royal Navy's post war escort fleet; including the Type 81 Tribal class, Type 14 Blackwood class and the Type 12M Rothesay class frigates. The company was also involved in the Leander class programme. During the 1960s ships were built for the navies of South Africa, Chile, Malaysia, Thailand, New Zealand and Iran.

Жоғарғы Клайд кеме құрылысы және соңынан

1968 жылы компания 1971 жылы тарап кеткен Upper Clyde Shipbuilders құрамына енді. Алайда, Yarrows 1970 жылдың сәуір айында UCS бірлескен кәсіпорнынан шығып кетті, ол бірлескен кәсіпорынның жалғыз пайдалы бөлімшесі болды. 1974 жылы компания көршілес Elderslie кемежайын сатып алды, ол Barclay Curle компаниясына тиесілі болған және Yarrow кемежайының батысында орналасқан, сондай-ақ 1904 (No. 1 Құрғақ док), 1933 (No. 2 Құрғақ док) және 1965 (No. 3 Құрғақ док) жылдары салынған үш құрғақ доктан тұратын кең кешенді қамтыды. Осы кезеңде Yarrow Type 12I Leander класындағы фрегаттар бағдарламасына, сондай-ақ Чили теңіз күштері үшін жобалау жұмыстарына және Үндістан теңіз күштері үшін жобалау жұмыстарына қатысты. 1946 жылдан бастап Yarrow Admiralty Research Department (Y ARD) бөлімінің дамуымен бірге, ұзақ мерзімді инвестициялар мен берік өндірістік мүмкіндіктер, 1970 жылдары теңіз кемелерінің саны күрт қысқартылғанда, Yarrows Swan Hunter, Vosper (Type 21 үшін) және Cammell Laird компанияларымен қатар негізгі мердігерлердің бірі ретінде таңдалды. 1976 жылы Yarrow Admiralty Research Department (YARD) Глазгоның орталық бөлігіндегі жаңа Charing Cross Tower ғимаратына көшірілді. Type 21 фрегаты – теңіз күштерінде газ турбинасы мен дизельдік қозғалтқышты біріктірген алғашқы тип болды, ол Rolls Royce Olympus газ турбинасының теңіздік нұсқасын (Concorde ұшағында да қолданылған) пайдаланды. Type 21 фрегаттарының 8-еуінің 5-і, Type 22 фрегаттарының 14-еуінің 10-ы, Type 23 фрегаттарының 16-еуінің 12-сі және барлық Type 45 фрегаттары Scotstoun қаласында салынды, бұл компанияның орта өлшемді RN су үстіндегі кемелері нарығындағы үстемдігін көрсетеді. Type 21 фрегаттарының әдемі сыртқы түрі мен жоғары өнімділігі кеме капитандарының «жас жарысшылар» деп аталуына себеп болды. Кеме толық жылдамдықтан кеме ұзындығының екі есесіне дейін тез тоқтай алатын. HMS Ardent 1982 жылдың мамыр айында Фолкленд аралдарындағы Фолкленд шығанағында аргентиналық әуе шабуылынан қирады. Yarrow компаниясы салынған барлық Type 21 фрегаттары Фолкленд аралдарында қызмет етті.

Ұлттықлендіру

1977 жылы Джеймс Каллахеннің лейбористік үкіметі 1977 жылғы Ұшақ және кеме жасау индустриясы туралы заңды қабылдады, ол Yarrow (Shipbuilders), Limited компаниясын мемлекеттік меншікке алды және оны басқа ірі британдық кеме жасаушылармен бірге British Shipbuilders ішіндегі бөлімше ретінде біріктірді. Ұлттықтандыруға меншік иелері де, азшылықтағы Консервативтік партия да қарсы болды. Жеке меншікте соңғы рет құрылған кеме премьер-министрдің әйелі Одри Каллахен суға түсірген 22-ші типтегі кеме болды. 1970 жылдардың соңында Иярдың батыс жағында, Эльдерсли құрғақ доктарының қасында үлкен GRP құрылыс залы салынып, аулаға инвестициялар жалғасты. No.1 құрғақ док та жабылды. Бұл шара, алайда Yarrow-та осы сыныптан тек екі кеме ғана салынды. Ұзақ уақыт пайдаланылмаған зал 2008 жылы бұзылды. Басты компания Yarrow plc кеме жасаудан басқа активтерге, соның ішінде YARD Ltd. компаниясына меншік құқығын сақтап қалды. Yarrow plc кейіннен 1986 жылы CAP Group-қа сатылды, ол 1988 жылы Sema Group plc-ге айналды, ал 1991 жылы YARD еншілес компаниясын British Aerospace компаниясымен бірлескен BAeSEMA кәсіпорнына қосты.