Кіріспе
Амелия аралы – Оңтүстік Каролинадан Флоридаға дейін АҚШ-тың Шығыс жағалауында созылған Теңіз аралдары тізбегінің бір бөлігі; ол Теңіз аралдарының ең оңтүстігі және Флориданың Атлант мұхитының жағалауындағы тосқауыл аралдардың ең солтүстігі. Флорида штатының Нассау округінде орналасқан, ұзындығы 21 шақырым, ал ең кең жері шамамен 6 шақырым. Аралда Фернандина Бич, Амелия Сити және Американ Бич қалалары орналасқан.
Amelia Island is a part of the Sea Islands chain that stretches along the East Coast of the United States from South Carolina to Florida; it is the southernmost of the Sea Islands, and the northernmost of the barrier islands on Florida's Atlantic coast. Lying in Nassau County, Florida, it is 13 mile (21 km) long and approximately 4 mile (6 km) wide at its widest point. The communities of Fernandina Beach, Amelia City, and American Beach are located on the island.
География
Амелия аралы жолы – Мэннен Флоридаға дейін созылатын 3000 мильдік Шығыс жағалау жолдары жүйесінің бір бөлігі.
Әуежай
Фернандина Бич муниципалды әуежайы (KFHB) – жалпы авиациялық әуежай және бұрынғы әскери әуе базасы. Оны кейде АҚШ Әскери-теңіз күштері, АҚШ Жағалау күзеті және Флорида Ұлттық әуе гвардиясы да пайдаланады. Әуежай аралда орналасқан.
Тарих
Арал Ұлыбританияның II Георгтың қызы, принцесса Амелияның құрметіне аталған және бірнеше рет колониялық державалардың билігіне көшкен. Амелия аралында сегіз ту ұшырылған деген мәлімдеме бар: француз, испан, британ, Флорида/патриот, Жасыл крест, мексикалық, Конфедерация және АҚШ.
Ертедегі еуропалық қоныстану
Тимукуа халқымен байланысты американдық үндістер тобы шамамен 1000 жылы аралда қоныстанды және оны Напойка деп атады. Олар 18 ғасырдың басына дейін сонда тұрды. 1562 жылы француз гугенот саяхатшысы Жан Рибо Напойкаға алғашқы еуропалық болып келді және аралды Île de Mai деп атады. 1565 жылы Педро Менендес де Авильс бастаған испандық әскерлер Флориданың солтүстік-шығысынан француздарды олардың Май өзеніндегі Каролина бекінісіне шабуыл жасап, қуды. (Ішінде испандықтар Сан-Хуан өзені деп, ал кейін ағылшын тілінде Сент-Джонс өзені деп атады). Олар Рибоны және жағалау бойында кеме апатына ұшыраған шамамен 350 француз отаршысын өлтірді.
Испания билігі
1573 жылы испан францискандықтары аралда Санта-Мария-де-Сена миссиясын құрды және оны Исла-де-Санта-Мария деп атады. 17 ғасырдың басында испандықтар мокама тайпасын бұрынғы қоныстарынан Санта-Мария-де-Сенаға көшірді. 1680 жылы Грузиядағы Сент-Кетеринес аралына британдықтардың шабуылы салдарынан христиан гуале тайпасы Санта-Каталина-де-Гуале миссиясын тастап, Исла-де-Санта-Мариядағы испан миссияларына көшті. 1702 жылы Оңтүстік Каролинаның отарлаушы губернаторы Джеймс Мур британдық отарлаушылар мен олардың үндіс одақтастарымен Флоридаға жорық жасағаннан кейін испандықтар осы миссияларды тастап кетті. Грузияның негізін қалаушы және отарлаушы губернаторы Джеймс Оглторп бұл аралды Ұлыбританияның корольі Джордж II-нің қызы, принцесса Амелияның (1710–1786) құрметіне «Амелия аралы» деп атады, бірақ ол әлі де испандық иелікте болды. Оглторп испандық отарлаушы шенеуніктермен аралды британдық билікке беру туралы сәтті келіссөздер жүргізді, бұрын шотланд таулы жазықтарының гарнизонына аралдың солтүстік-батыс жағында бекініс салуды бұйырғаннан кейін. Испания королі Филипп V бұл келісімнен бас тартты.
Британдық билік
1742 жылы Оглеторп әскерін шығарды. Бұл аймақ ағылшын және испандық колониялар арасындағы буферлік аймақ ретінде сақталды, 1763 жылғы Париж шартымен (жеті жылдық соғысты аяқтаған) Ұлыбритания Францияны жеңгенге дейін. Шарты бойынша, Испания Гавананы (Куба) қайтарып алу үшін Флориданы Ұлыбританияға өткізді; шарты Флоридадағы барлық испандық жер иеліктерін күштен шығарды. 1763 жылғы Жарлық Сент-Мэрис өзенін Шығыс Флориданың солтүстік-шығыс шекарасы етіп белгіледі. Британдық биліктің алғашқы кезеңінде арал лорд Эгмонттың атымен Egmont Isle деп аталды, оның аралдың барлық 10,000 акр жерін қамтитын плантациясы болды. Оның штаб-пәтері, болжам бойынша, қазіргі Ескі қала орналасқан жерде, Амелия өзеніне жақын Еган сағасының оңтүстік жағындағы "Жаңа қоныс" болды. Эгмонт аралды дамытуды 1770 жылы ғана бастады, сол кезде Джерард де Брам "Амелия жоспары, қазір Эгмонт аралы" атты картасын жасады. Бұл карта аралдың солтүстік бөлігінде жоспарланған құрылыстың көп бөлігін көрсетті, 1776 жылы Джорджиядан келген американдық әскерлер оны қиратқанша.
АҚШ бастаған "патриоттық соғыс"
1812 жылдың 16 наурызында Амелия аралына АҚШ-тан шыққан, өздерін «Амелия аралының патриоттары» деп атаған көтерілісшілер шабуыл жасап, басып алды. Бұл көтерілісшілерге Джорджия штатының бұрынғы губернаторы, генерал Джордж Мэтьюс басшылық етті. Бұл әрекет президент Джеймс Мэдисонның үндемеген келісімін алды. Генерал Мэтьюс Джорджия штатының Сент-Мэрис қаласындағы үйге көшті, ол Амелия аралынан 9 шақырым қашықтықта орналасқан. Ол форттың және Амелия аралының басшысы Лопезге барып, капитуляциялауын талап етті. Лопез күштің артық екенін мойындап, порты мен қаланы тапсырды. Джон Х. Макинтош, Джордж Дж. Ф. Кларк, Жюсто Лопес және басқалар капитуляция шартына қол қойды; Патриоттар өз туларын көтерді. Келесі күні, 17 наурызда, 250 сарбаздық АҚШ әскері Пейнт Питерден жеткізілді, ал жаңадан құрылған Патриот үкіметі қаланы генерал Мэтьюске тапсырды. Ол АҚШ атынан ресми түрде қабылдап, Патриоттардың туын түсіріп, АҚШ туын дереу көтеруге бұйрық берді. Бұл генерал Мэтьюс пен президент Мэдисонның Шығыс Флориданы аннексиялау жоспарының бір бөлігі болды, бірақ Конгресс 1812 жылғы Ұлыбританияға қарсы соғыс кезінде Испаниямен соғысқа тартылу мүмкіндігіне алаңдады. Мемлекеттік хатшы Джеймс Монро Мэтьюсті лауазымынан босатуға мәжбүр болғанда бұл жоспар сәтсіз аяқталды. 1813 жылдың басында АҚШ әскерін шығару туралы келіссөздер басталды. 6 мамырда армия Фернандинадағы туды түсіріп, қалған әскерін Сент-Мэрис өзені арқылы Грузияға көшірді. Испания бекініске шабуыл жасап, аралды қайта бақылауға алды. 1816 жылы испандықтар Фернандинаны күзету үшін жаңа Сан-Карлос бекінісін салуды аяқтады.
Грегор МакГрегор және Флорида Республикасы
Көтерілістер мен филибүстерлік әрекеттер жалғасты. Шотландияда туған, табысқа жеткен сарбаз Грегор Макгрегор 150 адамнан тұратын әскерді басқарды, оның ішінде Чарльстон мен Саваннадан келген жалдамалы сарбаздар, 1812 жылғы соғыстың қатысушылары және 55 мушкетер 1817 жылғы 29 маусымда Сан-Карлос бекінісіне шабуыл жасады. Бекініс командирі Франсиско Моралес испан туын түсіріп, қашып кетті. Макгрегор өзінің "Флориданың жасыл кресті" деп аталатын туын – ақ түсті матадағы жасыл кресті – бекініс үстінде көтерді және "Флоридалар Республикасын" жариялады. 4 қыркүйекте испан жазалау шараларының қаупіне тап болып, сондай-ақ жеткілікті қаржы мен күштердің болмауына байланысты Макгрегор Флориданы басып алу жоспарларынан бас тартып, офицерлерінің көп бөлігімен бірге Фернандинадан Багам аралдарына кетіп, Сан-Карлос бекінісінде шағын отряд қалдырды. Гарнизон мен Рэгглс Хаббард және Пенсильванияның бұрынғы конгрессмені Джаред Ирвин ұйымдастырған американдық жалдамалы әскер испандықтардың билікті қайта орнату әрекеттерін тойтарды.
Амелия аралы шайқасы
13 қыркүйекте Амелия аралы шайқасы испандықтар форттың шығысындағы Мак-Люр төбесінде төрт қола пушкадан тұратын батарея салғанда басталды. Екі канонерлік кемемен қолдау көрсеткен 300-ге жуық адам Фернандинаны атқылады. Ирвиннің күштерінде тоқсан төрт сарбаз, "Моргиана" және "Сент-Джозеф" жекеменшік кемелері, сондай-ақ қаруланған "Юпитер" шхунасы болды. Испан канонерлік кемелері сағат 15:30-да атыс бастады, ал төбедегі батарея да оқ атуға қосылды. Таудың солтүстік-батысындағы өзеннің тік беткейінде орналасқан Сан-Карлос форты мен "Сент-Джозеф" Амелия аралын қорғады. Пушка доптары екі испан сарбазын өлтіріп, төменде жиылған басқаларын жаралады. Атыс қараңғыға дейін жалғасты. Испан командирі аралды жаулап ала алмайтынына көз жеткізіп, күштерін кері қайтарды.
Француз капері Луи-Мишель Ори
Хаббард пен Ирвин кейіннен француз туған пират Луи Мишель Оримен күш біріктірді, ол революциялық Мексика Республикасы атынан Амелия аралын иеленді деп мәлімдеді. Бұрын Оңтүстік Америкадағы филибүстерлік әрекеттерде МакГрегормен бірге болған Ори, сонымен қатар Техас штатындағы Галвестон аралында орналасқан қарақшылар тобының басшысы болған. Ори Амелияны басқаруды қолға алып, "Флориданың Жоғарғы Кеңесі" деп аталатын әкімшілік орган құрды. Ол хатшылары Педро Гуаль мен Висенте Пазосқа конституция жазуды тапсырды және Флориданың барлық халқын испандық үстемдіктен құтылуға шақырды. Ори Амелия аралын басқарған қысқа мерзім ішінде Мексиканың революциялық Республикасының туы көтерілді. Оның шартты "тапсырыс берушілері" сол кезде испандықтармен тәуелсіздік үшін күресіп жатқан болатын.
АҚШ-тың басып алуы
АҚШ Флориданы аннексиялауды жоспарлап, 1817 жылдың 23 желтоқсанында Амелия аралын басып алған теңіз күштерін жіберді. Аури 1817 жылдың 23 желтоқсанында аралды коммодор Дж. Д. Хенли мен майор Джеймс Бэнкхед басқаратын АҚШ күштеріне тапсырды. Ол екі айдан астам уақыт бойы аралда құнақ болды; Бэнкхед Фернандинаны басып алды, ал президент Джеймс Монро оны "Испания үшін сенімді сақтауға" уәде берді. Флорида тарихындағы осы оқиға Амелия аралы мәселесі деп белгілі болды.
Флориданың Испаниядан АҚШ-қа берілуі
Испания АҚШ-тың Сан-Карлос фортына араласуына қапаланғанымен, Флориданы өткізіп берді. Адамс-Онис шартының жариялануы 1819 жылы қол қойылғаннан кейін екі жыл өткен соң, 22 ақпан 1821 жылы Шығыс Флориданы және Батыс Флоридадағы испандық үміттердің қалған бөлігін АҚШ-қа ресми түрде берді. Сол жылы Мексика Испаниядан тәуелсіздік алды. АҚШ армиясы фортты көп пайдаланбады және көп ұзамай оны тастап кетті. Кейін арал ақ терілі фермерлердің плантациялары ретінде жекеменшікке өтіп, құлдыққа түскен афроамерикандықтардың еңбегімен дамытылды.
Америкадағы Азамат соғысы кезінде
Америка Азамат соғысына дейінгі күндері, 1861 жылдың 8 қаңтарында Флорида еріктілерінің үшінші полкі деп аталатын Конфедерация тарапынан қолдау көрсетушілер Форт-Клинчті басып алды. Бұл Флориданың одақтан бөлінуінен екі күн бұрын болды. Аралдың солтүстік жағында орналасқан бұл нысан құрылыс кезеңінде болған. Федералдық қызметкерлер осы орынды тастап кетті. Конфедерация генералы Роберт Ли 1861 жылдың қараша айында және 1862 жылдың қаңтарында жағалаудағы бекіністерді тексеру мақсатымен Форт-Клинчке келді. 1862 жылдың 3 наурызында Одақ күштері аралдың федералдық бақылауын қайта орнатты. Олардың құрамында коммодор Сэмюэл Дюпонт басқаратын 28 канонерлік кеме болды. Арал құлдарды Одақ әскерлерінің қатарына тартты, олар мұнда бостандыққа қол жеткізді. 1863 жылға қарай аралда 1200 босатылған адам және олардың балалары, сондай-ақ 200 еуропалық текті адам тұрды. Бұл Одақ күштерінің жанында босатылғандардың жиналатын көптеген орындардың бірі болды. 1862 жылы Соғыс министрі Эдвард М. Стентон Оңтүстік Каролина және Флорида аймақтарындағы Одақ әскерлерінің жанында орналасқан мыңдаған босатылған адамдарға көмек көрсету үшін солтүстік аболиционистеріне үндеу жасады. Олардың арасында Нью-Йорк штатының Сиракуз қаласынан Самюэл Дж. Мей болды, ол қалада "Босатылғандарға көмек қоры" атты ұйым құрды. Амелия аралында екі мұғалімді қолдау үшін қаражат жиналды, олардың бірі Сиракуздан Хлоя Меррик болды. Ол аралға барып, босатылғандарға сабақ берді, 1863 жылы мектеп және жетімдер үйін ашты, сондай-ақ аралдағы кедейлерге киім-кешек және тұрмыстық заттар алу үшін Сиракузда қаржы жинады. 1869 жылы Флориданың губернаторы Харрисон Ридке үйленгеннен кейін ол бүкіл штат бойынша білім беру және әлеуметтік көмек көрсетуді жалғастырды. 1872 жылға қарай мектеп жасындағы балалардың шамамен төрттен бірі жаңа мемлекеттік мектептерде білім алды. Амелия аралы 28 жыл бойы (1980 жылдан 2008 жылға дейін) Әйелдер теннис қауымдастығының турниріне төңкерілді. 1987 жылдан 2008 жылға дейін ол Bausch & Lomb чемпионаты деп аталды. 2009 жылдан бері Амелия аралы жыл сайынғы Pétanque America Open ойындарына төңкерілді, бұл бульдердің бір түрі.