Кіріспе

1984 жылғы Нил Джорданның фильмі

«Құбыжықтар компаниясы» – 1984 жылғы британдық готикалық фантастикалық қорқыныш фильмі. Оны Нил Джордан түсірген, ал басты рөлдерді Анджела Лансбери, Дэвид Уорнер, Мика Бергезе және Сара Паттерсон сомдады. Сара Паттерсон үшін бұл кинодағы тұңғыш дебюті болды. Анжела Картер мен Джорданның сценарийі оның 1979 жылғы сол аттас қысқа әңгімесінен бейімделген.

Сюжет

Фильм қазіргі заманда, ауыл үйінде басталады. Розалин есімді жас қыз 18 ғасырдың аяғында ата-анасы мен әпкесі Элиспен бірге ертегілік орманда өмір сүргенін армандайды. Бірақ бір күні түнде Алисаны қасқырлар қуып келіп, өлтіреді. Ата-анасы қайғырып жатқанда, Розалин немересіне жарқын қызыл шаль тігіп берген әжесінің үйіне барады. Астарлы қарт әйел Розалинге қауіп төндіретін ескерту береді: "Ешқашан жолдан таймаңыз, ешқашан күтпеген алма жемеңіз және қас-қасындары кездесетін адамға ешқашан сенбеңіз". Розалин өз ауылына оралады, бірақ оған махаббатпен айналысатын жігіттің ұсыныстарымен күресу керек екенін біледі. Розалин мен бала орман арқылы серуендеседі, бірақ бала ауылдың малына қасқырдың шабуыл жасағанын біледі. Ауыл тұрғындары қасқырды аңғаруға аттанды, бірақ оны ұстап, өлтіргеннен кейін, қасқырдың өлігі адам денесіндей болып өзгерді. Розалин кейіннен орман арқылы әжесінің үйіне тауар себетін алып барады; бірақ жолда ол көзқарасы бір-біріне ұсыныстырған тартымды аңшымен кездеседі. Ол қызға әжесінің үйіне баратын жолды өзінен бұрын таба алатынын айтып, онымен күреседі. Аңшы Розалиннің әжесінің үйіне бірінші жетеді, онда ол өзінің айуандық табиғатын ашады және оны өлтіреді. Розалин кейінірек келіп, қаза тапқандығына көз жеткізеді, бірақ өзін қорғау қажеттілігі аңшыға деген құмарлығымен қиындатылады. Одан кейін болған айтыста Розалин аңшыны өз мылтығымен жарақаттаған. Бұл соққыдан аңшы ауырсынудан қимылдай бастайды да, қасқыр пішініне айналады. Розалин қатты өкініп, жараланған аңға кешірім сұрайды және оның үйірмесінің оны сол күйінде қалдыра алатынын ойлайды. Ол құйрығын ұстап, қасқырдың бетін сүйеді. Ақыр соңында ауыл тұрғындары кейінірек үйге келіп, ішіндегі қасқырды іздеп шығады. Осының орнына Розалиннің өзі қасқырға айналғандығын біледі. Ол аңшымен бірге орманға қашып кетеді, оған бір топ аңшы қосылады. Қасқырлар Розалиннің үйіне кіріп, оның бөлмесі алдында жиналып, шынайы әлемге еніп кеткендей. Розалин бір адам терезеден секіріп кіріп, оның ойыншықтарын жерге құлатып, балалық шақтағы кінәсіздігінен айырылып қалғанын бейнелейтін айқаймен оянады. Фильмнің соңында Шарль Перроның қыздарға сұлу бейтаныс адамдардан сақ болуды ескертетін дауысы бар.

Жасалған оқиғалар

Фильмде негізгі сюжетпен байланысты әңгімелер тоқылады, олар орталық желімен қабаттасатын шағын хикаялар. Әже Розалинге айтқан әңгімесі: Жас күйеу жігіт жаңа келінін жатынға дайындап жатқанда, "табиғатқа шақыру" оны сыртқа шығарады. Ол жоғалып кетеді, ал келіні сыртта қасқырлар ұлы-қайғымен айқайлап тұрғанын көріп, қорқады. Ертесі күні іздеу жұмысы нәтижесінде тек қана қасқырдың іздері табылады, күйеу жігіттің жайлы ешқандай хабар жоқ. Бірнеше жыл өткен соң, ол қайтадан үйленіп, балалы болғаннан кейін, есігінде бұрынғы күйеуін көріп, зәулімдеп қалады. Оның жаңа күйеумен балалары болғанына ашуланған күйеу жігіт қасқырға айналады, бірақ жаңа күйеу келгенде дереу өлтіріледі. Әже Розалинге екінші әңгімесін айтады: Көздері қосылған жас жігіт, дін қызметкерінің заңсыз ұлы, сиқырлы орманнан өтіп бара жатқанда, анахронизмге қарсы, Сара Паттерсон (Розалин) тізімдемесімен келген Роллс-Ройс машинасымен Ібіліспен кездеседі. Ібіліс жігітке өзгертетін эліксір ұсынады, ол оны кеудесіне жағады, шаштары тез өсе бастайды. Жігіт қуанып кетеді, бірақ көп ұзамай жерден жүзімнің сабаулары өсіп, оның аяқтарына оралып, тұтқынға түсіреді. Ол наразылық білдіріп, қорқып, жылайды, беті қиын қалпына келеді. Оның қайғылы бейнесі сол түс тізбегінің соңында Розалиннің жатын бөлмесіндегі айнада пайда болады. Розалиннің анасына айтқан оқиғасы: Бір әйел, бай, жас дворянның "зор қателігіне" ұшыраған, оның тойында жүкті күйде пайда болып, "әділеттілікті орнатуға" тырысады. Ол дворянды және басқа да ақсүйектерді олардың кіршіне әрекеттері үшін айыптайды, содан әрі "орманның қасқырлары одан да адал" деп жариялап, оларды одан әрі кінәлайды. Ол өзінің сиқыршы екенін ашып, күйеу жігітті, келінді және басқа да ақсүйектерді сиқырлы түрде қасқырларға айналдырады. Олар сиқыршы қыз күліп тұрғанда орманға қашады; бірақ содан кейін сиқыршы қыз қасқырларға оны және оның баласын әр түнде "серенеда" жасауға бұйрық береді. Розалиннің аңшыға / қасқырға айтқан оқиғасы: Төменгі әлемнен келген қасқыр бір ауылға келеді. Ол ешкімге зиян келтіруді көздемегенмен, ауыл тұрғыны оны атып, жаралайды. Ол өзін жасы үлкен дін қызметкеріне адам кейпінде көрсетеді, ол оны қабылдап, жарасын жазады, оның кінәсіздігін көреді. Ол дін қызметкерінің мейірімділігі мен іс-қимылына риза болғанмен, өзінің осында қалуға лайық емес екенін сезінеді. Бірнеше уақыттан кейін ол ауылдағы құдық арқылы өз әлеміне қайта оралады.

Жазу

Картер бұрын 1980 жылы радио драмасы үшін осы әңгімені бейімдеген еді. Ол режиссер Нил Джорданмен бірлесіп киносценарийді жазды, бұл экран үшін жазудағы оның алғашқы тәжірибесі болды. Джордан бұрын тек бір көркем фильм түсірген. 1982 жылы екеуі Дублинде Картердің радио драмасын кеңейтуді талқылау үшін кездесті, Джордан оны «фильм үшін тым қысқа» деп атады. Лос-Анджелестегі L.A. Weekly журналында жарияланған, фильмнің АҚШ-тағы тұсаукесеріне орай жасалған сұхбатында Джордан былай деді: «Кәдімгі фильмде әңгіме әртүрлі кезеңдерден тұрады, олар бағдарламаланады, дамиды, сюжеттен сәл ауып, қайта оралып, аяқталады. Ал бұл фильмде сюжеттің әртүрлі кезеңдері – жеке-жеке оқиғалар. Кіріспеден бастап, негізгі тақырыпқа байланысты әртүрлі оқиғаларға көшесіз, бәрі де әркім таныс ертегіге алып келеді. Арманкердің бастапқы элементі бізге оқиғадан оқиғаға өту еркіндігін берді». Картердің «Құбыжықтар компаниясы» (1996 жылы «Күдікті бөлме» антологиясында, автор қайтыс болғаннан кейін жарияланған) түпнұсқа сценарийінде аңшы айтқан қосымша оқиға, Розалиннің өте ерекше соңғы әңгімесі (Картердің «Қара Венера» жинағынан алынған «Петр мен қасқырға» ұқсас), және жануарлар жиыны бар шіркеудегі көрініс болды. Картердің фильмге арналған алғашқы соңында Розалин өз жатын бөлмесінің еденіне құлап, суға батып кететіндей болар еді. Джордан сол кездегі технологияның шектеулілігі мұндай сахнаны жасауға мүмкіндік бермеді, ал кейінірек CGI эффектілері оны оңай іске асыруға болатын еді деп мәлімдеді. Бюджетті ITC Distributors ұсынды. Солтүстік ирландиялық актер Стивен Риа режиссер Нил Джорданмен «Ангел» фильмінде бұрын жұмыс істеген, кейін «Жарлы ойын», «Вампирмен сұхбат» және «Плутондағы таңғы ас» фильмдерінде де онымен бірге жұмыс істеді. Джордан суретшілер Никола Брюс пен Майкл Коулсонмен бірнеше апта бойы түсірілім алдындағы дайындық жұмыстарында жүздеген егжей-тегжейлі раскадровка суреттерін жасады. Сондай-ақ, өндіріске қоюшы-суретші Антон Фурст және оның суретшісі Найджел Фелпс қатысты, олар кейін Тим Бертонның «Бэтмен» фильмінде жұмыс істеді. Фильмнің визуализациясы ерекше маңызды болды, өйткені Джордан түсіндіргендей: «Визуальдық дизайн сценарийдің ажырамас бөлігі болды. Ол шынайылықтың күшейтілген сезімімен жазылып, көзге елестеді».

Сыни жауап

Феминисттік сыншы Мэгги Анвелл фильмді қанды қасқырлардың арнайы эффектілеріне тым көп назар бөлгені үшін сынады, бірақ Шарлотта Крофтс фильмді Картердің Шарль Перроның «Қызыл қалпақша» ертегісін қайта жазуының нәзік бейімделуі деп санайды. Колин Гренланд «The Company of Wolves» фильмін «Imagine» журналы үшін қарап шығып, «Бұл – қорқынышты трансформация сахналарымен және терең, күшті бейнелерімен бірге фрейдистік ертегі, бірақ кейбір жерлерінде сәл әдемілік жоқ» деді. 1985 жылдың сәуір айында фильмнің АҚШ-тағы тұсаукесерінде Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді және оны ««Қызыл қалпақша» ертегісінің астында жатқан кейбір қорқыныштарды жинауға жасалған алаңдататын және стильді әрекет» деп атады. Көп жылдар өткен соң Луиза Уотсон BFI Screenonline үшін жазған мақаласында Нил Джордан «фильмнің күшейтілген шындығы үшін керемет, арман тәрізді атмосфера жасайтынын» айтты. Оның әлемнен тыс пейзаждары мен костюмдері ертегілердің иллюстрацияларынан, сондай-ақ «Hammer» студиясының көрнекі стилінен шабыттанғандай көрінеді. «Hammer» сияқты театралды орман күн сәулесі жетпейтін, Розалиннің тұтқындалған өмірін баса көрсететін және клаустрофобия сезімін тудыратын бір кеңістік. Фильмде бай символизммен және бейнелермен толы, көрнекі элементтер басым, көбінесе (мүмкін, қасақана) жетілмеген кейіпкерлердің есебінен. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 21 рецензия негізінде 86% мақұлдау көрсеткіші берілген, ал салмақты орташа бағасы 6.8/10 құрайды.

Кассалық жинақ

Фильм АҚШ-тағы тұңғыш демалыс күндері шығынды өтеуге мүкіндік берді, шамамен 2 миллион долларға түсіріліп, 995 кинотеатрда 2 234 776 доллар табалдырысын басып өтті. Дегенмен, жалпы алғанда фильм АҚШ-та 4 миллион доллардан астам кіріс әкелді.

Ұлыбританияда фильм 1 629 000 фунт стерлинг табалдырысын басып өтті.