Кіріспе
chembox
|Verifiedimages = өзгертілген
|Watchedfields = өзгертілген
|verifiedrevid = 444653737
|ImageFileL1 Ref =
|ImageFileL1 = Cyclopentane v2.svg
|ImageSizeL1 = 100px
|ImageAltL1 = Скелет формуласы
|ImageFileR1 = Cyclopentane3d.png
|ImageSizeR1 = 110px
|ImageAltR1 = Көлемдік модель
|PIN = Циклопентан
|OtherNames = пентаметилен
|Section1 =
|Section2 =
|Section3 = Chembox Қауіптері
|MainHazards = Қабынуға қабілетті
|ExploLimits = 1.1% 8.7%
|Verifiedimages = changed
|Watchedfields = changed
|verifiedrevid = 444653737
|ImageFileL1 Ref =
|ImageFileL1 = Cyclopentane v2. svg
|ImageSizeL1 = 100px
|ImageAltL1 = Skeletal formula
|ImageFileR1 = Cyclopentane3d. png
|ImageSizeR1 = 110px
|ImageAltR1 = Space filling model
|PIN = Cyclopentane
|OtherNames = pentamethylene
|Section1 =
|Section2 =
|Section3 = Chembox Hazards
|MainHazards=Flammable
|ExploLimits = 1.1% 8.7%
Өндірісі, пайда болуы және пайдаланылуы
Циклоалкандар катализдік реформалау арқылы түзіледі. Мысалы, ыстық платина бетінен өткенде 2-метилбутан циклопентанға айналады. Циклопентан түрлі салаларда қолданыс табады. Ұшқыш көмірсутек ретінде, ол кейбір отындар мен көпіргіш заттардың қосымша құрауы болып табылады. Соңғы жылдары циклопентан хлорфторкөміртектерді (ХФК) және гидрофторкөміртектерді (ГФК) алмастыру үшін тоңазытқыш ретінде қолданылуда, себебі ол озон қабатын оларша кемітпейді. Циклопентанды тоңазытқыш ретінде пайдаланғанда, оның ағып кетуіне және тұтанғанына жол бермеу үшін қауіпсіздік шараларын сақтау қажет, өйткені ол өте жанғыш және дем алғанда тыныс алуды тоқтатуы мүмкін. Циклопентан фторланып, C5H9F-тан бастап перфторциклопентанға дейінгі қосылыстарға айналады. Мұндай заттар потенциалды тоңазытқыштар және арнайы еріткіштер болып табылады. Циклопентан сақинасы көптеген пайдалы дәрілерді қоса алғанда, табиғи өнімдерде кең таралған. Мысалы, көптеген стероидтар, простагландиндер және кейбір липидтер.
Қалыптасулары
Тәртіпті бесбұрыштағы төбелердегі бұрыштардың барлығы 108°, бұл толығымен тетраэдрлік байланыстағы көміртегінің байланыс бұрышынан сәл кем, ол шамамен 109,47° шамасында болады. Дегенмен, циклопентан қалыпты конформацияларында жазық емес. Ол сутек атомдары арасындағы қашықтықты арттыру үшін бүгіледі (бұл жазық циклопентадиенил анионында |C5H5 болмайды, себебі онда сутек атомдары аз). Бұл C-C-C бұрышының орташа шамасы 108°-тан төмен екенін білдіреді. Энергияның жергілікті минимумдарын беретін екі конформация бар: «қапшық» және «жартылай кресло». Қапшықтың айна симметриясы (C) бар, ал жартылай креслоның екі есе айналу симметриясы (C) бар. Екі жағдайда да симметрия екі жұп тең C-C-C бұрыштары және жұбы жоқ бір C-C-C бұрышы бар екенін көрсетеді. Шындығында, циклопентан үшін, циклогексаннан (C6H12, циклогексан конформациясын қараңыз) және жоғары циклоалкандардан айырмашылығы, барлық бұрыштар мен байланыс ұзындықтары тең болуы геометриялық тұрғыдан мүмкін емес, егер ол жазық, дұрыс бесбұрыш түрінде болмаса.