Кіріспе

Айдахо штатының округі, АҚШ

Латах округі ( /l//eɪ//t//ə/ LAYtə) – АҚШ-тың Айдахо штатының солтүстік-орталық аймағында орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 39 517 адамды құрайды. Бұл округ Айдахо университетінің орналасқан жері, штаттың жетекші университеті. Округ 1888 жылы құрылған және солтүстік-батыс бұрышындағы Латах өзенінің атымен аталады. Атаудың шығу тегі – нез-перс тіліндегі екі сөз, ол «қайың және сестльдер мекені» деген мағынаны білдіреді. Тайпа жұмыстарын істеу үшін ақ қарағайлардың көлеңкесін пайдаланған, ал тамақ ретінде қолдану үшін камас тамырларын ұнтақтауға жарамды тастарды таба алған. Латах округі Мәскеу, АҚШ қалалық статистикалық аймағын қамтиды, ол Пуллман-Мәскеу, Вашингтон-Айдахо штатының біріктірілген статистикалық аймағының құрамына кіреді. Округ Палузаның шығыс бөлігінің көп бөлігін құрайды, ол төбелерімен және өнімді ауыл шаруашылығымен танымал. Латах округі – Конгресс актісімен құрылған АҚШ-тағы жалғыз округ; ол бастапқыда өзінің ең көп халқы бар аймағынан айырылуға дайын болмаған Нез-Перс округінің бір бөлігі болған.

Елді мекен

Палуза аймағының қоныстануы 1871 жылы басталды. Генсеси мен Мәскеудегі халық орталықтарының дамуы ең алғашқысы болды, одан кейін 1880 жылдары Джулиетта мен Кендрик қалалары пайда болды. 1885 жылы Мәскеуге темір жол келгені оның округтың басты халық орталығы ретінде дамуына ықпал етті. 1889 жылы Мәскеуде Айдахо университетінің ашылуы да қаланың одан әрі өсуіне маңызды рөл атқарды. Трой қаласының қоныстануы 1895 жылы басталды, ал Бовилл 1899 жылы лорд Хью Бовилл қоныстанғаннан кейін дами бастады. 1907 жылы Мәскеуден Бовиллге дейінгі темір жол құрылысы аяқталды, соның нәтижесінде сол жылы Дири қаласы темір жол бойында өркендеді. Потлач 1905 жылы компаниялық қала ретінде құрылды.

Қалаларды дамыту

Мәскеу алғаш рет 1880 жылғы халық санағында 76 адамды құрап көрсетілген. 1887 жылы ол ауыл ретінде құрылды. Генсеси 1889 жылы қала болып құрылды. Джулиетта, Кендрик және Трой 1900 жылғы халық санағында қалалар ретінде құрылды, олардың әрқайсысы 1910 жылға дейін ауыл статусын алды. Бовилл мен Дири 1920 жылға дейін ауылдар ретінде тіркелді. Потлач пен Онавей 1960 жылға дейін корпорацияланбаған күйде қалды. Олар 1950 жылғы халық санағында бір корпорацияланбаған аймақ ретінде тіркелді.

Аудан шекарасының тарихы

Айдахоның аумақтық заң шығарушы органы 1864 жылғы 22 желтоқсанда Лах Тох және Кутенай округтерін құрды. Лах Тох округі Клервотер өзені мен 48° солтүстік ендіктің арасындағы Шошон округінің батысындағы Солтүстік Айдахоның барлық аумағын қамтыды. Коур-д'Ален Лах Тох округінің орталығы болып белгіленді. Заң шығарушы орган аймақта округтік үкіметті ұстауға жеткілікті елді мекендердің болмауын жақсы білгендіктен, Губернатор елу тұрғыннан өтініш алғаннан кейін округтік комиссияны құруға құқылы екенін белгіледі. 1867 жылғы 9 қаңтарда Айдахоның төртінші заң шығарушы органы екі округті құру туралы заңды жойды, Нез Перс округінің солтүстік шекарасын қазіргі Латах округінің солтүстік шекарасымен сәйкес етіп белгіледі және Лах Тох округінің қалған бөлігін Кутенай округінің шегіне қосты. Лах Тох округінің таратылғанын білмей, Мәскеу тұрғындары 1878 жылы Лах Тох округін құруға тырысты. Губернатор бастапқыда олардың өтінішін мақұлдады, бірақ кейін тұрғындарға олардың Нез Перс округінің шегінде орналасқандығын хабарлады. Айдахоның аумақтық заң шығарушы органы Мәскеу тұрғындары үшін округ құру мәселесін шеше алмады. Осының салдарынан Фред Т. Дюбуа олардың атынан АҚШ Конгресіне округ құру туралы петиция тапсырды. 1888 жылғы 14 мамырда Мәскеудегі орталығымен Латах округі АҚШ Конгресі құрған бірінші және жалғыз округ ретінде құрылды.

2022 жылғы қастандық

2022 жылы Айдахо университетінде болған кісі өлтіру оқиғасы, 2022 жылғы 13 қарашаның таңертеңгі сағаттарында Мәскеу қаласында төрт Айдахо университетінің студенті кампустан тысқары жалдаған үйінде бір немесе бірнеше күдіктілер ұзын пышақтарды қолданып қанымен өлтірді. Сот органдары күдіктіні Брайан Кристофер Кобергер деп анықтады. Латах округінің сот-медициналық сарапшысы қаза болғандардың төрт еуінің мәйітін қарап, барлығының үлкен пышақпен бірнеше рет пышақталғанын, мүмкін, бір ғана қару қолданылғанын, кем дегенде біреуінің (қолдарында қорғанысқа арналған пышақ жаралары бар) және басқалары да шабуылшыға қарсы тұруға тырысқан болуы мүмкін екенін, ал олар төсектерде ұйықтағанда шабуылға ұшыраған болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Ешқайсысында да жыныстық шабуыл белгілері анықталған жоқ, токсикологиялық сараптама нәтижелері күтілуде.

География

АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 1077 шаршы миль (2789 км²), оның ішінде 1076 шаршы миль (2787 км²) құрлық, ал 0,9 шаршы миль (2 км²) (0,09%) су құрайды. Бұл Колумбияның ортаңғы бассейнінің кең және төбелі бөлігі – Палузаның бір бөлігі.

Ұлттық қорғалатын аймақ

Сент-Джо ұлттық орманы (бөлігі)

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша округте 34 935 адам, 13 059 шаңырақ және 7770 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 13 838 тұрғын үй құрады. Округтің нәсілдік құрамы: 93,94% ақ нәсілді, 0,59% қара немесе афроамерикалық, 0,75% американдық үнді, 2,10% азиялық, 0,09% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,77% басқа нәсілдерден және 1,76% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 2,12% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 20,4% неміс, 13,5% ағылшын, 8,7% ирланд, 7,8% американдық және 5,9% норвегиялық тегінен шыққандар. 13 059 шаңырақтың 27,90%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 50,50%-ы заңды некеде тұратын жұбайлар, 6,10%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын, ал 40,50%-ы отбасы емес. Шаңырақтың 26,30%-ы жеке адамдардан, ал 6,30%-ы 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдардан тұрды. Шаңырақтың орташа мөлшері 2,38 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,93 адамды құрады. Округтегі халықтың жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер 20,30%, 18-24 жас аралығындағылар 24,50%, 25-44 жас аралығындағылар 26,90%, 45-64 жас аралығындағылар 18,90%, ал 65 жастан асқандар 9,50% құрады. Орташа жас 28 жасқа тең. Әр 100 әйелге 107,50 еркек шамасында. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 108,10 еркек шамасында. Округтегі шаңырақтың орташа табысы 32 524 доллар, ал отбасының орташа табысы 46 303 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 34 734 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 24 886 долларға тең. Округтегі жан басына шаққандағы орташа табыс 16 690 долларды құрады. Отбасылардың 7,90%-ы және халықтың 16,70%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 10,20%-ы және 65 жастан асқандардың 5,40%-ы. Латах округіндегі барлық жұмыс істейтін халықтың 40% Айдахо университетінде немесе жақын орналасқан Пуллмен қаласындағы Вашингтон штаты университетінде жұмыс істейді.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша округте 37 244 адам, 14 708 шаруашылық және 8 241 отбасы тұратын болды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 15 988 тұрғын үй бірлігі орташа тығыздықпен орналасқан. Округтың нәсілдік құрамы: 92,8% ақ нәсілді, 2,1% азиялық, 0,8% қара немесе афроамерикандық, 0,6% американдық үндістер, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан, 1,0% басқа нәсілдерден және 2,5% екі немесе одан көп нәсілді азаматтарды құрады. Испан немесе Латын Америкасынан шыққандар халықтың 3,6% құрады. 14 708 шаруашылықтың 25,1% 18 жасқа дейінгі балалары бар, 46,3% - үйленген жұбайлар, 6,1% - күйеуі жоқ әйелдер басқарады, 44,0% - отбасы емес, ал 28,2% шаруашылықтарда жеке адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,32 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,89 адамды құрады. Медианалық жас 28,3 жас.

Флора мен фауна

Латах округінде көптеген өсімдік және жануар түрлері кездеседі. Округ аумағында Батыс ақ қарағайы сияқты әртүрлі ағаш түрлері өседі. Жануарлардың түрлеріне сазды-қоңырқос торғай және қалың терілі тритон жатады.