Кіріспе
Грант және Оканоган округтеріндегі бөгет, Кули бөгеті мен Гранд Кулидің жанында, Вашингтон, АҚШ
бөгеттің өзі
the dam itself
$163 миллион 1943 жылғы
Үшінші электр станциясы: $730 миллион 1973 жылғы
| иесі =
| операторы = Рекультивация бюросы
| бөгет түрі = бетондық гравитациялық
| бөгет кесіп өтетін өзен = Колумбия өзені
| бөгеттің ұзындығы = 5,223 фут (1592 м)
| бөгеттің ені (жотасы) = 9.14 м
| қуаты (макс.) = 7,079 МВт
| электр станциясының пайдалану коэффициенті = 36%
| электр станциясының жылдық өндірісі = 20.24 ТВт·сағ
| owner =
| operator = Bureau of Reclamation
| dam type = Concrete gravity
| dam crosses = Columbia River
| dam length = 5,223 feet (1592 m)
| dam width crest = 9.14 m7,079 MW (max)
| plant capacity factor = 36%
| plant annual gen = 20.24 TWh
1920 жылдары бөгет салу ұсынысы екі топ арасындағы қатыгез пікірталасқа ұшырады. Бір топ ежелгі Гранд Кулиді гравитациялық каналмен суаруды қаласа, екіншісі биік бөгет және сорғылау жүйесін қолға алды. 1933 жылы бөгетті қолдаушылар жеңіске жетті, бірақ, олардың бастапқы ниеттеріне қарамастан, Рекультивация бюросының алғашқы ұсынысы 88 метр биіктіктегі «төменгі бөгет» болды, ол суаруды қолдамай-ақ электр энергиясын өндіруге мүмкіндік беретін еді. Сол жылы АҚШ Рекультивация бюросы және MWAK (Mason Walsh Atkinson Kier Company) атты үш компаниядан тұратын консорциум төменгі бөгетке рұқсат алғанмен, биік бөгеттің құрылысын бастады. 1934 жылдың тамызында құрылыс алаңына барған президент Франклин Делано Рузвельт «биік бөгет» жобасын мақұлдады, ол 167.64 метр биіктікте Колумбия бассейніне су тарту үшін жеткілікті электр энергиясын қамтамасыз ететін еді. Конгресс 1935 жылы биік бөгетті мақұлдады, ал ол 1942 жылы аяқталды. Сол жылдың 1 маусымында Гранд Кулидің су ағысы алғаш рет төгілді. Бөгеттен алынған электр энергиясы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың Солтүстік-Батыс аймағындағы өсіп келе жатқан өнеркәсіптерді қуатпен қамтамасыз етті. 1967-1974 жылдар аралығында үшінші электр станциясы салынды. Қосымша нысанды салу туралы шешімге энергияға деген сұраныстың өсуі, Канадамен Колумбия өзені туралы келісімде көзделген өзен ағынының реттелуі және КСРО-мен бәсекелестік әсер етті. Бірқатар жаңартулар мен сорғы генераторларын орнату арқылы бөгет қазір 6 809 МВт орнатылған қуаты бар төрт электр станциясын қамтамасыз етеді. Колумбия бассейні жобасының орталық бөлігі ретінде бөгеттің су қоймасы суару үшін сумен жабдықтайды.
Су қоймасы президент Франклин Делано Рузвельт көлі деп аталады, ол бөгет құрылысын мақұлдаған президенттің құрметіне берілген. Су қоймасын құру 3000-нан астам адамды, соның ішінде жері ішінара су астында қалған үндістерді де көшіруге мәжбүр етті. Бөгет балықтардың өтуіне мүмкіндік бермей салынды. Одан кейін салынған, өзен бойындағы келесі бөгет, Шеф Джозеф бөгеті, онда да балықтардың өтуіне арналған жер жоқ. Бұл лосось Гранд Кули бөгетіне немесе Колвилл үнді резерватына жетпейді дегенді білдіреді. Үшінші ірі бөгет – Уэллс бөгетінде жылдық лосось шаруашылығы мен көші-қоны үшін күрделі балық сатылары жүйесі бар.
The reservoir is called Franklin Delano Roosevelt Lake, named after the president who endorsed the dam's construction. Creation of the reservoir forced the relocation of over 3,000 people, including Native Americans whose lands were partially flooded. The dam was constructed without fish passage. The next one downstream, Chief Joseph Dam, which was built decades later, also does not have fish passage. This means no salmon reach the Grand Coulee Dam or the Colville Indian Reservation. The third large dam downstream, Wells Dam, has an intricate system of fish ladders to accommodate yearly salmon spawning and migration.
Өмірбаян
Гранд-Кули – Колумбия платосындағы ежелгі өзен арнасы, Плиоцен дәуірінде (Калабрия) мұздықтар мен су тасқынының нәтижесінде пайда болған. Алғашқыда геологтар Колумбия өзенін бұрған мұздықтың Гранд-Кулиді қалыптастырғанына сенді, бірақ 20 ғасырдың ортасында Мисула көлінен келген құйындардың көп бөлігін ойып тастағаны анықталды. Гранд-Кулиді Колумбия өзенімен суару жөніндегі алғашқы ұсыныс 1892 жылы Кули-Сити Ньюс және The Spokesman Review газеттерінде Лафлин Маклин атты адамның Колумбия өзені арқылы 1000 фут (305 м) биіктікте бөгет салу жоспары туралы хабарлаған кезде жасалды, бұл судың Гранд-Кулиге кері ағып түсуіне жеткілікті биіктік болды. Мұндай бөгеттің су қоймасы Канада аумағына еніп, халықаралық шарттарды бұзуы мүмкін еді. Қайта құру бюросы құрылғаннан кейін көп ұзамай Колумбия өзенінен суды сорғылау схемасын зерттеді. 1914 жылы суаруға қаржы жинау әрекеті Вашингтон штатының сайлаушылары облигациялық шараны қабылдамағандықтан сәтсіз аяқталды. 1917 жылы Эфрата қаласынан (Вашингтон штаты) келген Уильям М. Клэпп атты заңгер Колумбия өзенін Гранд-Кулидің төменгі жағында бөгеттеуді ұсынды. Ол бетон бөгеттің су басуы мүмкін екенін, өйткені табиғат оны ғасырлар бұрын мұзбен тосып тастаған еді деді. Клэппке тағы бір заңгер Джеймс О'Салливан және Веначидегі (аграрлық орталық) The Wenatchee World газетінің редакторы Руфус Вудс қосылды. Олар «Бөгет колледжі» деп аталды. Вудс газетінде Гранд-Кули бөгетін насияттауды бастады, көбінесе О'Салливан жазған мақалалармен. 1918 жылы бөгет идеясы халық арасында танымал болды. Орталық Вашингтондағы қайта құруды қолдаушылар екі лагерьге бөлінді. «Сорғыштар» өзеннен суды Гранд-Кулиге көтеруге арналған сорғылары бар бөгетті жақтады, одан каналдар мен құбырлар арқылы егістік жерлерді суаруға болады. «Каналдар» солтүстік-шығыс Вашингтондағы Пенд-Орейл өзенінен суды гравитациялық канал арқылы Орталық және Шығыс Вашингтондағы егістік жерлерді суару үшін бұруды ұсынды. Вудс, О'Салливан және Клэпп сияқты көптеген жергілікті тұрғындар «сорғыштар» болды, ал Спокандағы Вашингтон су және қуат компаниясымен (WWPC) байланысты ықпалды бизнесмендер «каналдар» болып табылды. «Сорғыштар» бөгеттен алынатын гидроэлектр қуаты шығындарды өтейтінін және «каналдар» электр қуатына монополия құруға тырысатынын мәлімдеді. WWPC газеттерде Гранд-Кули учаскесіндегі барлау бұрғылаулары бөгеттің негізіне қоюға болатын граниттің орнына тек саз және сынық тастарды көрсеткені туралы қауесет таратып, дүмпуіл тудырды. Бұл кейінірек қайта құру бюросы жүргізген бұрғылау жұмыстарымен жоққа шығарылды. «Каналдар» Панама каналының инженері генерал Джордж В. Гоеталсты есеп дайындауға шақырып алды. Гоеталс штатқа сапар шегіп, «каналдарды» қолдайтын баяндама жасады. Қайта құру бюросы Гоеталстың баяндамасына көңіл бөлмеді, өйткені ол қателерге толы деп есептеді. Президент Кулидж жобаға қарсы болғандықтан, Гранд-Кули учаскесін зерттеуге арналған қаражатты бөлу туралы заң жобалары қабылданбады. 1925 жылы Конгресс АҚШ Армия инженерлік корпусының Колумбия өзенін зерттеуіне рұқсат берді. Бұл зерттеу 1925 жылғы өзендер мен порстар туралы заңға енгізілді, онда өзендердің кеме қатынасы, қуаты, су тасқынының алдын алу және суару әлеуеті зерттелді. 1926 жылдың сәуірінде Армия корпусы 1925 жылғы 308-ші құжатқа (69-шы Конгресс, 1-ші сессия) сілтеме жасай отырып, «308 есебінің» біріншісін ұсынды. Вашингтон сенаторлары Уэсли Джонс пен Кларенс Диллдің көмегімен Конгресс Колумбия өзені бассейні мен Жылан өзендерін зерттеу үшін Армия корпусы мен Федералды қуат комиссиясына 600 000 доллар бөлді. АҚШ армиясының майоры Джон Батлер Колумбия өзенінің жоғарғы және Жылан өзендеріне жауапты болды және 1932 жылы оның 1000 беттік есебі Конгресске ұсынылды. Ол Гранд-Кули бөгетін және өзендегі тағы тоғыз бөгетті, соның ішінде Канададағыларын ұсынды. Есепте Гранд-Кули бөгетінен алынатын электр қуатының сатуы құрылыс шығындарын өтеуге болатыны айтылды. Баяндаманы қолдаған «қайта құру» компаниясы бөгетке деген қызығушылығын жаңартты. Гранд-Кули бөгетіне қолдау көрсетілсе де, басқалары Солтүстік-Батыста электр қуатына қажеттілік аз екенін және егін өнімдері артық екенін айтты. Армия корпусы құрылыстың федералды жоба болуы керек деп ойламады және электр қуатына деген сұраныстың төмендігін көрді. «Қайта құру» компаниясы бөгет салынып біткен соң энергияға деген сұраныс артатынын мәлімдеді. «Қайта құру» бөлімінің басшысы Элвуд Мид бөгеттің құнына қарамастан салынғанын қалады деді. 1933 жылдың наурызында қызметке келген президент Франклин Д. Рузвельт бөгеттің суару әлеуеті мен қуат беруіне байланысты қолдады, бірақ оның 450 миллион долларлық құны оны алаңдатты. Сондықтан ол 550 фут (168 м) биіктіктегі «жоғары бөгеттің» орнына 290 фут (88 м) биіктіктегі «төмен бөгетті» қолдады. Ол федералдық қаржыландырудан 63 миллион доллар, ал Вашингтон штаты 377 000 доллар бөлді. Құрылысты бақылау үшін «қайта құру» компаниясы тағайындалды. Бұл су тасқынын бақылауға, суаруға және гидроэлектр қуатын өндіруге көмектесетін еді, бірақ төмендетілген қуатпен. Ең бастысы, бұл Гранд-Кули айналасындағы платоны суаруға жеткілікті биіктікте су қоймасын көтермейтін еді. Алайда, бөгеттің дизайны болашақта көтеруге және жаңартуға мүмкіндік берді. Қазу жұмыстарында көліктің көлемін азайту үшін шамамен 2 миль (3 км) ұзындығында конвейерлік лента салынды. Негізді одан да сенімді ету үшін жұмысшылар гранитке тесіктер бұрғылап, жарықтарды цемент ерітіндісімен толтырып, «цементті қабырға» жасады. Кейде қазылған аймақтардың үстінен құлап түсуі мүмкін еді. Бұл аймақтарды одан әрі қозғалыстан қорғау және қазуды жалғастыру үшін диаметрі бар құбырлар массаға енгізіліп, тоңазыту қондырғысынан алынған суық сұйықпен салқындатылды. Бұл топырақты қатырып, құрылысты жалғастыруға мүмкіндік берді. Екі маңызды ұсыныстың арасында ең төмен бағаны үш компаниядан тұратын консорциум ұсынды: Луисвиллдегі (Кентукки штаты) Silas Mason Co., Давенпорттағы (Айова штаты) және Нью-Йорктегі Walsh Construction Co. және Сан-Франциско мен Сан-Диегодағы Atkinson Kier Company. Консорциум MWAK деп белгіленді және олардың ұсынысы 29 339 301 долларды құрады, бұл келесі үміткер Six Companies, Inc. ұсынған 34,5 миллион доллардан шамамен 15% төмен. Six Companies, Inc. сол кезде Гувер бөгетін салған компания еді.
Қаптамалар
Плотина үшін екі үлкен бөгет салынды, бірақ олар өзенге параллель орналасқандықтан, каньон қабырғаларын бұрғылау қажет болмады. 1935 жылдың соңына қарай шамамен 1200 жұмысшы батыс және шығыс бөгеттерін аяқтады. Батыс бөгетінің ұзындығы 610 метр, қалыңдығы 15 метр және таманшасы 34 метр болатын. Бөгеттер жұмысшыларға өзен төсегінің бір бөлігін құрғатып, бөгет құрылысын бастауға мүмкіндік берді, ал су өзеннің ортасымен ағып өте берді. 1936 жылдың тамызында батыс іргетасы толыққаннан кейін, батыс бөгетінің бөліктері демонтаждалды, бұл бөгеттің жаңа іргетасының бір бөлігі арқылы судың өтуіне жол ашты. 1936 жылдың ақпанында MWAK шығыс және батыс бөгеттері арасындағы арнаның үстінде және астында қосымша бөгеттер салуды бастады. Желтоқсан айына қарай, Колумбия өзенінің барлық ағысы шығыс және батыс бөгеттерінде салынған іргетастар арқылы бұрылды. 1936 жылдың 15 желтоқсанында «Wenatchee Daily World» газеті өзеннің бағыты өзгертілгенін жариялады, ал келесі жылдың басында көптеген адамдар өзен төсегін көру үшін жиналды.
Құрылысты өзгерту
1934 жылдың 4 тамызында президент Франклин Рузвельт құрылыс алаңына сапар шегіп, жобаның өзіне және оның мақсатына әсерленді. Ол жұмысшылар мен көрермендерге сөз сөйлеп, былай деп аяқтады: "Бүгін мен осы жұмысты дұрыс қолға алынғандай сезіммен тастап кетемін; біз пайдалы жобамен алға жылжып жатырмыз және біз оны еліміздің игілігі үшін аяқтайтын боламыз". Одан кейін Reclamation компаниясына жоғары бөгет жоспарын жүзеге асыруға рұқсат берілді, бірақ жобаны өзгерту және MWAK компаниясымен жаңа келісімшарт жасасу мәселелері туындады. 1935 жылдың маусымында MWAK және Six Companies, Inc. компаниялары қосымша 7 миллион долларға Consolidated Builders Inc. болып бірігуге және жоғары бөгетті салуға келісті. Six Companies жақында Гувер бөгетін аяқтаған және Паркер бөгетін салуды аяқтауға жақын болған. Денвердегі Reclamation кеңсесі таңдап, бекіткен жаңа жоба бірнеше жақсартуларды қамтыды, олардың бірі – суармалылыққа арналған сорғы станциясы. 1935 жылдың тамызында Рузвельт пен Жоғарғы Соттың мемлекеттік жерлерді және үнді резервацияларын сатып алуға рұқсат берген шешімімен Конгресс 1935 жылғы Өзендер мен порстар заңына сәйкес жаңартылған жоғары бөгеттің қаржыландырылуына рұқсат берді. Бөгеттің ең маңызды заңнамалық кедергісі еңсерілді: Су тасқынын бақылау, кеме қатынасын жақсарту, АҚШ өзендерінің ағысын реттеу, сақталған суды сақтау және жеткізуді қамтамасыз ету, мемлекеттік жерлерді және үнді резервацияларын қалпына келтіру және басқа да пайдалы мақсаттар үшін, сондай-ақ осындай жобаларға қаржылық көмек көрсету және қолдау ретінде электр энергиясын өндіру үшін Колорадо өзеніндегі "Паркер бөгеті" және Колумбия өзеніндегі "Гранд Кули бөгеті" жобалары осымен бекітілді және қабылданды. Құрылыс кезінде бетон теміржол вагондарымен жеткізіліп, онда сегіз ірі араластырғышта өңделді, содан кейін қалыпқа құйылды. Бетон бағаналарға кран көтергішіндегі сегіз тонналық қаптармен құйылды. Бетонды салқындату және қатаю процесін жеңілдету үшін қатаю массасының бойына шамамен 2000 миль (3219 км) ұзындықтағы құбырлар орналастырылды. Өзеннен суық су құбырларға сорылып, формалар ішіндегі температураны төмендетті. Бұл бөгеттің ұзындығы бойынша жиырылуына себеп болды; пайда болған кеңістіктер шөгіндімен толтырылды. 1936 жылдың қаңтарында Гранд-Кули көпірі (тұрақты автомобиль жолы көпірі) судың деңгейінің жоғары болуына байланысты туындаған үлкен кешігулерден кейін ашылды; төмен жағындағы үш қосымша және уақытша көпірлер көліктер мен жұмысшыларды, сондай-ақ цемент дайындауға қажетті құм мен қиыршық тасты тасымалдады. 1938 жылдың наурыз айында MWAK төменгі бөгетті аяқтады, ал Consolidated Builders Inc. жоғары бөгетті салуға кірісті. Батыс электр стансасы 1939 жылдың желтоқсанында аяқталды және сол жылы шамамен 5500 жұмысшы жұмыс істеді. 1940-1941 жылдар аралығында бөгеттің он бір шлюзі ағызу арнасына орнатылды және бөгеттің алғашқы генераторы 1941 жылдың қаңтарында іске қосылды. Су қоймасы толып, бөгеттің ағызу арнасынан алғашқы су 1942 жылдың 1 маусымында ағып өтті, ал жұмыс 1943 жылдың 31 қаңтарында ресми түрде аяқталды. Алғашқы 18 генератордың соңғысы 1949 жылға дейін іске қосылмады. 1937 жылы "Спекуляцияға қарсы заң" қабылданды, ол бағаның өсуін болдырмау үшін фермерлердің иелігіндегі жер мөлшерін шектеді. Су қоймасы аймағында қоныстанған Колвилл конфедерациясы мен Спокан тайпаларының мүшелері де қайта қоныстандырылды. 1940 жылдың 29 маусымында Гранд-Кули бөгеті үшін үнді жерлерін сатып алу туралы заң Ішкі істер министріне Колвилл және Спокан резервацияларында жер сатып алуға рұқсат берді, нәтижесінде барлық жер 1942 жылы нарықтық бағамен сатып алынды: 10,5 миллион долларлық құн, оның ішінде фермаларды, көпірлерді, автомобиль жолдарын және теміржолдарды ауыстыру шығындары. Жер аударуға байланысты шығындар үй иелеріне төленбеді, бұл 1958 жылға дейін АҚШ заңдарында кең таралған практика болды. 1941 жылдың сәуірінде бұл жоба ұлттық қорғаныс жобасы деп жарияланғаннан кейін тазалау жұмыстары жеделдетілді, ал соңғы ағаш 1941 жылдың 19 шілдесінде кесілді. Ағаштарды кесу рәсімі Reclamation бас инженері Фрэнк А. Банкстер және мемлекеттік WPA әкімшісі Карл В. Смит қатысуымен өтті. Бұл жобада Колумбия өзені бойындағы бес негізгі лагерьде тұратын 2626 адам жұмыс істеді. Жұмыс аяқталған кезде еңбек құнына 4,9 миллион доллар жұмсалды.
Blockquote|That for the purpose of controlling floods, improving navigation, regulating the flow of the streams of the United States, providing for storage and for the delivery of the stored waters thereof, for the reclamation of public lands and Indian reservations, and other beneficial uses, and for the generation of electric energy as a means of financially aiding and assisting such undertakings the projects known as "Parker Dam" on the Colorado River and "Grand Coulee Dam" on the Columbia River are hereby authorized and adopted.|1935 Rivers and Harbors Act SEC 2, August 30, 1935, [H. R. 6250] [Public, No. 409] During construction, bulk concrete was delivered on site by rail cars where it was further processed by eight large mixers before being placed in form. Concrete was poured into columns by crane lifted buckets, each supporting eight tons of concrete. To cool the concrete and facilitate curing, about 2000 mile (3219 km) of piping was placed throughout the hardening mass. Cold water from the river was pumped into the pipes, reducing the temperature within the forms from to This caused the dam to contract about in length; the resulting gaps were filled with grout. In January 1936, the Grand Coulee Bridge (a permanent highway bridge) was opened after major delays caused by high water; three additional and temporary bridges downstream had moved vehicles and workers along with sand and gravel for cement mixing. In March 1938, MWAK completed the lower dam and Consolidated Builders Inc. began constructing the high dam. The west power house was completed in December 1939 and about 5,500 workers were on site that year. Between 1940 and 1941, the dam's eleven floodgates were installed on the spillway and the dam's first generator went into operation in January 1941. The reservoir was full and the first water flowed over the dam's spillway on June 1, 1942, while work was officially complete on January 31, 1943. The last of the original 18 generators did not operate until 1949. The Anti Speculation Act was passed in 1937, limiting the amount of land farmers could own to prevent inflated prices. Members of the Colville Confederated and Spokane tribes who had settlements within the reservoir zone were also resettled. The Acquisition of Indian Lands for Grand Coulee Dam Act of June 29, 1940, allowed the Secretary of the Interior to acquire land on the Colville and Spokane Reservations, eventually accounting for By 1942, all land had been purchased at market value: a cost of $10.5 million that included the relocation of farms, bridges, highways and railroads. Relocation reimbursement was not offered to property owners, which was common until U. S. laws changed in 1958. The pace of clearing was accelerated in April 1941 when it was declared a national defense project, and the last tree was felled on July 19, 1941. The felling was done by Reclamation Supervising Engineer Frank A. Banks and State WPA Administrator Carl W. Smith during a ceremony. 2,626 people living in five main camps along the Columbia worked on the project. When it was finished, $4.9 million had been spent in labor.
Еңбек және оны қамтамасыз ететін инфрақұрылым
Бөгет салушы жұмысшылар сағатына орташа есеппен 80 цент алатын; бөгеттің жалақы төлемі елдегі ең ірі төлемдердің бірі болды. Жұмысшылар негізінен Грант, Линкольн, Дуглас және Оканоган округтерінен шақырылды, ал әйелдерге тек жатақханада және асханада жұмыс істеуге рұқсат берілді. Жобаға шамамен 8000 адам жұмылды, ал Фрэнк А. Бэнкс бас құрылыс инженері болып қызмет етті. Берт А. Холл – бөгетті мердігерлерден қабылдауға жауапты бас инспектор болды. Орин Г. Пэтч бетон жұмыстарының бастығы қызметін атқарды. Құрылыс жағдайы қауіпті болды және 77 жұмысшы қаза тапты. Инженерлер қалашығының қарсы бетінде МВАК 1934 жылы Мейсон-Сити қалашығын салды. Мейсон-Ситиде аурухана, пошта, электр қуаты және басқа да ыңғайлы жағдайлармен бірге 3000 тұрғын болды. Қаладағы үш бөлмелі үйлер айына 32 долларға жалға берілді. Екі тұрғын аймағының ішінде Инженерлер қаласы жақсы тұрғын үйлерге ие деп есептелді. Құрылыс алаңының маңында "Сарай қалашығы" деп белгілі бірнеше басқа да тұрғын аймақтары пайда болды, онда электр қуатына сенімді қол жеткізу және басқа қалалар сияқты ыңғайлы жағдайлар болмады. 1935 жылы құрылған Гранд-Кули қаласы да жұмысшыларды қолдады және платодағы бөгеттің батысында орналасқан. МВАК 1937 жылы келісімшарт толық аяқталмас бұрын Мейсон-Ситиді "Рекламацияға" сатты. 1956 жылы "Рекламация" Мейсон-Сити мен Инженерлер қаласын біріктіріп, Кули-Дэм қаласын құрды. 1959 жылдың ақпанында ол қала ретінде тіркелді.
Үшінші энергоблок
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін электр энергиясына деген сұраныс артып, Гранд-Кули бөгетімен қамтамасыз етілген тағы бір электр стансасын салуға қызығушылық туды. Қосымша электр стансасының бір кедергісі Колумбия өзенінің ағысының үлкен маусымдық өзгеруі болды. Бүгінде ағын қатаң бақыланады және маусымдық ерекшеліктер жоқ. Тарихи тұрғыдан алғанда, өзеннің жылдық ағысының 75%-ы сәуір мен қыркүйек аралығында байқалған. Төменгі ағын кезеңдерінде өзеннің су шығыны шамамен 1-2 м³ болса, көктемгі су тасқыны шамамен 2 м³ құрады. Бөгеттің жиырма генераторының тоғызы ғана жыл бойы үздіксіз жұмыс істей алды, ал қалған тоғызы жылдың алты айынан кем уақыт жұмыс істеді. 1952 жылы Конгресс Үшінші электр стансасының мүмкіндігін зерттеу үшін Reclamation компаниясына 125 000 доллар бөлді. Зерттеу 1953 жылы аяқталып, екі орналасқан жер ұсынылды. 108 МВт қуаттылығы бар тоғыз бірдей генератор ұсынылды, бірақ олар тек судың көп кезеңдерінде ғана жұмыс істей алатын еді. 1964 жылдың 16 қыркүйегінде Колумбия өзені туралы шарт ратификацияланды, ол Канаданың Дункан, Кинлейсайд және Мика бөгеттерін салуға, ал АҚШ Монтана штатындағы Либби бөгетін салуға келісімін қамтыды. Одан кейін, жаңа электр стансасын салуға ықпал еткен Вашингтон штатының сенаторы Генри М. Джексон Reclamation компаниясы жобаны Конгреске қарау үшін ұсынатынын мәлімдеді. Кеңес Одағымен бәсекелесуді және электр энергиясын өндіру қуатын арттыруды мақсат ете отырып, генераторларды үлкен конструкцияларға жаңарту қажеттігі анықталды. Халықаралық компаниялар жобаға қатысуға мүмкіндік алғандықтан, Кеңес Одағы Енисей өзенінде 500 МВт қуаттылығы бар гидроэлектр генераторын орнатқанын мәлімдеді. Халықаралық бәсекелес отандық электр стансасын салудың ықтимал ұяттығын болдырмау үшін Ішкі істер министрлігі халықаралық тендерден бас тартты. Үшінші электр стансасы бекітілді және президент Линдон Джонсон 1966 жылдың 14 маусымында оны қаржыландыру туралы заңға қол қойды. 1967 және 1974 жылдар аралығында бөгет Марсель Брюердің сәулеттік жобасы бойынша үшінші электр стансасын қосу үшін кеңейтілді. 1967 жылдың шілдесінен бастап бөгеттің солтүстік-шығыс бөлігі бұзылып, жаңа бөлім салынды. Жаңа 526 метрлік бөгет бөлігінің құрылысын бастамас бұрын 1 миллион куб метр топырақ және тас-тас қазылып алынды. Бұл қосымша 1311 метрлік бөгетті шамамен 1,6 шақырымға дейін ұзартты. Электр стансасының бастапқы жобаларында он екі кішкентай агрегаттар қарастырылған, бірақ олар қол жетімді ең үлкен алты генераторды орнату үшін өзгертілді. Оларды сумен қамтамасыз ету үшін диаметрі 12 метр болатын алты су құбыры орнатылды. Жаңа турбиналар мен генераторлардың үш 600 МВт агрегатын Westinghouse, ал үш 700 МВт агрегатын General Electric өндірді. Бірінші жаңа генератор 1975 жылы, ал соңғысы 1980 жылы пайдалануға берілді.
Насос генерациялау қондырғысы
1960 жылдары Солтүстік-Батыста электр қуатының тапшылығы болғаннан кейін, қалған алты жоспарланған сорғыны генератор-сорғы ретінде пайдалануға шешім қабылданды. Энергияға қажеттілік артаған кезде генератор-сорғылар бөгетке жақын орналасқан Банкс көлінен су арқылы электр энергиясын жоғарырақ биіктікте өндіре алады. 1973 жылға қарай, генератор-сорғы станциясы құрылысын аяқтады және алғашқы екі генератор (P/G 7 және P/G 8) жұмыс істеуге кірісті. 1983 жылы тағы екі генератор қосылды, ал 1984 жылдың қаңтарында соңғы екеуі де жұмыс істеуге кірісті. Алты генератор-сорғы бөгеттің қуатын 314 МВт-қа арттырды.
Жалпы жөндеулер
G19-дан G24-ке дейінгі нөмірленген генераторларды қамтитын Үшінші электр станциясының толық масштабты жөндеу жұмыстары 2008 жылдың наурыз айында басталды және көп жылдар бойы жалғасады. Генераторларды жөндеуге кіріспес бұрын аяқталуы тиіс жобалардың арасында G19, G20 және G21 генераторлары үшін 500 кВ мұнаймен толтырылған жер асты кабельдерін әуе желілерімен ауыстыру (2009 жылдың ақпан айында басталды), G19 және G20 үшін жаңа 236 МВт трансформаторлар (2006 жылдың қараша айында басталды) және тағы бірнеше жоба бар. 805 МВт-тық G22, G23 және G24 генераторларын жөндеуді жоспарлау, жобалау, жабдық сатып алу және құрылыс алаңын дайындау 2011 жылы бастау жоспарланған, ал жөндеу жұмыстары 2013 жылы G22 генераторынан басталып, содан кейін 2014 жылы G23, ал 2016 жылы G24 генераторларынан басталады. Жоспар бойынша аяқталу мерзімі 2014, 2016 және 2017 жылдарға белгіленген. 2010 жылға дейін G19, G20 және G21 генераторларын жөндеу жоспарланбаған.
Жұмыс істеу және пайдасы
Суарудың басты мақсаты, суармалау, соғыс кезінде электр энергиясына қажеттілік артқандықтан кейінге шегерілді. Бөгендегі электр станциясы Екінші дүниежүзілік соғыс басталған шамада өндіріс бастады, ал оның электр қуаты соғысқа үлкен үлес қосты. Бөген Лонгвью және Ванкувердегі алюминий қорыту заводтарын, Сиэтл және Ванкувердегі Боинг заводтарын, сондай-ақ Портлендтің кеме құрылыс шебін қуатпен қамтамасыз етті. 1943 жылы оның электр қуаты Вашингтон штатының Ричленд қаласындағы Ханфорд полигонында плутоний өндірісіне де пайдаланылды, ол жоғары құпия Манхэттен жобасының бір бөлігі болды. Аталған жобада электр қуатына деген сұраныс соншалықты күшті болғандықтан, 1943 жылы генераторларды орнату графигін үдету үшін Калифорниядағы Шаста бөгеті үшін арналған екі генератор Гранд-Кулиге орнатылды.
Құйылу жолы
Гранд-Кули бөгетінің ағызу жолы 503 метр (1650 фут) ұзындықта, барабан қақпаларымен басқарылатын, ең жоғары сыйымдылығы бар ағып кету типіне жатады. 1948 жылдың мамыр және маусым айларындағы рекордтық су тасқыны бөгеттің төменгі жазықтарын су басып, сол кездегі су тасқынын бақылау мүмкіндігінің шектеулі екенін көрсетті, себебі ағызу жолы мен турбиналар рекордтық деңгейде су ағынына тап болды. Бұл су тасқыны Колумбия өзені туралы шартты жасауға және Канададағы жоғары ағыста салынатын бөгеттер арқылы өзен ағынын реттеу ережелерін енгізуге түрткі болды.
Шығынның пайдасы
1932 жылы қайта құру бюросы Гранд-Кули бөгетін салудың құны (Үшінші электр стансасын қоспағанда) 168 миллион долларға бағаланған; ал нақты құны 1943 жылы 163 миллион долларды құрады (АҚШ долларымен). 1940-50 жылдары электр стансаларын аяқтауға және бөгеттің жобалық қателіктерін түзетуге кеткен шығындар тағы 107 миллион долларға жетіп, жалпы құнын 270 миллион долларға (АҚШ долларымен) көтерді, бұл бағалаудан шамамен 33% артық. Үшінші электр стансасының құны 1967 жылы 390 миллион доллар деп есептелген, бірақ құрылыс бағасының өсуі және еңбек даулары салдарынан жобаның 1973 жылғы соңғы құны 730 миллион долларды (АҚШ долларымен) құрады, бұл бағалаудан шамамен 55% жоғары. Бағалаудан асып кеткеніне қарамастан, бөгет экономикалық табысқа ие болды, әсіресе Үшінші электр стансасының пайда-құн көрсеткіші 2:1 болды.
Экологиялық және әлеуметтік салдарлары
Бөгет жергілікті американдық тайпаларға ауыр зардаптар келтірді, олардың дәстүрлі өмір салты шағалақ пен аймақтың байырғы бұталы даласымен тығыз байланысты болған. Балық өткелі болмағандықтан, Гранд Кули бөгеті балықтардың көші-қонын толығымен тоқтатты, 1770 км табиғи шағылалы орындарды жойды. Оканоган өзенінің жоғары жағындағы анадромалық балықтардың көптеп жойылуы Гранд-Кули бөгетінен кейін бас Джозеф бөгетінде (1953 жылы салынған) балықтардың өтуін қамтамасыз ету туралы шешім қабылдануына себеп болды. Чинук, Стилхед, Сокэй және Кохо лососі (сондай-ақ Лампрей және басқа да маңызды түрлер) енді Жоғарғы Колумбия бассейнінің ағысында шағыла жасай алмайды. Колумбия өзенінің жоғарғы ағысына балықтардың өтуіне кедергі келтіруі маусымдық шошқаларды – "супер лосось" деп аталатын, салмағы әдетте 80 фунттан (36 кг) асатын балықтарды жойды. Бүгінде Колумбия өзенінде ауланған ең ірі чинук одан да жеңіл. Шағылалы орындардың жойылуы 1940 жылдан бері Спокан және басқа тайпалардың қасиетті лосось рәсімдерін өткізуіне кедергі келтірді. Гранд-Кули бөгеті 85 км² жерді су басты, онда американдықтар мыңдаған жылдар бойы өмір сүрген және аң аулаған, осының салдарынан елді мекендер мен зираттарды көшіруге мәжбүр болды. Үнді істері жөніндегі кеңсе, қабірлері суға батуынан алаңдаған тайпалардың атынан АҚШ-тың мелиорация бюросымен келіссөздер жүргізді. 1940 жылғы 20 маусымдағы «Гранд Кули бөгеті үшін үнді жерлерін сатып алу» туралы 54-заң, 703-бап Ішкі істер министріне адам сүйектерін жаңа үнді қабірлеріне көшіруге рұқсат берді. Қабірлерді көшіру жобасы 1939 жылдың қыркүйегінде басталды. Адам сүйектері кішкентай контейнерлерге салынып, көптеген артефакттар табылды, бірақ жинау әдістері археологиялық куәліктерді жойды. 1939 жылы көшірілген қабірлердің саны туралы әртүрлі есептер бар, мелиорация бюросы 915 қабірді, ал далалық жұмысты бақылаған Говард Т. Болл 1388 қабірді хабарлады. 1940 жылы тайпа басшылары тағы 2000 қабір туралы хабарлады, бірақ мелиорация бюросы қабірлерді көшіруді жалғастырмады және олар көп ұзамай сумен жабылды. Вашингтон штатындағы Инчелиум қаласы, шамамен 250 Колвилл үндісінің үйі, су астында қалды және кейін басқа жерге көшірілді. Кеттл-Фолс, бұрынғыда американдықтардың балық аулайтын негізгі орны, де суға батты. Жыл сайынғы 600 000-нан астам лососьтың орташа уловы жойылды. Бір зерттеуде Армия инженерлік корпусы жылдық шығын 1 миллионнан астам балыққа жетеді деп бағалады. 1940 жылдың маусым айында Колвилл резервациясының Біріккен тайпалары Кеттл-Фолста балық аулаудың аяқталуын белгілейтін үш күндік «Көз жасының рәсімін» өткізді. Рәсімнен кейін бір жыл өткен соң, су тасқыны болды. Кеттл-Фолс (Вашингтон) қаласы басқа жерге көшірілді. Колумбия бассейні жобасы елік бұғы, пигмей қоян және жер қазғыш сұңқар сияқты түрлердің тіршілік ету аймағына әсер етті, нәтижесінде олардың саны азайды. Алайда, ол ылғалды жерлер мен жағалаулық дәліздер сияқты жаңа тіршілік орындарын жасады. 2019 жылы Спокан тайпасына қосымша өтемақы беру туралы заң қабылданды. Ол алғашқы он жылдыққа жылына шамамен 6 миллион доллар, содан кейін жылына шамамен 8 миллион доллар көздейді. Балық өткелінің болмауына өтемақы ретінде бөгеттің үстінде үш балық шаруашылығы құрылды, олар Жоғарғы Колумбия өзеніне жіберіледі. Балықтың жартысы жер аударылған тайпаларға, ал су қоймасының төрттен бірі тайпалық аң аулау мен қайықпен жүруге арналған.
Туризм
1970-ші жылдардың соңында салынған Келушілер орталығында көптеген тарихи фотосуреттер, геологиялық үлгілер, турбина мен бөгет модельдері және театр орналасқан. Ғимаратты Марсель Брюер жобалаған, ол генератор роторына ұқсайды. 1989 жылдың мамыр айынан бастап, жазғы кештерде Гранд-Кули бөгетінің қабырғасына лазерлік жарық шоу көрсетіледі. Шоуда соғыс кемелерінің және Еркіндік мүсінінің толық көлемді суреттері, сондай-ақ экологиялық тақырыптағы бірнеше мәлімдемелер бар. Үшінші электр стансасына экскурсиялар жұртшылыққа қолжетімді және шамамен бір сағатқа созылады. Келушілер генераторларды көру үшін шаттлмен барады, сондай-ақ бұрын жұртшылыққа жабық болған басты бөгет арқылы өтеді, себебі бұрынғы шыны лифт мерзімсіз тоқтатылған. Рузвельт көлі ұлттық демалыс аймағының бас кеңсесі бөгетке жақын орналасқан, ал көлде балық аулау, жүзу, каноэмен жүзу және қайықпен саяхаттау мүмкіндіктері бар.
Вуди Гатримен байланысы
Халық әншісі Вуди Гатри 1940 жылдары осы аймақта жұмыс істеген кезде өзінің ең танымал әндерінің бірнешеуін жазды. 1941 жылы Лос-Анджелесте қысқа уақыт тұрғаннан кейін, Гатри отбасымен бірге жұмысқа орналасу уәдесімен солтүстікке, Орегонға көшті. Гюнтер фон Фрич Колумбия өзеніндегі Гранд-Кули бөгеті туралы Боневилл Энергиялық Басқармасының деректі фильмін түсіріп жатқан және оған баяндаушы қажет болды. Алан Ломакс Гатриді фильмді баяндауға және экранда ән салуға ұсынған еді. Бастапқы жоспар бойынша фильмнің түсірілімі 12 айға созылуы тиіс болған, бірақ режиссерлер Гатри сияқты саяси тұлғаны түсіргені үшін алаңдағандықтан, оның рөлін азайтты. Ішкі істер министрлігі оны бір айға Колумбия өзені және федералдық бөгеттердің құрылысы туралы әндер жазуға шақырды, олар деректі фильмнің саундтрегіне енуі керек еді. Гатри Колумбия өзенін және Тынық мұхитының солтүстік-батысын аралап шықты. Гатри "Мен оған сене алмаймын, бұл жұмақ!" деді, бұл оны шығармашылыққа шабыстады. Бір айдың ішінде Гатри 26 ән жазды, оның ішінде оның ең танымал үш әні: "Roll On, Columbia, Roll On", "Pastures of Plenty" және "Grand Coulee Dam". Сақталған әндер "Колумбия өзенінің әндері" деген атпен жарық көрді. "Колумбия өзені" фильмі 1949 жылы аяқталды және Гатридің музыкасын қамтыды. Гатриге 1941 жылы жобаға әндер жазу тапсырылған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс оны кейінге шегерді.