Кіріспе

Айдахо штатының округі, АҚШ

Лемхи округі – АҚШ-тың Айдахо штатында орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 7 974 адамды құрайды. Округ 1869 жылы құрылған және 1855 жылдан 1858 жылға дейін Баннок және Шошон аумағында болған, шалғайдағы Мормон миссионерлік қонысы – Форт Лемхи (немесе Лимхи) құрметіне аталған.

География

АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 4569 шаршы миль (11,834 км2) құрайды, оның 4563 шаршы милі (11,818 км2) құрлық, ал 5,4 шаршы миль (14 км2) (0,1%) су. Бұл ауданы бойынша Айдахо штатындағы төртінші үлкен округ. Ең жоғары нүктесі – теңіз деңгейінен 3539 метр биіктіктегі Белл тауы, ал ең төменгі нүктесі – Салмон өзені, ол округтің Айдахо округімен батыс шекарасынан шамамен 3000 фут (914 метр) биіктікте шығады. Өзен батысқа бұрылмас бұрын Лемхи округінің ортасынан ағып өтеді. Округтің Монтана штатының Биверхед округімен шығыс шекарасы Континенттік бөлініс болып табылады.

Жергілікті қоныстар

Лемхи және Салмон өзендеріндегі адамдардың қоныстануы 14 000 жыл бұрын басталған. Алғашқы тұрғындар ірі жануарларды найзамен аулаған. Салмон өзені б.з.д. 5000 жылдан кейін болған алғашқы мәдени бөліністің шекарасы болды. Шошони тайпасының Лемхи тобы Салмон өзенінің оңтүстігінде және шығысында орналасқан басқа Шошони тайпалары сияқты мәдениетті дамытты. Лемхи тобы жылқыға ертерек қол жеткізіп, көшпелі өмір салтына көшкен. Олар "Салмон жеушілер" деп те аталды. Олардың көшіп-қону жолы жазда Лемхи аңғарында сомон балығы аулаудан, көктемде Камас ағысында камас қазудан және Миссури өзенінің Үш бұлақ аймағында бизон аулаудан тұрды. Олар басқа тайпалармен сауда жасау үшін де саяхаттап жүрген. Лемхи тайпасы 1875 жылдың 12 ақпанында резервацияға күштеп орналастырылды, тіпті 1868 жылы оны құру туралы шартты бекітпегеніне қарамастан. 1907 жылы резервация таратылып, тайпа Форт-Холлға жіберілді.

Барлау және ерте қоныстану

Льюис және Кларк экспедициясы 1805 жылдың 12 тамызында қазіргі Лемхи округіндегі Лемхи асуы арқылы Айдахо штатына кірді. Мериуэтер Льюис және экспедицияның тағы үш мүшесі қазіргі Айдахоға кірген алғашқы еуропалық текті американдықтар болды. Сакаджавеа, олардың жетекшісі және аудармашысы үшін Лемхи аңғары оның туған жері болды, ал оның бауыры Лемхи тайпасының басшысы еді. Кларк экспедицияның жолын барлауға шықты. Бір ай ішінде Салмон және Жылан өзендерімен төмен саяхаттау мүмкін емес болып шықты, сондықтан экспедиция Биттеррот жотасындағы Лоло асуына бет бұрды. 1822 жылы Хадсон шығанағы компаниясының өкілі Майкл Бурдон Лемхи аңғарында аулау операцияларының базасын құрды. Бұл аймақ шамамен 20 жыл бойы аулауды қолдады. Финнан Макдональд, Александр Росс, Дэвид Скене Огден, Джедедая Смит және Джим Бриджер осы аймақта уақыт өткізді. Сальмон өзенінің бастауынан Жылан өзеніне дейінгі толық бөлігін зерттеу 1832 жылға дейін жүргізілмеді. Мормон қоныс салушылары 1855-1858 жылдары Лемхи бекінісін салған. Бекініске шабуыл жасағаннан кейін қоныс тасталды. Алғашқы алтын іздеушілер 1862 жылы Лемхи округіне келді, ал кеншілер негізгі Сальмон өзенін Сальмоннан Слейт-Крикке дейін өңдеді.

Тау-кен қоныстары

Ф. Б. Шарки және оның серіктері 1866 жылғы 16 шілдеде Лисбургте алтын тапты. Бір ай ішінде Лисбургқа асығушылық басталды. 1867 жылғы мамыр айында Монтанадан Салмон-Ситидің қазіргі орнына дейін пошта жолы салынды. 1867 жылы Лемиде және 1868 жылы Шоупта қосымша алтын кеніштері табылды. Салмон-Сити 1869 жылы құрылған Леми округінің орталығы атанды. 1869 жылы Yellow Jacket, 1877 жылы Gibbonsville, 1880 жылы Gilmore, 1892 жылы Blackbird және 1904 жылы Leadore жерлерінде қосымша кен өндіру жұмыстары жүргізілді. Гилмор және Питтсбург темір жолы 1910 жылғы 18 мамырда Дубуадан Салмонға дейін толыққанды құрылыс аяқталды. Бұл темір жол Гилмор кеніне қол жеткізу үшін салынды. 1940 жылы темір жол жұмысын тоқтатты.

Қалаларды дамыту

Салмон қаласы 1867 жылы жоспарланған. Сальмон қаласы бастапқыда аталған атауымен болғанымен, шамамен 1900 жылға дейін қала мәртебесіне ие болған жоқ. 1947 жылы Лидор және Паттерсон ауылдар ретінде құрылды. 1980 жылға дейін Паттерсонның ауылдық мәртебесі жойылды.

Аудан шекарасының тарихы

1862 жылы қазіргі Лемхи округінде кен өндірісі басталғанда, аймақ толығымен Айдахо округінің, Вашингтон территориясының құрамында болды. Бойз округі 1863 жылы құрылды, оның солтүстік шекарасы Береза сағасын Леми өзенінен бөліп тұратын жотадан солтүстікке қарай өтеді. Айдахо территориясының оңтүстік бөлігі 1864 жылдың 2 ақпанында Алтурас округінің құрамына кірді, ал Алтурас және Айдахо округтері арасындағы шекара 44°30′ солтүстік ендікке түзетілді. Айдахо территориялық заң шығарушы органы Лемхи округін екі рет құрды. Бірінші рет 1866 жылдың 21 желтоқсанында болды. Салмон-Ситиде округтік үкімет ұйымдастырылды, бірақ округті бекітетін заң жобасы жоғалып, сессия заңдарында жарияланбады. Келесі сессияда заң шығарушы орган заң жобасын қайтадан қабылдап, 1869 жылдың 9 қаңтарында Лемхи округін ресми түрде құрды. 1870 жылдың 22 ақпанында Салмон-Ситиде округтік үкімет қайта ұйымдастырылды. Лемхи округінің батыс және оңтүстік шекаралары мәселелі болды және жиі түзетілді. Құрылған кезде Лемхи Айдахо округінің оңтүстік және шығыс шекараларын мұра етті, бұл іс жүзінде екі аймақты біріне-бірі іргелес емес территорияларға айналдырды, олардың бірінде Солт-Лейк пен Вирджиния-Сити арасындағы дилижанс жолының қазіргі Хамфри қаласынан солтүстікке қарай орналасқан аймағы бар еді. Оңтүстік шекараның түпкілікті бекітілуі 1885 жылдан 1896 жылға дейін бірнеше кезеңде жүзеге асты. 1885 жылы шекара оңтүстікке жылжытылып, қазіргі Кларк округіне аумақ қосылды, бұл олардың біріне-бірі жалғасқан шекараны құрды және Берч Крик аймағының бір бөлігін Алтурас округінде қалдырды. Бұл аумақтың шығыс бөлігі 1889 жылы Алтурастан Бингемге ауыстырылды. 1891 жылы шекара оңтүстікке қарай қазіргі орнына дейін кеңейтіліп, қазіргі Кларк округіне аумақ қосылды. Заңнамалық мақұлдаумен, сол аумақтағы сайлаушылар 1896 жылы Фримонт округіне қосылу үшін дауыс берді, осылайша оңтүстік және шығыс шекара аяқталды. Лемхи округі құрылған кезде батыс шекарасы Ащы тауларынан Айдахо округінің оңтүстік шекарасына дейін созылған сызық болды. Шекара 1873 жылы батысқа қарай Пейетт пен Салмон өзендерінің арасына жылдырылды, 1885 жылы Орта Салмон және негізгі Салмон өзендерінің қосылған жерінен өтетін сызыққа шығысқа қарай жылдырылды, содан кейін 1903 жылы Айдахо округінің солтүстік шекарасына дейін қатемен кеңейтілді, ал 1911 жылы қазіргі орнында бекітілді. Кастер округі 1881 жылы Лемхиден бөлінді, оның бастапқы шекарасы Луон Крик аймағын қамтымады. Луон Крик аймағы 1885 жылы Айдахо округіне қайта қосылды.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша округте 7806 адам, 3275 үй шаруашылығы және 2217 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 4154 тұрғын үй, орташа тығыздығы көрсетілген. Округтің этникалық құрамы: 96,63% ақ нәсілді, 0,10% қара немесе афроамерикалық, 0,60% американдық үндістер, 0,18% азиялық, 0,04% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,77% басқа нәсілдер және 1,68% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 2,18% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. Олардың 19,5% неміс, 18,0% ағылшын, 11,4% американдық және 6,5% ирландтық тегінен шыққандар. 3275 үй шаруашылығының ішінде 28,60% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 57,80% бірге тұратын жұбайлар, 6,90% күйеуі жоқ әйелдер және 32,30% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 27,70% жеке адамдардан тұрады, ал 12,40% 65 жастан асқан жалғыз адамдардан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,38 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,91 адамды құрады. Округте халық жас бойынша келесідей таралып орналасқан: 18 жасқа дейінгілер – 25,50%, 18-24 жас аралығындағылар – 5,50%, 25-44 жас аралығындағылар – 22,70%, 45-64 жас аралығындағылар – 29,50% және 65 жастан асқандар – 16,80%. Орташа жас 43 жасқа тең. Әр 100 әйелге 99,20 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 97,50 еркек сәйкес келеді. Округтағы үй шаруашылығының орташа табысы 30 185 доллар, ал отбасының орташа табысы 35 261 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 30 558 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 18 289 доллар. Округтағы жан басына шаққандағы орташа табыс 16 037 долларға тең. Отбасылардың 10,60% және халықтың 15,30% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 19,80% және 65 жастан асқандардың 10,30% кедейлікте өмір сүреді.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша округте 7936 адам, 3576 шаруашылық және 2267 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 4729 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Округтың этникалық құрамы: 96,4% ақ нәсілді, 0,7% американдық үнділер, 0,4% азиялықтар, 0,2% қара немесе афроамерикалықтар, 0,6% басқа нәсілдер және 1,6% екі немесе одан көп нәсілділер. Испан немесе латын американдықтар халықтың 2,3% құрады. 3576 шаруашылықтың 22,9%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 52,7%-ы некеде тұрған жұбайлар, 6,9%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, 36,6%-ы отбасы емес, ал 31,7%-ы жеке адамдардан тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,20 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,74 адам. Орташа жас 49,7 жас.