Кіріспе
Түркияда имам хатип мектебі (араб тілінен алынған 'хатип' сөзінен туындаған имам хатип оқуы) – мұсылман дінін үйренуге бағытталған орта білім беру мекемесі. Атауынан көрініп тұрғандай, бұл мектептер мемлекеттік жұмысқа орналасқан имамдарды даярлау мақсатында, кәсіптік білім беретін мектептердің орнына құрылды. Бұған дейін Түркиядағы медреселер Білім беруді біріктіру заңымен (Tevhid i Tedrisat Kanunu) таратылған болатын.
In Turkey, an İmam Hatip school (imam hatip okulu, 'hatip' coming from Arabic khatib) is a secondary education institution. As the name suggests, they were founded in lieu of a vocational school to train government employed imams; after madrasas in Turkey were abolished by the Unification of Education Act (Tevhid i Tedrisat Kanunu).
Тарих
Осман империясы кезінде білім берудің басты мақсаты «жақсы мұсылмандарды» тәрбиелеу болды. Сондықтан ислам ғалымдарына қажеттілік туды, олар ислам теологиясы мектептері арқылы, яғни медреселер арқылы дайындалды. 1913 жылы «Медресетү-л Эиммети ве-л Хутаба» (Министрлер мен уағыздаушылар мектебі) және «Медресетү-л Ваазин» (Уағыздаушылар мектебі) біріктіріліп, қазіргі имам Хатип жоғары мектептерінің бастауы құрылды. Зерттеулер көрсеткендей, имам Хатип жоғары мектептеріне оқуға түсу оқушының жеке шешіміне байланысты болды. Имам Хатип мектептерінің танымалдылығының артуына ықпал еткен үшінші фактор – 1976 жылы қыздарды қабылдау болды. 1998 жылға қарай имам Хатип жоғары мектептерінде 100 мыңға жуық қыз оқыды, бұл барлық оқушылардың шамамен жартысын құрады. Бұл статистика ерекше маңызға ие, себебі әйелдер дін қызметкері немесе имам бола алмайды. 1990 жылдардың ортасына қарай имам Хатип мектептері тиісті жастағы балалардың шамамен 11 пайызын қамтыды және білім берудің параллель жүйесіне айналды. 2002 жылы «Әділет және даму» партиясы (AKP) билікке келген кезде, діни мектептерге баратын балалардың үлесі шамамен 2 пайызды құрады. 2012 жылдың наурыз айында жүзеге асырылған білім беру реформасы міндетті білім беру мерзімін 12 жылға ұзартты, ол төрт жылдық бастауыш мектеп, төрт жылдық орта мектеп және төрт жылдық жоғары мектепке бөлінді.
Сын
Имам хатиптер 1950-ші жылдары құрылғаннан бері Түркияның зайырлы мемлекеті туралы пікірталаста даулы болып келді. Стамбулдың "Стамбул Билги" университетінің әлеуметтану профессоры Кенан Кайыр, бұл мектептер дін мен заманауилықтың қатар өмір сүруіне оң әсер ете алады дейді. Түркияның Имам Хатип түлектері қоры (ТИМАВ) жүргізген сауалнама түріктердің көпшілігі Имам Хатип мектептеріне жағымды көзқараспен қарастыратынын көрсетті. "Түркиядағы имам хатип орта мектептері мен имам хатип оқушыларына қатысты пікірлер" деген тақырыптағы сауалнама 2012 жылдың 24 сәуірі мен 18 мамыры аралығында 26 провинциядағы 2689 адамның қатысуымен өткізілді. Сауалнамаға қатысушылардың көпшілігі Имам Хатипті бітірмеген. 2012 жылдың наурызындағы заң жобасы бұқаралық талқылаусыз және тіпті Білім министрлігінің консультативтік органы – Ұлттық білім беру кеңесінде де талқыланбастан жазылды. Бұл заң жобасы 2011 жылғы сайлау шартына да енбеген. Білім беру саласының мамандарының пікірінше, жаңа шаралар білім беру сапасын төмендетіп, әлеуметтік теңсіздікті күшейтеді. Түркияның жетекші университеттерінің білім беру факультеттері – Сабаңжы, Боғазичи, Таяу Шығыс техникалық және Коч университеттері 2012 жылғы реформаларды "асығыс жасалған, керітартпа және қазіргі заманғы ой-пікірден алшақ" деп бағалаған баспасөз мәлімдемелерін жариялады.