Кіріспе

Оахе бөгеті – Миссури өзеніндегі ірі топырақтан жасалған бөгет, АҚШ, Оңтүстік Дакота штатындағы Пьер қаласының солтүстігінде орналасқан. 1948 жылы құрылысы басталып, 1962 жылы пайдалануға берілген бөгет арқасында Оахе көлі құрылды, ол АҚШ-тағы жасалмалы су қоймаларының төртіншісі болып табылады. Су қоймасы Миссури өзенінің бағытымен 231 миль (372 км) қашықтыққа, Солтүстік Дакота штатындағы Бисмарк қаласына дейін созылады. Бөгеттің электр станциясы АҚШ-тың солтүстік-орталық аймағының көп бөлігін электр қуатымен қамтамасыз етеді. Бөгетке 1874 жылы Лакота Сиу тайпасы арасында құрылған Оахе үнділік миссиясының құрметіне ат қойылған. Жоба су тасқынын бақылау, су электр энергиясын өндіру, суару және кеме жүргізуге арналған. Оахе бөгеті – Миссури өзеніндегі негізгі алты бөгеттің бірі. Өзен ағысымен жоғарырақ орналасқан бөгет – Гаррисон бөгеті (Ривердейл, Солтүстік Дакота маңы), ал төмен орналасқан бөгет – Биг Бенд бөгеті (Форт Томпсон, Оңтүстік Дакота маңы). Оңтүстік Дакотаның 204 тас жолы тікелей Оахе бөгетінің үстінен өтеді, бұл бөгет арқылы Миссури өзенінен автомобильмен өтуге мүмкіндік береді.

Тарих

1804 жылдың қыркүйек және қазан айларында Льюис пен Кларк экспедициясы Миссури өзенін зерттеу барысында қазіргі Оахе көлі аумағынан өтті. Оахе тоғаны 1944 жылғы су тасқынына қарсы іс-қимыл туралы заңмен мақұлданды, ал құрылысын АҚШ Әскери инженерлік корпусы 1948 жылы бастады. Әлемдегі алғашқы тау-кен туннелін қазу машинасы (TBM) 1952 жылы Джеймс С. Роббинс Оахе тоғаны жобасы үшін ойлап тапты, бұл туннель қазушы адамдардың орнына машиналар қолданыла бастағанын білдірді. Тоғанның негізгі бөлігі 1959 жылдың қазан айында толық биіктікке жетті. Ол 1962 жылдың 17 тамызында президент Джон Ф. Кеннеди тарапынан ресми түрде ашылды, сонымен қатар ол жылы электр энергиясын өндіруді бастады. Жобаның бастапқы құны 340 миллион долларға бағаланды.

Саяхаттау

Электр стансасы бойынша экскурсиялар күн сайын, Еске алу күнінен бастап Еңбек күніне дейін жүргізіледі.

Америка тумасы жер аудару

Сағаның құрылысы нәтижесінде Шайен өзенінің индейлер резервациясы аумағы қысқарды, бүгінгі күнге дейін азайды. Standing Rock резервациясы да аумағын жоғалтты, қалғаны аз ғана болды. Көптеген жерлер Bureau of Reclamation мекемесінің мәлімдемелерімен мәжбүрлеп алынды. Жерді жоғалтудан басқа, резервациялардың ең құнарлы ауыл шаруашылығы жерлерінің көп бөлігі де жоғалды. Халықты жайғастырған аймақтардың топырағында саздың құрамы жоғары болды, сондай-ақ дәрілік өсімдіктер сияқты қажетті ресурстар да аз болды. Бұл жердің жоғалуы резервацияларда тұратын индейлерге зор қайғы әкелді. Жер суға батқанша, оның көп бөлігін орып алуға (ағаштарды отынға дайындау үшін кесуге) уақыт болмады. Кейін резервацияға келген бір адам қарттардың азаю себебін сұрағанда, "саға салынғаннан кейін және жерлер жоғалғаннан кейін қарттар қайғыдан көз жұмды" деді. 2015 жылға қарай, кедейлік Дакотадағы жер аударылған халық үшін мәселе болып қала береді, олар әлі де Оахе көліне батып кеткен қалалардың жоғалуы үшін өтемақы талап етеді және дәстүрлі өмір салтын жоғалтқандығы үшін күреседі. Хафф археологиялық ескерткіші – қазіргі Оахе көлінің жағасында орналасқан бекінілген мандандар ауылы. Ол Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде танылған, бірақ көлдің эрозиясынан зардап шегуде.

2011 жылғы су тасқыны

Көктемде шамадан тыс жауын-шашын, сонымен қатар Роки тауларынан қардың еруі бөгетті босату қақпаларын (ағынды жолды емес) ашуға мәжбүр етті, маусым айындағы шығарылымдар қуат станциясы арқылы жалпы сомасын құрады. Алдыңғы рекорд 1997 жылы тіркелген.