Кіріспе

1903 жылы Францияның Парижіндегі пойыз өрті

Апатты Париж метрополитенінің пойыз өрті 1903 жылғы 10 тамыздың кешкісінде жүйедегі сол кездегі 2 Nord желісінде, қазіргі Париж метрополитенінің 2 желісінде болды. 84 адам қаза тапты, көптегені Курон станциясында, сондықтан бұл оқиға Курон апаты деп те белгілі.

Өрт

Бір жылдан аз уақыт бұрын салынған желі негізінен жер астында болды, бірақ Бульвар Барбестен Рю д'Альманияға дейінгі төрт стансалық бөлігі жер үстінде салынған (қазіргі Барбес – Рошешуар және Жорес стансалары; Париж метросы стансаларының тізіміне қараңыз). Ол 4 вагондық (бір) және 8 вагондық (екі) M1 модельдік пойызбен жұмыс істеді, пойыздардың әр шетінде айналма рельстерде бұрылып, бір вагоны әрқашан алдында болатын. Бір пойыздың тек алдыңғы вагонында қозғалтқыш болды; екі вагондық пойызда әр шетінде бір моторлы вагон болды, бірақ екі вагондағы қуат алдыңғы вагон арқылы берілді, себебі көп бірліктерді басқару жүйесі әлі енгізілмеген еді. 1903 жылдың 10 тамызында сағат 18:53-те алғашқы қиындықтар байқалды: 43-ші екі вагондық пойыз Бульвар Барбес станциясына көтерілгенде, алдыңғы вагонындағы моторлардың бірінен қатты түтін шығып, M202 вагонынан түтін көтерілді. Пойыздың жолаушылары платформаға эвакуацияланды, ал пойыздың тоқ жинағыштар станциядан ажыратылды, қуатты үзу арқылы өрт сөндірілді. Бірақ станция ашуланған жолаушыларға толы болғандықтан, қызметкерлер қызметті қалпына келтіруге назар аударды. Бұл пойызды жылжытуды білдірді, бірақ желіге түсуге дейін қосымша жол болған жоқ. Қателігі – тоқ жинағыштарды түсіріп, пойысты өз күшімен жылжыту туралы шешім қабылданды, бірақ мотор жай ғана қызып кеткен жоқ, қысқа тұйықталу болған еді. 43-ші пойыз сағат 19:05-те қара түтін бұлтымен стансадан шықты, бірақ екі стансадан өткен соң M202 вагонындағы өрт қайтадан күшейді. Жағдайдың ауырлығын түсінбеген жүргізуші пойысты туннельге кіргізгенше жылжыта берді, содан кейін ғана алғашқы станцияда (Комбат, қазіргі полковник Фабиен) көмекке тоқтады. Тоқ жинағыштар тағы бір рет көтерілді, өрт сөндірілді, бірақ қуат қайта қосылды, және өрт қайтадан тұтанды. Бұл жолы тоқ жинағыштарды көтеруге қолданылған ағаш қақпақтар өртенді. Жүргізуші пойысты желіден жылжытуға тырысты, бірақ оны алдынан айдау мүмкін емес еді, сондай-ақ моторлы вагондарды ажыратып, артқа қарай айдауға да жол болмады. Сондықтан ол көмек сұрады. Осы уақытқа дейін Барбесте күтіп тұрған жолаушылар келесі пойызға (бір вагондық 52-ші пойызға) отырды, ол Рю д'Альманияға дейін жүрді және сигнал күтіп тұрды. Олар кезекпен платформаға түсіріліп, Combat стансасына жеткізілді, онда ол 43-ші пойыздың артқы жағына қосылды. Сағат 19:32-де үш вагондық пойыз бір моторлы вагонмен баяу жылжуды бастады, ал M202 вагонындағы қысқа тұйықталу әлі де отты қоздырып тұрды. Осы уақытта келесі пойыз (48-ші пойыз, тағы бір бір вагондық пойыз) Рю д'Альманияға жетті, ал 43 және 52 пойыздардың жолаушылары оның төрт вагонына жиналды. Біріктірілген 43-52 пойызы Бельвиль стансасынан өтті. Бұл станцияда қосымша жол болды, бірақ апатқа ұшыраған пойысты оған кіргізе алмады; ол 8 стансадан кейін Nation стансасына дейін жалғасуы керек еді. Пойыз келесі станциядан, Куроннен, өтіп бара жатқанда, станса бастығы өрттің айқын белгілерін көріп, қатты алаңдады. 48-ші пойыз үш есе көп жолаушымен келгенде, алдындағы туннельден түтін бұлты көрінді. Әдеттегідей станса шығысына қарай жылжудың орнына, жүргізуші қысқа пойызын платформаның ортасына тоқтатып, станса бастығымен кеңесті. Қауіптілікті түсінгеннен кейін, көшеге эвакуациялау туралы шешім қабылданды, бірақ жолаушылардың көпшілігі, олардың кейбіреулері екі пойыздан шығарылғаннан кейін, ынтымақтастық көрсетпеді. Жол ақысын қайтару талап етілді, қызу дау-дамай болды, содан кейін кенеттен тым кеш болды. 43-52 пойызы келесі станцияға, Менильмонтанға, жетіп-жетпегенде, өрт бақылаудан шығып, экипаж өмірін сақтап қашу үшін қашқанға ұшырады. Жақын жердегі подстанцияда қуат тоқтатылды, бірақ желі электрлік оқшауланған бөліктерге бөлінбегендіктен, қысқа тұйықталған мотор басқа подстанциялардан да қуат ала берді. Сағат 20:00-ге жуық өрт станса жарығын қамтамасыз ететін бір схеманы жойды. Куроннен стансасы қараңғылыққа ұласып, Менильмонтанға апаратын туннельден тығыз түтін бұлты шықты. Бір минуттан аз уақыт ішінде станса өлім тұзағына айналды. Түтіннен адасып, жолдан алыстаған көптеген адамдар, асфиксияға ұшырағанша, дұрыс емес бағытта қозғалды. Барлығы 84 адам қаза тапты: 75-і Куронненде, жеті Менильмонтанда, ал екеуі туннель арқылы қашып құтылуға тырысты. Ағаштан жасалған пойыз толығымен қирады.