Кіріспе

Айдахо округі, АҚШ

Айдахо округі – АҚШ Айдахо штатындағы округ, штат бойынша ауданы ең үлкені. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 16 541 адамды құрады. Округ орталығы – Гренджвилл қаласы. Бұл аймақтың бұрынғы округ орталықтары Флоренция (1864–68), Вашингтон (1868–75) және Маунт-Айдахо (1875–1902) болған.

Тарих

Айдахо округінің туыс емес ең көне елді мекендері – қират қоныстар. Алтынның табылуы 1861 жылдың көктемі мен жазында Элк-Сити, Ньюсом және Флоренцияда тікелей кезекпен орын алды. Сол кезде барлық елді мекендер Вашингтон территориясының Шошон округіне қарасты. Мыңдаған адам Флоренцияға ағылды. Осының нәтижесінде, Айдахо округі 1861 жылы Вашингтон территориясының бір бөлігі ретінде құрылды, ол 1860 жылы Колумбия өзенінде жүзіп өткен «Айдахо» атты бу кемесінің құрметіне аталды. 1864 жылдың 4 ақпанында Айдахо территориясының заң шығару органы оны қайта ұйымдастырды. Осы тұрғыда, Айдахо территориясы мен Айдахо штатының алдында округ атауы келеді. 1862 жылы Коттонвуд, Маунт-Айдахо және Уорренс елді мекендері құрылды. Уорренс қонысы Одақ пен Конфедерацияға жақын кеншілердің қоныстануының нәтижесінде бөлінген қоныс болды. Одаққа жақын кеншілер қоныстың солтүстік жағындағы бөлігін Вашингтон деп атады, ал Конфедерацияға жақын кеншілер өз бөлігін Ричмонд деп атады. 1866 жылға қарай Ричмонд кешігіп, Вашингтон 1868 жылы округ орталығы болды және қоныстану кезеңінде көптеген үкіметтік құжаттарда қолданылған қоныстың атауы болды. Осы елді мекендердің ішінде тек Коттонвуд ғана Айдахо округінің жеті ресми қаласының біріне айналды. Айдахо территориясы 1863 және 1864 жылдары халық санағын жүргізді. Екі жылдың нәтижесінде Уорренс (660/521), Флоренция (575/254), Элк-Сити (372/219), Слейт-Крик (216/117), Кливвотер станциясы (212/76) және Ньюсом (62/24) бойынша халық туралы мәліметтер қайтарылды. 1864 жылы Маунт-Айдахо (74), Миллер лагері (36) және Коттонвуд (17) елді мекендері бойынша да мәліметтер қайтарылды. 1863 және 1864 жылдар аралығында Айдахо округінде тұрғындар саны 1601-ден 955-ке дейін азайды. Уайт-Бердтегі қоныс 1870 жылға дейін болған, себебі 1870 жылғы санақта сол аттас учаскеде 71 тұрғын тіркелген. Ақ құстың нез-персе тайпасының мүшелерін Нез-Персе резервациясына күштеп орналастыруға жасалған әрекет 1877 жылы Ақ құс каньоны шайқасына әкелді. Гранжвилл 1880 жылғы санақта 129 тұрғыны бар қала ретінде пайда болды. 1904 жылы қала мәртебесі берілді. Фердинанд пен Кооскиа 1895 жылдан бастап қоныстанды, ал Коттонвуд пен Стайтспен бірге 1920 жылға дейін қала мәртебесіне ие болды. Риггинстің дамуы 1930 жылға дейін басталды, ал Риггинс ауылы 1948 жылы құрылды. Айдахо округінің шекаралары Айдахоның басқа округтерінен гөрі көп рет өзгерді, округтің алғашқы 57 жылында 20 жеке күніне өзгерістер енгізілді. Бұл өзгерістердің көп бөлігі шекараны қайта белгілеуден болды, тек үш округ өздері құрылған кезде Айдахо округінің аумағын алды. 75 789 шаршы мильге ие болған Вашингтон территориясының бастапқы шекарасында Айдахо округінің оңтүстік бөлігі, Айдахоның 34 оңтүстік округтері, Монтана штатының Равалли округінің бөлігі және Вайоминг штатының Фримонт, Линкольн, Парк, Сублет және Тетон округтерінің бөліктері кірді. Бойз 1863 жылдың қаңтар айында Пайетт өзенімен негізгі бөліну сызығы бойынша бөлінді. 1864 жылы екі жеке акт Монтанадағы бөлігін Миссула округіне берді, оңтүстік шекараны 44°30' солтүстік ендігінде белгіледі және солтүстік шекараға ұсақ түзетулер енгізіп, округті Айдахо территориясының жеті бастапқы округінің бірі ретінде анықтады. 1866 және 1867 жылдар аралығында Нез-Персе және Ада округтерімен үш шекаралық түзетулер жасалды, ал Лемхи 1869 жылы Орта Салмон және Бас Салмон өзендерінің қосылысынан шығысқа қарай құрылды. 1873 жылы оңтүстік шекара солтүстікке қарай Бас Салмон өзені мен Пайетт өзені және Салмон өзенінің орта ағысы арасындағы суайдыруға көшірілді, округтің ең кішкентай тарихи ауданы – 2901 шаршы мильге жеткізді. 1875 жылғы шекараны түзету қазіргі Айдахо округіне ұқсас округті 8165 шаршы миль аумақты қамтыды. 1879 және 1885 жылдар аралығында бір өзгеріс Нез-Перседен Камас жазығынан аумақ қосты, ал екіншісі оңтүстіктегі қазіргі Адамс, Вэлли, Кастер және Лемхи округтеріндегі аумақтарды қайта әкелді. 1887 жылы Бойз округімен аумақ алмасып, қазіргі Вэлли округі екі округке бөлінді. 1889 жылы бір өзгеріс аумақты Кастер округіне ауыстырды, ал екінші өзгеріс округтің солтүстік шекарасын қазіргі орнында бекітті. Оңтүстік шекара 1891 және 1895 жылдары Вашингтон және Айдахо округтері арасында аумақ алмасудан кейін қалыптаса бастады. 1903 және 1911 жылдары Лемхимен түзетулер және 1918 жылы Вэлли округінің құрылуы округті қазіргі шекарасына жеткізді. Айдахо округі – АҚШ-тың жеті округінің бірі, оның атауы штаттың атауымен бірдей. Қалған алты округ – Арканзас, Гавай, Айова, Нью-Йорк, Оклахома және Юта.

География

АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 8503 шаршы миль (22,023 км2) құрайды, оның ішінде 8477 шаршы миль (21,955 км2) құрлық және 26 шаршы миль (67 км2) (0,3%) су. Бұл Айдахо штатындағы ең үлкен округ. Нез-Персе үнді резервациясының оңтүстік-шығыс бөлігі округтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Округтың үлкендігіне байланысты, ол Орегон және Монтанамен шектесетін жалғыз округ.

Уақыт белдеулері

Айдахо округі – Америка Құрама Штаттарында Салмон өзенімен бөлінген екі уақыт белдеуі бар сирек округтердің бірі. Округтың көп бөлігі Тынық мұхиты уақыт белдеуінде орналасқан, бірақ Салмон өзенінің оңтүстігіндегі аймақтар Тау уақыт белдеуінде.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша округте 15 511 адам, 6 084 үй шаруашылығы және 4 295 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 7 537 тұрғын үй, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Округтың этникалық құрамы: 94,12% ақ нәсілді, 0,08% қара немесе афроамерикалық, 2,89% американдық үндістер, 0,26% азиялық, 0,02% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,91% басқа нәсілдер және 1,72% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 1,57% -ы испаниялық немесе латын американдықтар. 29,7% -ы неміс, 12,9% -ы американдық, 11,7% -ы ағылшын және 9,0% -ы ирландтық тегінен шыққан. 6 084 үй шаруашылығының 29,20% -ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 60,80% -ы заңды некеде тұрған жұбайлар, 6,30% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 29,40% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 25,30% -ы жеке адамдардан тұрады, ал 11,70% -ы 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдар. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,46 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,95 адамды құрайды. Округтағы халықтың жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер – 25,00%, 18-24 жас аралығындағылар – 6,30%, 25-44 жас аралығындағылар – 23,30%, 45-64 жас аралығындағылар – 28,40%, ал 65 жастан асқандар – 17,00%. Орташа жас – 42 жас. Әр 100 әйелге 103,60 еркек келеді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 104,90 еркек келеді. Округтағы үй шаруашылығының орташа табысы – 29 515 доллар, ал отбасының орташа табысы – 33 919 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 28 383 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 18 214 долларды құрайды. Жан басына шаққандағы орташа табыс – 14 411 доллар. Отбасылардың 12,50% және халықтың 16,30% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 21,00% және 65 жастан асқандардың 10,00% -ы.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша округте 16 267 адам, 6 834 шаруашылық және 4 536 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 8 744 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Округтың этникалық құрамы: 93,8% ақ нәсілді, 3,0% американдық үндістер, 0,4% азиялықтар, 0,3% қара немесе афроамерикалықтар, 0,6% басқа нәсілдерден және 1,9% екі немесе одан көп нәсілділер. Испан немесе латын американдықтар халықтың 2,6% құрады. 6 834 шаруашылықтың 24,4%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 55,7%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 6,6%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, 33,6%-ы отбасы емес, ал 28,6%-ы жеке адамдардан тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,30 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,81 адам. Орташа жас 48,0 жас.