Кіріспе

Айдахо штатындағы округ, АҚШ

Кутенай округі ( /k//uː//t//n//iː/ KOOTnee) – АҚШ-тың Айдахо штатында орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 171 362 адамды құрайды, бұл Айдахо штатындағы халық саны бойынша үшінші орындағы округ және Солтүстік Айдаходағы ең ірі округ, аймақтың жалпы халқының 45,4%-ын құрайды. Округтың орталығы және ең ірі қаласы – Кёр-д'Ален. Округ 1864 жылы құрылған және Кутенай тайпасының құрметіне аталған. Кутенай округі Коёр-д'Ален қалалық аймағымен шектеседі, ол Спокан қалалық аймағымен бірге Спокан–Коёр-д'Ален біріктірілген статистикалық аймағын құрайды.

Жергілікті тұрғындар мен ертедегі еуропалық іс-әрекет

Кёр-д'Ален аймағы өз атауын француз тері аулаушылары жергілікті тайпаға берген аттан алған. Тайпа бастапқыда үш топтан тұрды, олар Кёр-д'Ален көлі мен Кёр-д'Ален өзенінің төңірегінде қоныстанды. 1809 жылдан бастап аймаққа Канаданың тері саудасы келді, бұл тайпаның еуропалықтармен алғашқы байланысы болды. Христиан миссионерлері де келді, алғашқы христиан жиыны 1842 жылдың 2 желтоқсанында Спэкан өзенінің Кёр-д'Ален көлімен қосылған солтүстік жағалауында, Николас Пойнт әкесі басқаруымен өтті. Сент-Жозеф миссиясы алғашында 1844 жылы Сент-Маридің солтүстік-батысында құрылды, кейін 1846 жылы Катальдоға көшірілгенде Қасиетті Жүрек Миссиясы деп аталды. Айдахо штатындағы ең көне құрылыс – миссия шіркеуінің құрылысы 1855 жылы аяқталды. Миссия штаб-пәтері 1877 жылы ДеСметке көшірілді. Муллан жолы 1859 жылы аймақ арқылы салынды, бастапқыда ол Кёр-д'Ален көлінің оңтүстік жағымен өтті. Кёр-д'Ален көлінің солтүстік жағындағы жол 1861 жылы салынды. Мулланның серіктері 1861 жылғы Тәуелсіздік күнін Кёр-д'Аленнің шығысындағы 4 шілде каньонында тойлады.

Кютеней округіне қоныс аударған, ұйымдастырмаған

Айдахоның аумақтық заң шығарушы органы 1864 жылғы 22 желтоқсанда Кутенай округін құрды. Аймақтағы маңызды қоныстанудың болмауы салдарынан округтік үкімет бірден ұйымдастырылмады. 1864 жылғы Айдахо территориясының халық санағы бойынша Кутенай округінде 81 тұрғын тіркелді. Ратдрум 1861 жылдан бастап қоныстанған қазіргі қалалардың алғашқысы болды. Ол пошта атқарушылардың аялдамасы болды, кейіннен Кутенай округінің орталығына айналды. 1870 жылғы халық санағында аймақ 31 тұрғыны бар Кутенай ауданы ретінде Нез Перс округіне қарасты. Пост-Фолс 1871 жылы, ал Кёр-д'Ален лагері 1878 жылы құрылды. Лагерь 1879 жылы бекініске айналды, және оның төңірегінде Кёр-д'Ален қаласы өркендеді. Дальтон Гарденс, Хейден және Хейден көлі де сол кезде қоныстанды.

Көтеней округі ұйымдастырды

17 жылға жуық уақыттан кейін, Кутенай округі 1881 жылдың 9 шілдесінде ресми құрылды. Округтың маңызы 1882 жылы Солтүстік Тынық мұхиты темір жолының Ратдрумға дейін салынып аяқталуымен, сондай-ақ 1883 жылы көршілес Шошон округіндегі Кёр-д'Ален өзенінде алтынның табылуымен артты. Осының нәтижесінде, бар болған елді мекендер өсіп, жаңалары пайда болды. 1882 жылы Атол және 1890 жылы Харрисон теміржолдарында қоныстану басталды.

Қалаларды дамыту

Халық санының артуы қалалардың дамуына алып келді. 1899 жылы Харрисон округтың алғашқы қаласы болып біріктірілді. 1906, 1908 және 1909 жылдары Коур-д'Ален, Спирит-Лейк және Атол қалалары да бірікті. Ратдрум, Пост-Фоллс және Уорли қалаларының бірігуі 1920 жылға дейін жүзеге асты. Кларксвилл, Хейден-Лейк, Хьютер, Стейт-Лайн және Эддивилл 1947 жылы біріктірілді. Хейден, Далтон Гарденс және Фернан Лейк 1950 жылдан кейін бірікті. Эддивилл және Кларксвилл 1970 жылға дейін қала мәртебесінен айырылды.

Аудан шекарасының тарихы

Кьор-д'Ален миссиясы құрылған кезде Кутенай округінің аумағына АҚШ және Ұлыбритания екеуі де талап еткен. Орегон өлкесінің үкіметі 1843 жылдың 5 шілдесінде төрт аудан құрды, ал Кутенайдың аумағы кейін Орегон территориясының Clackamas округіне айналған Clackamas ауданының шекарасында болды. Вашингтон территориясы 1853 жылдың 2 наурызында құрылды. Кутенайдың аумағы 1864 жылдан бастап Уолла-Валла округінің, ал 1858 жылдан Спокан округінің құрамына кірді. Айдахо территориясы 1863 жылдың 3 наурызында құрылды, нәтижесінде Кутенай округінің аумағы ешқандай округтің қарауына өтпеді. 1864 жылдың 2 ақпанында ол юрисдикциялық тұрғыдан Nez Perce округіне қосылды, бірақ сол округтің шекарасынан тыс қалды. 1864 жылдың 22 желтоқсанында Кутенай және Лах Тох округтері құрылды, Лах Тох Кутенайдың қазіргі аумағын қамтыды. Екі округ та ұйымдастырылмады, ал 1867 жылы Лах Тох таратылып, оның аумағы Кутенай округіне берілді. 1907 жылы Боннер, ал 1915 жылы Бенева бөлініп шықты, осылайша Кутенай өз қазіргі шекарасын алды. 1905 жылы заң шығарушы орган Кутенай округін таратып, оның орнына Льюис және Кларк округтерін құруға тырысты. Алайда, бұл акт Айдахо Жоғарғы сотымен конституцияға қайшы деп танылды.

География

Құрама Штаттардың халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 1316 шаршы миль (3408 км²) құрайды, оның ішінде 1244 шаршы миль (3222 км²) құрлық, ал 71 шаршы миль (184 км²) (5,4%) су. Округтың су жазылымдарына Кёр-д’Ален көлі және Пенд-Орейл көлінің ең оңтүстік бөлігі кіреді. Кутенай округі Айдахо штатының Ішкі Империясының бір бөлігі болып табылады.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша округте 108 685 адам, 41 308 үй шаруашылығы және 29 659 отбасы тұрды. Халық тығыздығы анықталған жоқ. 46 607 тұрғын үй болды, олардың орташа тығыздығы көрсетілмеген. Округтің нәсілдік құрамы: 95,84% ақ нәсілді, 0,17% қара немесе афроамерикалық, 1,23% американдық индейлер, 0,50% азиялық, 0,07% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,59% басқа нәсілдер және 1,60% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 2,33% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 23,2% неміс, 11,9% ағылшын, 10,9% ирланд, 9,4% американдық және 6,1% норвегиялық тегінен шыққандар. 96,6% ағылшын тілін, ал 1,7% испан тілін ана тілі ретінде қолданады. 41 308 үй шаруашылығының 34,90%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 58,60%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 9,20%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 28,20%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 21,90%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 8,30%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз тұратын адамдардан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,60 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,03 адамды құрайды. Округтегі халықтың жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер 27,10%, 18-24 жас аралығындағылар 8,70%, 25-44 жас аралығындағылар 28,00%, 45-64 жас аралығындағылар 23,90%, ал 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер 12,30% құрайды. Орташа жас 36 жас. Әр 100 әйелге 98,10 еркек шамасында келеді. 18 жасқа және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 94,90 еркек шамасында келеді. Округтағы үй шаруашылығының орташа табысы 37 754 доллар, ал отбасының орташа табысы 42 905 долларды құрайды. Ер адамдардың орташа табысы 33 661 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 22 113 доллар. Округтағы жан басына шаққандағы орташа табыс 18 430 доллар. Отбасылардың 7,70%-ы және халықтың 10,50%-ы кедейлік шегінен төмен жатыр, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 12,90%-ы және 65 жастан асқандардың 7,30%-ы.