Кіріспе

Солтүстік Каролина зообағы, бұрын Солтүстік Каролина зоологиялық паркі деп аталған, Асхеборо қаласында, Солтүстік Каролина штатында орналасқан. Зообақта негізінен Африка мен Солтүстік Американы ұсынылатын 250-ден астам түрге жататын 1700-ге жуық жануар бар. Бұл АҚШ-тағы мемлекеттік қолдау көрсететін екі зообақтың бірі, екіншісі – Миннесота зообағы. Дамыған табиғи ортасымен әлемдегі ең ірі жануарлар дүниесі болып табылады. Солтүстік Каролина зообағы Солтүстік Каролинаның табиғи және мәдени ресурстар департаментінің құрамына кіреді. Зообақ Роли қаласынан батысқа қарай 75 миль (121 км), Гринсборо қаласынан оңтүстікке қарай 25 миль (40 км) және Шарлотта қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 75 миль (121 км) қашықтықта жатыр. Зообақ жылына 363 күн бойы ашық тұрады (Шүкіршілік күні мен Рождество күні жабылады) және 2023 жылы алғаш рет миллионнан астам келушіні қабылдады. Солтүстік Каролина зообағы Зоопарктар мен аквариумдар қауымдастығының аккредитациясын алған.

Тарих

1967 жылы Солтүстік Каролина штатының заң шығарушы органы мемлекеттік зообақты құру мүмкіндігін зерттеу үшін NC Зоологиялық бақты зерттеу комиссиясын құрды. Тоғыз мүшеден тұратын комиссия зообақтың құрылуының орынды және мүмкін екенін анықтады. Келесі жылы зообақ жобасына қаржы жинау және халықтың қолдауын ұйымдастыру мақсатымен Солтүстік Каролина зоологиялық қоғамы құрылды. Сол жылы заң шығарушы орган жобаны бақылау үшін NC Зоологиялық басқармасын құрды. Комиссия, Wake округының мемлекеттік өкілі Арчи Макмиллан басшылығымен, 2 жылдық іздеуден кейін Рэндольф округындағы жерді 6 нысанның ішінде таңдады. Жер таңдалғаннан кейін штатқа сыйға берілді. Алғашқы жануарлар – екі Галапагос тасбақасы 1973 жылы келді, ал 1974 жылы уақытша зообақ ашылды. Африка аймағының құрылысы 1976 жылдың көктемінде басталды, ал алғашқы бес экспозицияның салтанатты ашылуы 1980 жылдың жазында өтті. Бүгінде зообақта шимпанзелер, жирафтар, гориллалар, зебралар және пілдер сияқты көптеген жануарлар мен экспозициялар бар. 1978 жылы ғарышқа алғашқы гоминид ретінде ұшқан шимпанзе Хэм Вашингтондағы Ұлттық зообақтан Солтүстік Каролина зообағына көшірілді. Ол 1983 жылы жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін онда өмір сүрді. Зообақ содан бері үздіксіз кеңейіп келеді. 1980 жылдар бойы Африка аймағының экспозициялары ашылды. Сонымен қатар, 1984 жылы зообақ Зоопарктар мен аквариумдар қауымдастығынан (AZA) аккредитация алды. 1993 жылы Сонора шөлінің жануарлары мен экспозицияларына үй ие болған Солтүстік Америка экспозициясының біріншісі аяқталды. Солтүстік Америка аймағының соңғы бөлігі 1996 жылы ашылды. 2015 жылдың наурыз айында өткен алғашқы сайлауда Connect NC облигациялық референдумы мақұлданды. Облигациялық қаражат жылына 1 миллионнан астам адамды тарту үшін жаңа Азия аймағын салуға жұмсалады. 2022 жылдың 19 тамызында зообақ Азия аймағының құрылысын ресми түрде бастады. Табиғи ортада өмір сүретін жабайы жануарлармен кездесуге мүмкіндік беруден басқа, Солтүстік Каролина зообағы солтүстік американдықтарға ойнауға және бірге уақыт өткізуге шынайы және есте қаларлық мүмкіндіктер ұсынады. Зообақта сонымен қатар табиғатқа негізделген білім беру бағдарламалары мен лагерьлер де бар.

Болашақ жоспарлары

2010 жылдың 1 сәуірінде жануарлар бағы жанындағы орманды жерді сатып алып, жалпы жер көлемін арттырды. Қазіргі таңдағы негізгі жартастар шамамен алғанда ... құрайды. Солтүстік Каролина жануарлар бағы 2015 жылдың наурыз айында өткен бастапқы сайлауда мақұлданған Connect NC облигациялық референдумнан қаржы алған көптеген мемлекеттік мекемелердің бірі болды. 2018 жылдың маусым айында жануарлар бағы екі жаңа құрлық – Азия және Австралия аймақтарының жоспарлау жұмыстарының соңғы кезеңінде екенін хабарлады. Connect NC облигациясынан түскен қаражат жаңа Азия аймағының құрылысына жұмсалады, онда сібір жолбарысы, Комодо басаны, Висайяның қызамық шошқасы, Азияның кішкентай тырнақты сусарлары, күлгін құйрықты қаршыға, қызыл тәжді тұру, қырлы мүйізді тоқылдақ, патша кобрасы және солтүстік ақ жақты гиббон сияқты жануарлар орналасады. Жануарлар бағы 2022 жылдың тамызында Азия құрлығын кеңейту жұмыстарын бастады. Солтүстік Каролина жануарлар бағының мәліметінше, Азияны кеңейту 2026 жылы аяқталып, ашылады.

Көрікті жерлер

Солтүстік Каролина зообағында 200-ден астам түрінен 1700 жануар бар. Зообақта Америкадағы ең ірі шимпанзелер тобы және елдегі ең үлкен Аляска теңіз құстарының жиынтығы орналасқан. Сондай-ақ, зообақ АҚШ-тағы АZA (Зоопарктар мен аквариумдар қауымдастығы) аккредиттеуі бар санаулы зообақтардың бірі болып табылады, олардың арасында популяцияны сақтау жоспарының бөлігі ретінде ақ аюлардың жұптары бар. 2022 жылдың мәліметі бойынша, олар әлі ұрпақ тудырмаған.

Орналасу

Солтүстік Каролина зообағы Африка, Солтүстік Америка және жаһандық шөлден тұрады. Африка мен Солтүстік Американың екі басында да тұрақтар орналасқан, сондықтан пік маусымда келушілер күнін қос жақтан да бастай алады. Шамамен 8 километрге жуық жаяу жолдары бар зообақ келушілерге трамвайлар мен кондиционерленген автобустарды да ұсынады. Солтүстік Каролина зообағының негізгі философиясы – жануарларды олардың табиғи ортасындағы өсімдіктермен бірге, жабайы табиғатта кездесетіндей ортада көрсету болды. Уатани даласының ғана ауданы көптеген толыққанды зообақтардың көлемімен тең келеді.

Солтүстік Америка

Кипресс батпағы аймағында американдық аллигаторлар, аллигатор тұмсықты тасбақалар, пумалар және әртүрлі бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділер қоныстанды. Rocky Coast – Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы тасты жағалауларды бейнелейді, онда Солтүстік Американың дикобразы, полярлық аюлар, порттық теңіз түлені, Арктикалық түлкілер, қалың мүсінді мүрлер, қанатты тұмсықты кайралар және мүйізді тұмсықты кайралар бар. Солтүстік Каролинаның ағындары Стримссайд (Streamside) мекенжайында бобкаттар, Солтүстік Американың өзен сусарлары, жолақты сұрғырлар және мақта аузы, шығыс мысбас және ағаш жыландары сияқты бірнеше жыландармен, сондай-ақ балықтармен көрініс тапқан. Прерияда келушілер американдық бизон мен бұғыларды көре алады. Америкалық қара аюлар, гризлилер және қызыл қасқырлар да өздеріне арналған жеке мекенжайларға ие.

Шөл дала

Шөлдің флорасы мен фаунасы "Мангум шөлі" әйнек күмбезінде көрсетілген. Сыртта оцелоттар, ал ішінде көк тілді скинктер, тікенді мониторлар, әшекейлі уромастикстер, Гила монстрлары, мексикалық буалды кесірткелер, шөлді тасбақалар, панкейк тасбақалар және көмілген сұңқарлар, үлкен жол жүгірушілер, фон дер Деккеннің мүйізді құстары, күлдірген кукабуралар, ақ қанатты көгершіндер, Гамбелдің кескілері, ақ бас буфал тоқымашылары және қырқалы куалар сияқты түрлі бауырымен жорғалаушылар мен құстар бар. Күмбез ішіндегі жеке қоршауда құмдық мысықтар ұсталады. Түнгі бөлімде кәдімгі вампир жарғақтары, сұр егеуқұйрық лемурлары, қылқан құйрықты беттонгтар және бүйірлі жыландар бар.

Құс үйі

Р. Ж. Рейнольдс орман құс үйі тропикалық орманның ыстық, ылғалды жағдайын қалпына келтірді. Авиарийде үш мыңнан астам тропикалық өсімдіктер көрсетілді және келушілерге күнбағыс, Виктория тәжді көгершін, маскалы лапақұс, Никобар көгершіндері, Азияның көк құстары және Мадагаскар ибистері сияқты бос ұшатын тропикалық құстардың әртүрлі түрлерінің арасында жүруге мүмкіндік берді. Солтүстік Каролина зообағының Авиарийі USA Today басылымында АҚШ-тың үздік құс көрмелерінің бірі ретінде тізілген. 2022 жылдың 21 сәуірінде зообақ жоғары ылғалдылық және ылғалды жағдайларға байланысты құрылымдық тозу себепті Р. Ж. Рейнольдс орман құс үйінің толығымен жабылуын хабарлады. Бұған дейін, 2022 жылдың қаңтарынан бастап Солтүстік Каролинадағы жабайы құстарда құс тұмауы анықталғандықтан авиарий жабылып тұрды. Дегенмен, зообақтың басқа бөлігінде Авиарийді қайта құру жұмыстары жүріп жатыр.

Африка

Орман шетіндегі тіршілік ортасы – жайпақ зебралар мен торлы жирафтар мекендейтін, сирек ағаштарлы шалғынды алқап. Ватани жайылымдары Африканың ұлы саванналарын қайталайды, жалпы ауданы және африкалық пілдердің үйі. Жақын жердегі оңтүстік ақ мүйіз бұқалары, Томсонның газельдері, аддра газельдері, суқұйрықтар, шеткі құлақты орикстер және үлкен кудулар бір ортада тұрады, бұл олардың барлығы біртұтас кеңістік сезімін береді, пілдер мүйіз бұқаларын және антилопаларды қарайды. Кибале орманында шимпанзелерді көруге болады. Батыс төмендік гориллалары Forest Glade экспозициясында қоныстанған. Арыстандар, хамадрия бабуиндері және қызыл өзен шошқаларының әрқайсысының жеке тіршілік ортасы бар. Сонымен қатар, Африка аймағында бұрынғы патас маймылының ортасын жаңартудан кейін Мадагаскардан келген қызыл жағалы лемурларды да көруге болады.

Өнер

Солтүстік Каролина зообағында өнердің үлкен коллекциясы бар, көбінесе мүсіндерден тұрады. Сонымен қатар, қабырға суреттері, мозаикалар және картиналар да бар. Көбінесе жануарлар мен олардың қоныс орындарын бейнелейтін бұл туындылар, мәрмәр, болат, қола, шыны талшығы, әктас, шыны, цемент және басқа да түрлі материалдарды қолданады. Зообақтың өнері қонақтардың әсерін жандандырып, байытуға, сондай-ақ «жеке жаңалықтар ашу мен жаңа ойлау жолдарын қолдау» миссиясын орындауға көмектесуге арналған. Зообақтың басты кіреберістерінде ең ірі екі мүсін орналасқан. Біріншісі, «Бөліктердің қосындысы» – бір жағы шамамен бір метр болатын ірі металл текшелердің үйіндісі. Көптеген текшелер жылтыр және қазіргі кездегі түрлерді бейнелейді, ал бірнеше тотыққан текшелер жойылған түрлерді еске алу үшін құлатылған. Екіншісі, «Пілдер тобы» – қоладан жасалған бірнеше ірі пілдерді бейнелейді. Бұл туындылар 1998 жылы орнатылды.

Африка

NC зообағы бірнеше зерттеу және қорғау жобаларына қатысады. Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры және Камерун үкіметімен бірлесіп, жануарлар бағы олардың тіршілік ету ортасының ең маңызды аймақтарын қорғайтын жаңа қорықтар мен саябақтарды кеңейту мақсатында спутниктік қадалар арқылы пілдердің қозғалысын қадағалау жобасына қатысады. Бұл жоба 2008 жылы AZA-ның «Қорғау саласындағы маңызды жетістік» сыйлығымен марапатталды. Камерун мен оның көршісі Нигерияда зообақ көптеген жылдар бойы жойылып кеткен деп есептелген сирек Кросс-Ривер горилласын бақылау жобасымен айналысады. Оның қашық жатқан мекеніне қол жеткізу қиын болғандықтан, спутниктік суреттер мен GPS жүйелерінің көмегімен зообақ парк рейнджерлері мен басқа да қорғау ұйымдарымен бірлесіп олардың мекендейтін жерлерін және қозғалыстарын картаға түсіріп, олардың болашақта да өмір сүруін қамтамасыз етуге көмектеседі. Сондай-ақ, зообақ Угандада да жобаларды жүзеге асырады. Кибале ұлттық паркі маңындағы білім беру жобасы 10 жылдан бері жалғасып келеді және жастарды парктің мақсаты мен биологиялық қорғаудың маңыздылығы туралы біліммен қамтуға бағытталған. Бұл жоба сонымен қатар парк ішіндегі Нгого далалық зерттеу орталығында жүргізілетін зерттеулерді де қолдайды. Нгого зерттеушілері приматтардың өсімдіктерді пайдалануын, орманды кесуден кейін оның қайта өсуін зерттейді, сондай-ақ қорғалатын жануарларды жарақаттауға немесе өлтіруге әкелетін заңсыз тұзақтарды парктен алып тастайды.

Солтүстік Каролина

Солтүстік Каролина штатында да бірқатар жобалар жүзеге асырылуда. Әлемдік деңгейде құрып кетуге жақын деп танылған, бірақ АҚШ-тың бірнеше штаттарында, оның ішінде Солтүстік Каролинада "құрып кету қаупі бар" санатындағы "Адмирал" деп аталатын су жыланының (саламандраның) қорғалуы және зерттелуі Аппалачи тауларындағы жобаның мақсаты болып табылады. Соңғы 30 жылда халық санының күрт төмендеуіне байланысты, Зоопарк AZA ұйымының көмегімен Солтүстік Каролинаның батыс аймағындағы осы су жыландарының (саламандраның) популяциясын жан-жақты зерттеді. Зоопарк құрып кету қаупі төнген Швайництің күнбағысын қалпына келтіру жобасына да қатысуда. 2001 жылы Солтүстік Каролина штатының Көлік департаменті жүргізген жол кеңейту жобасы гүлдердің көптеген өкілдеріне қауіп төндірді. Зоопарк бірнеше жеке тұлғалар мен ұйымдармен бірлесіп, гүлдерді жолдан тыс жерге көшіруді сәтті жүзеге асырды, оларға зоопарк бағбандары күтім жасап, бақылау жүргізуде.

Түрлерді сақтау жоспары

1995 жылдан бері Солтүстік Каролина зообағы Американың қызыл қасқыр түрлерін сақтау жоспары мен қайта қоныстандыру бағдарламасына қатысып келеді. Зообақ горилла түрлерін сақтау жоспарында да қатысады және 2010 жылдың басында осы мақсатта екі аналық горилланы алды. Олардың сәтті көбейтілуінің нәтижесінде 2012 жылдың тамызында екі еркек горилла (Бомасса мен Аполлон) дүниеге келді. Авиарийде де бірнеше маңызды жаңа туғандар тіркелді, оның ішінде алтын ақкөздің, қызылбет лиоцихланың, африкалық жолақты барбеттің, алтынбас маннакиннің, мүйізді пуффиннің, парикет-ауклеттің және қалыңмүнді гагардың АҚШ-тағы алғашқы тууы, сондай-ақ африкалық сұрбас балықшы мен африкалық қалақұйрықтың АҚШ-тағы екінші тууы осы жерде болды. Зоологиялық қоғам директорлар кеңесінің бақылауында. Кеңес төрағасы әрқашан Зоологиялық кеңестің мүшесі болып табылады және екі топ жыл сайын бір рет кездеседі.