Кіріспе
Италиялық футболшы және менеджер
Винченцо Монтелла (; 18 маусым 1974 жылы туған) – итальяндық футбол менеджері және бұрынғы шабуылшы. Қазіргі таңда Түркия Ұлттық футбол құрамасының бас бапкері. Монтелланың ойыншы карьерасы кезіндегі лақап аты "Аэропланино" болды, ол кішкентай бойымен және өзінің айрықша гол соққан мерекесімен байланысты болды, онда ол қолын қанаттар сияқты жаятын. Ұзақ бойға гол соққан шебер ойыншы Монтелла өзінің ойыншы карьерасында итальяндық «Эмполи», «Дженоа», «Сампдория» және «Рома» клубтарында шабуылшы ретінде ойнады, сондай-ақ Англияның «Фулхэм» клубында арендада да ойнады. Ол көбінесе «Рома» клубымен (1999–2007) өткізген өнерімен есінде қалды, ол 2000–2001 маусымында Серия А титулын және Суперкоппа Италияны жеңіп алды, сондай-ақ клуб сапында 2003 жылы Италия кубогының финалына жетті. 2013 жылы Монтелла AS Roma атақ-даңқ залына енгізілді. Халықаралық деңгейде ол 1999–2005 жылдар аралығында Италия құрамасы сапында 20 матч өткізіп, үш гол соқты. Ол ерекше атақты УЕФА Еуро-2000 финалына жеткен Италия құрамасының құрамында болды, сондай-ақ 2002 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында ел намысын қорғады. Монтелла 2011 жылы «Романың» уақытша бас бапкері ретінде мансабын бастады, ал келесі маусымда «Катанияны» жаттықтырды. 2012 жылы «Фиорентинаға» ауысты, онда үш маусым өткізіп, клубты үш рет қатарынан лигада төртінші орынға жеткізді, 2014 жылы Италия кубогының финалына және 2015 жылы УЕФА Еуропа лигасының жартылай финалына қатыстырды. «Сампдориямен» бір маусым жұмыс істегеннен кейін, 2016 жылы «Миланның» бас бапкері болып тағайындалды, сол жылы клубпен жаттықтырушы ретінде алғашқы титулын жеңіп алды – Суперкоппа Италия. 2017 жылы клуб оны қызметтен босатып, ол испандық «Севилья» клубының бас бапкері болып тағайындалды. Копа дель Рей финалына жеткеніне және клуб тарихында алғаш рет Чемпиондар лигасының ширек финалына қатысқанына қарамастан, тағайындалғаннан кейін төрт ай өткен соң, тоғыз матчты жеңіссіз өткізгені үшін «Севильядан» босатылды. 2019 жылы «Фиорентинаға» қайта оралды, екінші кезеңі сегіз айдан астам уақытқа созылды. Түркия лигасындағы «Адана Демирспор» клубын жаттықтырғаннан кейін, 2023 жылдың қыркүйегінде Түркия Ұлттық құрамасының бас бапкері болып тағайындалды.
Ерте мансап
Монтелла клубтық карьерасын 1990 жылы C1 Сериясында «Эмполи» клубында бастады, 1995 жылы B Сериясындағы «Дженоа» клубына ауысты, онда клуб сапындағы жалғыз маусымда 21 гол соқты, соңында ол Англо-Италия кубогын жеңіп алды. Одан кейін ол Серия А-ға, қалалық қарсыласы «Сампдория» клубына көшті, онда 1999 жылға дейін үш жыл ойнады. «Сампдорияның» лигадан төмендеуінен кейін ол 50 миллиард лира (шамамен 25,823 миллион евро) көлеміндегі трансфермен «Рома» клубына өтті. Монтелла Серия А-дағы дебютін 1996 жылғы 8 қыркүйекте «Перуджаға» қарсы матчта өткізді.
Римдіктер
Бұл Рома жаттықтырушысы Зденек Земан оның Рома шабуылын бастауына мүдделі болған, бірақ сол жылы Рома қысқа бойлы шабуылшыларды ұнатпайтын жаңа жаттықтырушы Фабио Капелломен келісім жасады. Осыған қарамастан, 1999–2000 маусымында Монтелла 18 гол соқты, giallorossi командасының үздік мергені атанды, Марко Дельвеккиомен бірге ойнап, Франческо Тоттидің алдында шабуылда ойнады. Келесі жылы «Рома» «Фиорентинадан» аргентиналық шабуылшы Габриэль Батистутаны сатып алды, Капелло қалаған алып бойлы шабуылшы. Екі шабуылшы арасында 9-шы нөмірлі жейдеге байланысты шағын дау болды, бұл екеуінің бұрынғы нөмірі болатын. Батистута ақырында 18-ші нөмірді таңдады, бірақ Батистута көбінесе жаттықтырушының бірінші таңдауы болды, ал Монтелла көбінесе қосалқы құрамда ойнады. Бастапқы құрамда ойнамаса да, ол 2000–01 маусымында «Романың» үшінші Скудеттосын жеңіп алуға үлкен үлес қосты және клуб үшін маңызды голдар соқты, соның ішінде 2001 жылдың 6 мамырында Серия А-да «Ювентустың» (2:2) қақпасына теңестіру голын соқты, ал 17 маусымда «Парманы» (3:1) жеңіп, титул үшін шешуші ойында «Романың» екінші голын соқты. Капелло мен Монтелла арасындағы даулар келесі жылдары да жалғасты, себебі Монтелла негізгі құрамда ойнау мүмкіндігінің жетіспеуіне наразы болды. 2002 жылдың наурыз айында Монтелла өз ренішін білдіріп: «Мен басқа жаттықтырушымен жақсырақ үміттенер едім», – деді. Бастапқы құрамға ілігуге тырысқанына қарамастан, ол жанкүйерлердің сүйіктісіне айналды, себебі ол «Лациоға» қарсы Рим дербиінде жақсы ойнауға бейімділігімен көзге түсті. 1999 жылы алғашқы дербиінде дубль соқты, ал 2002 жылдың 10 наурызында 5:1 есебімен жеңіске жеткен ойында төрт гол соқты. Бұл төрт гол әлі күнге дейін дерби матчында бір ойыншы соққан рекордтық көрсеткіш болып табылады. 2003 жыл Монтелла үшін қиын жыл болды, себебі ол бұрынғы әйелі Ритадан ажырасып, көптеген жарақаттарға ұшырады. 2003–04 маусымында ол тек он екі ойында ғана ойнады, бірақ шектеулі ойын уақытында да алты гол соқты. 2004–05 маусымында Капелло «Ромадан» кетіп «Ювентусқа» өтті. «Giallorossi» үшін сәтсіз маусым болғанына қарамастан, Монтелла 23 гол соқты және 2010 жылдың 30 маусымына дейін жаңа келісімшартқа қол қойды, сонымен қатар сол маусымда «Романы» Италия кубогының финалына жеткізді. 2005–06 маусымында ол қайтадан жарақаттармен ауырды. Ол екі жақта операция жасады, нәтижесінде тек он екі ойында ғана ойнады. 2007 жылдың қаңтарында, 2006–07 маусымында, ол Франческо Тотти жаңа бас жаттықтырушы Лучано Спаллеттидің 4–2–3–1 схемасында жалғыз шабуылшы болғандықтан «Фулхэмге» жалға берілді, ал Монтелла көбірек ойнау мүмкіндігін алғысы келді. «Рома» сапында Монтелла сегіз жыл бойы 215 матч ойнап, 94 гол соқты, бұл «Рома» тарихындағы ең көп гол соққан ойыншылардың бесіншісіне айналды. Ол «Рома» сапындағы соңғы ойынын 2006 жылдың 23 желтоқсанында өткізіп, Англияға жалға берілді.
Фулхэмге берілген несие
Монтелла 2007 жылғы 4 қаңтарда «Фулхэм» клубына 6 айға несиеге келді және оған 11-нөмірлі жейде берілді. ФА кубогындағы тұңғыш ойынында, өз алаңында «Лестер Сити» клубына қарсы екі гол соқты. 27 қаңтарда осы турнирде «Сток Сити» клубына қарсы да гол соқты. 2007 жылғы 13 қаңтарда Монтелла «Премьер-лигада» тұңғыш рет «Вест Хэм Юнайтед» клубына қарсы ойнады. Жеті күннен кейін «Крейвен Коттедж» стадионында «Тоттенхэм Хотспер» клубына қарсы пенальтиден өзінің алғашқы «Премьер-лига» голын соқты. Сондай-ақ, ол «Блэкберн Роверс» клубымен 1:1 есебімен тең түскен ойында гол соқты, бұл «Фулхэмге» құлдыраудан сақталуға көмектесті. Монтелла «Фулхэм» жанкүйерлері арасында тез арада танымал болды және «Крейвен Коттедж» стадионында өзін үйінде сезінгені үшін алғыс айтты. Алайда, бас жаттықтырушы Крис Коулменмен бірнеше рет өтініш білдіргеніне қарамастан, ол көбінесе негізгі құрамға кірмейтін. Коулмен жұмыстан босатылғаннан кейін Монтелла оның орнына келген Лори Санчеспен тек екі рет ғана ойнады. Монтелла 2006-07 маусымы аяқталғаннан кейін «Рома» клубына қайта оралуға ниеттенгенін айтты. Санчес 2007 жылғы 8 мамырда, келісім шартының мерзімі бітуіне бір апта қалғанда, несиені тоқтатты.
Сампдорияға қарыз және қайтару
2007–08 маусымда "Сампдорияға" жалға берілді. Бруно Конти Манчини "Интерге" кеткеннен кейін Монтелланы 2008–09 маусымда "Ромаға" қайтарды. Монтелла оралғанда 23-ші нөмірді таңдады; Мирко Вучинич бұрын Монтелланың 9-шы нөмірін киіп жүрді, ал Монтелла Вучиничтің бұрынғы 23-ші нөмірін алды. Монтелла 2008–09 маусымда "Рома" сапында тек қосалқы ойыншы ретінде ғана алаңға шықты. Ол соңғы ойынын 2009 жылдың 16 мамырында өткізді. 2009 жылдың 2 шілдесінде Монтелла кәсіби футболдан қанағаттандырып зейнетке шығуын хабарлады.
Халықаралық мансап
Монтелла Италия құрамасы сапында Дино Зоффтың басшылығымен 1999 жылғы 5 маусымда УЕФА Еуро-2000 іріктеу турнирінде Уэльске қарсы өткізген матчында алғашқы халықаралық ойынын өткізді. Италия 4:0 есебімен жеңіске жетті, ал Монтелла екінші таймда Кристиан Виеридің орнына алаңға түсті. Монтелла турнир барысында гол соқпаса да, Швецияға қарсы өткен Италияның соңғы топтық матчында нәтижелі пас берді, нәтижесінде Алессандро Дель Пьеро Италияның жеңіске жеткен голын соқты (2:1), бұл Италияға тобында бірінші орынды жеңіп алуға мүмкіндік берді. Ол турнирде тағы бір ойын өткізді – Франциямен өткен финалда (2:1), Италия 1:0 есебімен алға шыққанда екінші таймда Ромадағы әріптесі және гол соққан Марко Дельвеккионың орнына алаңға шықты. Франция қосымша уақытта теңестіріп, Дэвид Трезеге соққан «алтын гол» арқасында жеңіске жетті. Монтелла Италия құрамасы сапындағы алғашқы голын 2001 жылғы 25 сәуірде Перуджада Оңтүстік Африкаға қарсы өткен жолдастық матчта соқты (1:0, Италияның жеңісі). 2002 жылғы 27 наурызда Лидсте өткен жолдастық матчта Англияға қарсы екі гол соқты, Италия 1:0 есебімен ұтылып тұрғанда 2:1 есебімен жеңіске жетті, екінші, шешуші голын қосымша уақытта пенальтиден соқты. 2002 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының іріктеу турнирінде Италия құрамасының құрамында ойнаған Монтелла 2002 жылғы Әлем чемпионатына да қатысты, онда италиялықтар 1/16 финалда ко-хост ел – Оңтүстік Кореяға қарсы өткен матчта (2:1, қосымша уақыт) даулы түрде жеңіліске ұшырады. Әлем чемпионаттарындағы жалғыз ойынында, 2002 жылғы Әлем чемпионаттарында Италияның Мексикаға қарсы өткен топтық кезеңдегі соңғы матчында соққан голы есепке алынбады. Кейін ол Дель Пьероның теңестіретін голына нәтижелі пас берді (1:1), бұл Италияның екінші кезеңге өтуіне көмектесті. 1/16 финалдық матчта алаңға түсуге дайындық жасап, жаттығудан өткенімен, Оңтүстік Кореяның Ань ойынға түспес бұрын «алтын гол» соқты. Кейін Монтелла Италия құрамасы сапында 2004 жылғы Еуропа чемпионатына іріктеу турнирінде үш матч өткізді, бірақ финалдық турнирге шақырылмады. Ол Италия құрамасы сапында Марчелло Липпи басшылығымен 2005 жылғы 9 ақпанда Кальяриде өткен Ресейге қарсы жолдастық матчта соңғы рет алаңға шықты (2:0, Италияның жеңісі). Барлығында Монтелла Италия құрамасы сапында 20 матч өткізіп, үш гол соқты.
Ойын стилі
"L'Aeroplanino" ("Кішкентай ұшақ") деген лақап атымен белгілі болған Монтелла, кішкентай бойы мен ерекше гол соққан мерекесімен танымал еді – ол қолын қанаттай жайып, ұшқандай қимыл жасаған. Ол жылдам, еңбекқор, ақылды және мүмкіндікті пайдалана білетін сол жақ аяқты шабуылшы ретінде белгілі болды. Ол жоғары жылдамдыққа, жақсы техникаға және гол сезіміне ие болды, сонымен қатар екі аяғымен да допты жақсы соға білуге қабілетті еді. Оны "көркем ойыншы, тамаша пас беру және дриблинг дағдылары бар" деп те сипаттаған. Негізінен орталық шабуылшы ретінде ойнаса да, ол "гол соққан шебер" ретінде танылды, ал оның жан-жақты дағдылары оны әмбебап шабуылшыға айналдырды, сонымен қатар екінші шабуылшы ретінде шығармашылық рөлде де ойнай алатын. Алайда, футболшы ретіндегі қабілеті мен голдарына қарамастан, кейде "Рома" клубының бас жаттықтырушысы Фабио Капелло оны "өзімшіл" деп сынға алды; сонымен қатар ол жарақат алуға бейім екені де белгілі болды. 1999–2000 маусымында Италияның бұрынғы шабуылшысы Паоло Росси Монтелланың ойын стилін өзінің стилімен салыстырып, "Ол өзімді ең көп еске түсіретін шабуылшы" деді.
Римдіктер
Монтелла "Рома" клубымен үш жылдық келісімшартқа қол қойды, ол жастар командасының бапкері болып, Giovanissimi Nazionali (15 жасқа дейінгі) деңгейінде жұмыс істеді. 2011 жылдың 21 ақпанында ол маусым қалған бөлігіне бірінші команданың уақытша бас бапкері болып тағайындалды, Claudio Ranieri өзінің қызметінен кеткеннен кейін оның орнына келді. 23 ақпанда, Серия А-дағы алғашқы ойынында "Рома" "Болоньяны" өз алаңында 1–0 есебімен жеңді. 8 наурызда, Чемпиондар лигасының бас бапкерлік дебютінде "Рома" Донецк "Шахтер" клубынан өз алаңында 3–0 есебімен жеңілді. Монтелла "Рома" үшін оқиғаға толы маусымды аяқтады, "Джальороссиді" лига кестесінде алтыншы орынға жеткізді, бірақ жаңа клуб иелері, американдық бизнесмен Томас Р. ДиБенедетто бастаған топ, 2011–12 маусымында Луис Энрикеді тұрақты бас бапкер етіп тағайындағандықтан, ол қызметтен босатылды.
Катания
2011 жылдың 9 маусымында, "Рома" клубынан босатылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң Монтелла "Катанияның" жаңа бас бапкері болып тағайындалды, және шығыс Сицилия клубымен екі жылдық келісімге қол қойды. Ол "Катанияны" турнир кестесінің ортасында қалдырып, сегіз жылдан бері алғаш рет сицилиялық бәсекелес "Палермодан" жоғары тұрды. Маусым соңында ол "Ромаға" қайта оралу мүмкіндігімен және "Фиорентинадағы" бос лауазыммен тығыз байланысты болды. Монтелла 2012 жылдың 4 маусымында, бір маусымдық жұмыстан кейін, тараптардың өзара келісімімен "Катанияны" тастап кетті.
Фиорентина
2012 жылдың 11 маусымында «Фиорентина» клубының ресми сайтында Монтелла екі жылға келісімшартқа отырғаны (кейіннен 2017 жылдың маусымына дейін ұзартылды) туралы хабарланды. Монтелланың келуі команда құрамында үлкен өзгерістерге алып келді, нәтижесінде 26 аға ойыншының ішінде 17-сі (оның ішінде Борья Валеро және Альберто Аквилани) клубқа жаңадан келді. «Фиорентина» 2012–13 жылғы Серия А турнирін төртінші орында аяқтады, маусымның соңғы турында Чемпиондар лигасына қатысу мүмкіндігінен «Миланға» жол берді. Екінші маусымында Монтелла «Фиорентинаны» 2014 жылғы Италия кубогының финалына шығарды, бірақ команда «Наполиден» 3:1 есебімен жеңіліске ұшырады, ал лига маусымын тағы да төртінші орында аяқтады. Үшінші маусымында Монтелла «Фиорентинаға» 2014–15 жылғы УЕФА Еуропа лигасының жартылай финалына өтуге көмектесті, бірақ олар титулдың қорғаушысы және ақыр соңында жеңімпаз атанған «Севильядан» шығарылды. «Фиорентина» үшінші рет қатарынан лига маусымын төртінші орында аяқтады. 8 маусымда ол қызметтен босатылды.
Сампдория
2015 жылдың 15 қарашасында «Сампдория» клубы Монтелланың жаңа бас жаттықтырушысы болып тағайындалғанын хабарлады. 2016 жылдың 28 маусымында Монтелла клубтан кетіп, «Милан» клубына қосылды.
Милан
2016 жылдың 28 маусымында «Милан» клубы Монтелланың жаңа бас бапкер ретінде 1 шілдеден бастап келісімшарт жасағанын хабарлады. Ол екі жылдық келісімге қол қойды, оның құны жылына 2,3 миллион еуроны құрады, ал «Сампдория» клубына оны келісімшартынан босату үшін 500 000 еуро өтемақы төленді. 23 желтоқсанда Монтелла «Россонериді» 2011 жылдан бері алғаш рет Италия Суперкубогын жеңіп алды, пенальтилер сериясында «Ювентусты» 4:3 есебімен ұтты, негізгі және қосымша уақытта 1:1 тең түскен соң. Бірінші маусымда лигада алтыншы орынға ие болған Монтелла «Миланды» 2017–18 жылғы УЕФА Еуропа лигасының үшінші іріктеу кезеңіне шығарды, бұл «Миланның» 2014 жылдың ақпанынан бері алғаш рет еуропалық жарысқа оралуын білдірді. 2017 жылдың 30 мамырында ол 2019 жылға дейін жаңа келісімшартқа қол қойды. Команданың жаңа иелері қаржылаған 200 миллион еуролық жазғы трансферлік науқаннан кейін «Миланнан» көп үміт күтілгенімен, 2017–18 маусымының бірінші жартысы клуб үшін көңіл көншітпейтін болды; Монтелла ойыншылары үшін қолайлы құралым мен тұрақты негізгі құрамды табуда қиындыққа тап болды, бұл туралы БАҚ сынға алды, және лигадағы алғашқы 14 ойынның тек алтауында ғана жеңіске жетті. 2017–18 жылғы Серия А маусымының басындағы осы нашар нәтижелерден кейін Монтелла 2017 жылдың 27 қарашасында «Миланнан» босатылды, күні бұрын «Ториномен» 0:0 есебімен тең түскеннен кейін; Монтелланың орнына Дженнаро Гаттузо тағайындалды.
Севилья
2017 жылдың 28 желтоқсанында испандық «Севилья» клубы Монтелланың жақында қызметтен босатылған Эдуардо Бериццоның орнына тағайындалғанын хабарлады, оның шарты 2019 жылдың ортасына дейін күшінде болды. Қызмет еткен кезеңінде Монтелла «Севильяны» тұңғыш рет Чемпиондар лигасының ширек финалына жеткізді, 1/8 финалда «Манчестер Юнайтедті» жалпы есеп бойынша 2:1 есебімен жеңді. «Севилья» ширек финалда «Бавариядан» жалпы есеп бойынша 2:1 есебімен жеңілді. Монтелла сондай-ақ «Севильяны» 2018 жылғы Испания Кубогының финалына жеткізді, бұл жолда «Атлетико Мадрид» және «Леганес» сияқты командаларды жеңіп, финалда «Барселонадан» 5:0 есебімен жеңілді. Испания Кубогының финалисі болғанына қарамастан, «Севилья» лигадағы көрсеткіштерімен күресіп, 2018 жылдың 28 сәуірінде Монтелла жеңіске жетпей өткен тоғыз ойыннан кейін қызметтен босатылды.
Фиорентинаға оралу
2019 жылдың 10 сәуірінде Монтелла Стефано Пиоли отставкаға кеткеннен кейін «Фиорентинаға» қайта келді. 2019 жылдың 20 желтоқсанында «Ромамен» Серия А-да 1:4 есебімен жеңілгеннен кейін, ол келесі күні бас жаттықтырушы лауазымынан босатылды.
Адана Демирспор
2021 жылдың 1 қыркүйегінде Монтелла Түркияда жаңа тәжірибе бастап, Адана Демирспор клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойды. Бірінші маусымда Адана Демирспор лигада тоғызыншы орынды алды. Екінші маусымда Адана Демирспор 36 матчта 20 жеңіс, тоғыз тең және жеті жеңіліс көрсетіп, лигада төртінші орынға ие болды. Бұл клуб тарихындағы ең жақсы нәтиже болды және оларға Еуропалық турнирлерге, атап айтқанда Конференция лигасына алғаш рет қатысуға мүмкіндік берді. 2023 жылдың 12 маусымында Адана Демирспор маусым соңында Монтелламен өзара келісім бойынша жолдарды айырғанын хабарлады.
Түркия
2023 жылдың 21 қыркүйегінде Монтелла Түркия ұлттық футбол құрамасының жаңа бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2023 жылдың 12 қазанында Монтелла Хорватияға қарсы өткен алғашқы ресми матчында 0:1 есебімен жеңіске жетті. 2023 жылдың 15 қазанында Латвияны 4:0 есебімен жеңіп, құрама УЕФА Еуро-2024 турниріне жолдама алды.
Медиа
Монтелла EA Sports-тің FIFA видео ойындары сериясында пайда болды; ол FIFA 2000 итальяндық басылымының обложкасында болған.