Кіріспе

Түркияның Бейоғлу ауданындағы француз-түрік мектеп-интернаты (Galatasaray Lisesi, ), 1481 жылы Стамбулда құрылған, Түркиядағы ең көне орта мектеп. Сонымен қатар, 1453 жылы құрылған Стамбул университетінен кейін екінші ең көне түрік білім беру мекемесі болып табылады. "Галатасарай" атауы "Галата сарайы" дегенді білдіреді, себебі мектеп қазіргі Бейоғлу ауданындағы Алтын мүйіздің үстіндегі ортағасырлық Генуя анклавының шетінде орналасқан. Өте таңдаулы мектеп саналатын Галатасарай орта мектебі көбінесе Англиядағы Итон колледжімен және Франциядағы Лицей Луи-ле-Грандпен салыстырылады. Қазіргі уақытта ол Анатолия орта мектебі болғандықтан, еліз бойынша өткізілетін қабылдау емтихандарында жеткілікті жоғары балл жинаған кез келген оқушыға білім алуға мүмкіндік бар; демек, қабылдау елдегі ең жоғары балл алған оқушылардың 0,03% құрайды. Түрік және француз мектеп бағдарламаларын үйлестіре отырып, Галатасарай орта мектебі екі тілде де білім береді. "Галатасарай" футбол клубы осы мекемеде құрылып, оның аты да осы мекеменің құрметіне берілген (клубтың алғашқы жылдарында футболшылардың барлығы мектеп оқушыларынан тұрған). Галатасарай орта мектебі – "Галатасарай" қауымдастығының бастауы, оған футбол клубы, оның негізін қалаушы "Галатасарай" спорт клубы және Галатасарай университеті кіреді. Бұл орта мектеп өнер, әдебиет және саясат салаларында танымал болған көптеген тұлғалардың білім алған орны.

Шығуы (14811830)

Баязид II (1447–1512) 1481 жылы Галата сарайының Эндерун у Хюмаюну (Галата сарайының императорлық мектебі) мектебін құрды. Сұлтан көбінесе қарапайым азаматтай киініп, қалада серуендеп жүретін. Әңгімеге сүйенсек, мұндай саяхаттарының бірінде ол Галатадағы әдемі қызыл және сары гүлдерге толы бақты тапты. Осы бақта ол Бекташи орденінің Гүл Бабасымен (Роза ата) кездесті. Сұлтан одан Империяны және қалаға келіп қоныстанғандардың жағдайын қалай жақсартуға болатынын сұрады. Гүл Баба қалаға, өзінің гүлбақшасына және Сұлтанның билігіне риза екенін, бірақ осындай алуан түрлі елдерден келген студенттерді оқытатын мектеп болса, одан да ғалымдар дайындап, Империяға қызмет ететін білімді адамдарды тәрбиелеуге болады деді. Ол Сұлтанға мұғалім ретінде қызмет етуге және Империя үшін құнды азаматтарды тәрбиелеуге дайын екенін айтты. Баязид II Гүл Бабаның сөзін қабылдап, бірнеше аптадан кейін гүлбақшаның жанында Осман Императорлық мектебін құру туралы жарлықпен баққа оралды, ал Гүл Баба мектеп директоры болды. Гүл Баба Галатасарайдың алғашқы директоры болып, көп жылдар бойы мектепті басқарды. Ол Осман империясының Венгрияға шабуыл жасаған кезінде қаза тапты, оның қабірі Будапештте орналасқан. Осман әскері соғысқа шыққанда, дервиштер мен жыраулар олармен бірге дұға оқып, көңіл көтеріп, қажет болған жағдайда қаруланып, шайқасқа да қатысты. Гүл Баба да осындай дервиштердің бірі болды.

Аралық кезең (1830-1868)

Галата сарайының императорлық мектебі 1830-шы жылдарға дейін ашық болды, сол кезде реформалар мен қайта ұйымдастыруды мақсат тұтқан Танзимат қозғалысы Осман империясының ескі құрылысын түбегейлі өзгертті. Сұлтан Махмуд II (1808–1839) Императорлық мектепті, басым бөлігі француз профессорларынан тұратын және көптеген курстар француз тілінде оқытылатын Осман медицина мектебімен алмастырды. Медицина мектебі шамамен отыз жыл бойы Галатасарай (Галата сарайы) ғимаратында орналасқан болды.

Қазіргі кезең (18681923)

Сұлтан Әбділәзиз (1861–1876) Еуропаға саяхат жасаған алғашқы Осман сұлтаны болды және Францияда болған кезде француз білім беру жүйесіне әсерленді. Стамбулға оралғаннан кейін ол он екі жасқа дейінгі балалар үшін тегін міндетті білім беру жүйесін құрған «Халыққа білім беру туралы жарлықты» жариялады. 1868 жылдың қыркүйегінде лицей үлгісінде «Галата Серай Императорлық Осман лицейі» (Түрікше: Галатасарай Мектеб-и Султаниси) құрылды. Оқудың негізгі тілі француз тілі болды және көптеген мұғалімдер еуропалықтар еді. Студенттердің арасында Осман империясының барлық діни және этникалық қауымдарының өкілдері болды. 1868 жылдан 1878 жылға дейін студенттердің көп бөлігі мұсылман емес болды. Олардың көпшілігі болгарлар еді. Осы кезеңнен бастап мектеп орналасқан аудан Галатасарай деп аталады. 1905 жылы Әли Сами Йен және оның достары мектептің бір сыныбында (Әдебиет 5B) «Галатасарай» спорт клубын құрды. 1907 жылы мектепте өрт шығып, ағаш ғимараттар толығымен өртеніп кетті. Кітапхана, мұражай және архив жойылды, тек сыртқы қабырғалардың бір бөлігі ғана сақталды. Мектеп қысқа мерзімге Бейлербейге көшірілді, бірақ 1909 жылы студенттер сол жердегі жаңа тас ғимаратқа оралды.

Түркия Республикасының құрылуынан Интегралды білім беру жүйесіне дейін (1923-1992)

Осман империясы жойылып, 1923 жылы Түркия Республикасы жарияланғанда, мектептің атауы Галатасарай лицейі (Галатасарай жоғары мектебі немесе Галатасарай лицейі) болып өзгертілді. Оқу түрік және француз тілдерінде жүргізілді. Мектеп бастауыш мектептен (бес жыл) және лицейден (жеті жыл) тұрады, онда соңғы төрт жылда француз тілі мен әдебиеті, философия, математика, физика, химия, ағылшын және неміс тілдері таңдау бойынша оқытылды. Мектеп 1965 жылы аралас білім беретін мектепке айналды, қазір мектеп оқушыларының кем дегенде 40% -ы қыздар. Ортакөй ауданындағы Босфор жағасында орналасқан Ферие сарайының бірінші ғимараты мектепке кеңейту үшін берілді. Қазіргі Түркияның негізін қалаушы Ататүрк Галатасарайға үш рет келді: 1930 жылдың 2 желтоқсанында, 1932 жылдың 28 қаңтарында және 1933 жылдың 1 шілдесінде.

Біріктірілген білім беру жүйесі (1992 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

1990 жылдары Галатасарай орта мектебі тағы бір өзгеріс кезеңіне енді. 1992 жылғы Түркия-Франция екіжақты келісімі Галатасарай университетінің құрылуына әкелді, ол негізінен Лицейден өркендеді. Жаңа бастауыш білім беретін мектепті қосу арқылы үш бөлімше – университет басшылығымен біріктірілген білім беру жүйесінің дербес құрамдас бөліктеріне айналды. Жоғары мектепке (немесе Лицейге) қабылдау іріктеу емтихандары арқылы жүзеге асырылады және жыл сайын шамамен жүз бала қабылданады. Жоғары мектепті бітірген түлектердің көпшілігі Галатасарай университетінде білімін жалғастырады, онда оқу орындарының 25 пайызы олар үшін резервтелген. 1997 жылға дейін жоғары мектеп сегіз жылдық білім беру бағдарламасын ұсынды. Балалар бес жылдық міндетті бастауыш мектеп курсын аяқтағаннан кейін, екі жыл дайындық, үш жыл орта мектеп және үш жыл жоғары мектеп білімі алатын. 2003–2004 оқу жылында Галатасарай орта мектебі Түркиядағы сегіз жылдық міндетті бастауыш білім беру жүйесі енгізілісімен, соның ішінде бір жылдық дайындықпен бес жылдық жоғары мектепке айналды. Галатасарайда студенттердің құрамы алуан түрлі, олар елдің барлық аймақтарынан келеді. Қазіргі оқу бағдарламасы түрік және француз тілдерін, сондай-ақ қосымша тіл курстарын және сайыпқы пәндерді қамтиды. Түрік әдебиеті, географиясы, тарихы, этикасы және өнері курстары түрік тілінде оқытылады, ал француз әдебиеті, философия, социология, математика және ғылым курстары француз тілінде жүргізіледі. Бұған қоса, ағылшын тілі бастауыш мектепте алтыншы сыныптан бастап оқытылады, ал итальян және латын тілдері жоғары мектепте оқытылады. Әдебиет және дін сабақтары арқылы ежелгі түрік, парсы және араб тілдеріне, ал француз тілі сабақтары арқылы грек тіліне де қызығушылық тудырылады. 1997 жылы студенттер ағылшын тілі клубын құрды, ол Гарвард үлгісіндегі Біріккен Ұлттар Ұйымы конференцияларына, Еуропалық жастар парламентінің халықаралық сессияларына және жыл бойы басқа да іс-шараларға қатыса бастады. Мектеп өзі де Біріккен Ұлттар Ұйымының үлгісіндегі конференцияларды ұйымдастыра бастады, бірақ клубтың өзі мерзімі белгісіз жабылды. Галатасарай лицейінің дипломы француз бакалавриатпен теңестіріледі, ал Галатасарай түлектері Франциядағы университеттерге қосымша емтихансыз қабылданады.

Белгілі бұрынғы қызметкерлер

Константинос Фотиадис – бұрынғы мектеп директоры, Самос князі және Мецеллені грек тіліне аударған адам.