Кіріспе
Көлік тұрағына арналған ғимарат. Көп қабатты тұрақ (британдық ағылшын тілінде multistorey car park, американдық ағылшын тілінде parking building, parking structure, parkade (негізінен Канада), parking ramp, parking deck немесе жабық тұрақ) – көлік, мотоцикл және велосипедтерді тұраққа қоюға арналған, бірнеше қабаттан немесе деңгейден тұратын ғимарат. Алғашқы көп қабатты нысан 1901 жылы Лондонда, ал 1904 жылы Барселонада алғашқы жер асты тұрағы салынды. (Толығырақ тарих бөлімін қараңыз.) Лондон сияқты кейбір қалалар бұрынғы ең төменгі тұрақ талаптарын жойды. Минималды тұрақ талаптары АҚШ муниципалитеттерінің аймақтық бөлу және жоспарлау кодекстерінің маңызды бөлігі болып табылады. (Мемлекеттер тұрақ талаптарын белгілемейді, осы функцияны округтер мен қалалар жүзеге асырады).
A multistorey car park (Commonwealth English) or parking garage (American English parking building, parking structure, parkade (mainly Canadian), parking ramp, parking deck, or indoor parking, is a building designed for car, motorcycle, and bicycle parking in which parking takes place on more than one floor or level. The first known multistorey facility was built in London in 1901, and the first underground parking was built in Barcelona in 1904. (See History, below.) Some cities such as London have abolished previously enacted minimum parking requirements. Minimum parking requirements are a hallmark of zoning and planning codes for municipalities in the US. (States do not prescribe parking requirements, while counties and cities can).
Тарих
Ең алғашқы көп қабатты автотұрақ 1901 жылғы мамыр айында Лондонның орталығындағы 6 Денман көшесінде City & Suburban Electric Carriage Company компаниясы тарапынан ашылды. Онда жеті қабатта 100 көлікке орын болды, жалпы ауданы 19 000 шаршы фут құрады. 1902 жылы компания тағы 230 көлікке арналған екінші автотұрақ ашты. Компания сағатына шамамен 40 мильдей жүретін және максималды жылдамдығы 20 миль болатын электр көліктерін сатумен, сақтаумен, күтіммен қамтамасыз етумен және тапсырыс бойынша жеткізумен айналысты. АҚШ-тағы ең алғашқы белгілі автотұрақ 1918 жылы Чикаго қаласының батыс бөлігіндегі 215 Батыс Вашингтон көшесіндегі Ла Саль қонақ үйі үшін салынды. Оны Holabird және Roche жобалады. Ла Саль қонақ үйі 1976 жылы бұзылды, бірақ автотұрақ сақталды, себебі ол алдын ала ескерткіш мәртебесіне ие болды және құрылысы қонақ үйден бірнеше блок қашықтықта орналасқан еді. Чикаго қаласынан ескерткіш мәртебесін алмағаннан кейін 2005 жылы бұзылды. Оның орнына 49 қабаттан тұратын 215 Батыс тұрғын үй кешені салынды, онда да автотұрақ бар. 1927 жылы Вашингтон қаласында салынған "Капитал гаражы" сол кезде елдегі ең ірі автотұрақ болып есептелді. Ол 1974 жылы жарылыс арқылы бұзылды.
Алдын ала жасалған паркинг құрылыстары
Көп қабатты тұрақтар жиырмасыншы ғасырдың ортасынан бері кеңінен таралғандықтан, мұндай құрылыстардың көптеген нысандары құрылыс уақытын қысқарту үшін жиналмалы бетонды пайдаланады. Жоба көлік тұрағының құрылымдық бөліктерін жинауды қамтиды. Жиналмалы бетон бөліктеріне көп қабатты құрылымдық қабырға панельдері, ішкі және сыртқы бағаналар, құрылымдық едендер, арқалықтар, қабырға панельдері, баспалдақтар және плиталар кіреді. Жиналмалы бетон бөліктері арнайы тіркемелермен құрылыс алаңдарына тасымалданады. Құрылымдық еден модульдерін тасымалдау кезінде көліктің жолдарында оңай тасымалдау үшін мүмкіндігінше үлкен ауданды қамту мақсатында еңкейтіп қою қажет болуы мүмкін. Модульдер құрылыс алаңдарында жиналмалы бетонды көтеру жүйелері арқылы көтеріледі. Сәндеуге жиналмалы бетонның көтеру анкерлерін жабатын қаптамаларды пайдалану және құрылыстың сыртқы жағына фасадтар орнату кіруі мүмкін. Қазіргі заманғы жиналмалы модульдерді құрылыстандандыруда құрылыстың беріктігін арттату үшін қосымша мүмкіндіктер қарастырылады. Мысалы, кесетін қабырғаларды салу үшін кернеуден кейінгі бетонға алдын ала керілген жіптер қолданылады. Тағы бір мысал – темір сым торларын көміртекті талшықпен күшейтілген полимермен алмастыру, бұл жүктемені жеңілдетеді және коррозияға төзімділігін арттырады, әсіресе қарды еріту үшін тұз қолданылатын суық климатты аймақтарда.
Басқа технологиялар
Қазіргі заманғы автотұрақтар жүргізушілерге бос орын табуға, көлікке қайтқанда оның орнын анықтауға және жалпы тәжірибелерін жақсартуға көмектесетін түрлі технологияларды пайдаланады. Оларға адаптивті жарықтандыру, сенсорлар және паркинг орындарының LED индикаторлары (қызыл – толып тұрған, жасыл – бос, ал көк – мүгедектерге арналған; әрбір орынның үстінде), ішкі позициялық жүйе (IPS), соның ішінде QR кодтары және мобильді төлем опциялары кіреді. Калифорния штатындағы Санта-Моника Плейс сауда орталығында әрбір орында камералар орнатылған, олар тұраққа толығандығын санауға және жоғалған көліктерді табуға көмектеседі. Жүргізушілерге ұзақ мерзімді тұрақ орындарын автоматтандырылған түрде табуға көмектесу үшін онлайн брондау технологиясын ұсынатын қызмет провайдерлері құрылды, сонымен қатар олар алдын ала брондау жасағандарға айтарлықтай үнемдеуге мүмкіндік береді. Олар нақты уақыт режиміндегі инвентаризацияны тексеру технологиясын қолданады, бұл әуежайға дейінгі қашықтығы мен бағасы бойынша реттелген, қолжетімді автотұрақтарды көрсетеді. Соңғы технологиялық жетістіктердің қатарында көліктерді анықтау және санау жүйелері, сату және кіріс бақылау жүйелері, трафик және сыйымдылықты бақылау жүйелері, автотұрақтардағы сату, басқару және кіріс бақылау жүйелері бар. Бұл жүйелер автотұрақ клиенттеріне жол табуға көмектеседі, әрбір бұрылыста бос орындар көрсетіледі, әр орында орнатылған Wi-Fi трансляторлары арқылы орындарды бақылау, бос орындар туралы мәліметтерді жаңарту және автотұрақ басшылығына қиындықтарды және араласу шараларын хабарлау үшін қолданылады. Кіріс бақылауы, сыйымдылықты басқару және сату нүктесі кеңселер мен сауда орталықтарындағы автотұрақтарды басқару үшін маңызды мәселе болып табылады, сонымен қатар бұл автотұрақ басқаруының бір құралы болып табылады, онда веб-сайт басқару үшін арналған барлық осы мәселелердің жай-күйін жаңартады. Ирвин Спектрум орталығы, Калифорния штатының Ирвин қаласында, 3 автотұрақ құрылымымен, осы жүйелердің барлығын пайдаланады. Санта-Моника қаласы өзінің 30 автотұрақ құрылымымен трафик және сыйымдылықты бақылауды қолданады. Диснейленд, Калифорния штатының Анахайм қаласында, 8 гаражында осы жоғары технологиялық шешімдердің көп бөлігін пайдаланады.
Көп қабатты көлік тұрағы
1991 жылы 1975 жылғы теңіз кемесі жүзбелі көп қабатты тұраққа айналдырылды. Кемеге P Arken деген жаңа ат берілді (парк және кеме сөздерімен ойын) және ол Гетеборг портының Лилла Бомен аймағында, Скеппсброн жанында тұрақты түрде буксирленеді. 2019 жылдың қараша айында Америка Құрама Штаттарында автомобильдерге арналған толық жабық тұрақ баржасы патенттелді. Оның тік жақтары күшті желден, жаңбырдан және қоқыстан қорғайды.
Білім беру және ғылыми-зерттеу
2009 жылдың қазан айында Ұлттық құрылыс мұражайында көлік тұрақтарын зерттеуге және олардың салынған ортаға тигізетін әсеріне толық арналған көрме ашылды. "Машиналар үйі: инновациялар және көлік тұрағы" деп аталған көрме 2010 жылдың 11 шілдесіне дейін көрсетілді. Көлік тұрақтарын жобалау және салу туралы қосымша ақпаратты "Көлік тұрақтары: жоспарлау, жобалау, құрылыс, техникалық қызмет көрсету және жөндеу" кітабынан табуға болады. Бұл материал АҚШ-тағы көрнекті паркинг құрылыстарын жобалаушы Walker Parking Consultants компаниясының белгілі қызметкерлері жазған үшінші басылымда шыққан.