Кіріспе

Джордж Армистед Сматхерс (14 қараша 1913 – 20 қаңтар 2007) – американдық заңгер және саясаткер, Флорида штатынан. Ол АҚШ Конгресінің екі палатасында қызмет етті: 1947 жылдан 1951 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасында, ал 1951 жылдан 1969 жылға дейін АҚШ Сенатында. Ол Демократиялық партияның мүшесі болды.

Ерте өмір, білім және әскери қызмет

Сматхерс 1913 жылғы 13 қарашада Нью-Джерси штатының Атлантик-Сити қаласында Лура Фрэнсис (Джонс) пен Бенджамин Франклин Сматхерстің ұлы болып дүниеге келді. Сматхерс отбасы Солтүстік Каролинаның батысынан Нью-Джерсиге көшіп келген. Фрэнк Сматхерс Нью-Джерсиде штаттық судья болды, ал оның інісі Уильям Х. Сматхерс Нью-Джерсиді АҚШ Сенатында өкілдік етті. 1920 жылы Фрэнк Сматхерс отбасымен Джордж Сматхерс алты жасқа толғанда Флорида штатының Майами қаласына көшіп барды. Сматхерс Майами орта мектебінде оқыды. Оқушы кезінде ол спортқа бейім болды. Мектепті бітіргеннен кейін Сматхерстің әкесі оны Иллинойс университетінен футболға стипендия алудан бас тартып, Флорида университетіне түсуге көндірді, өйткені ол ұлының сайлаулы лауазымға ие болу әлеуеті бар екенін, футболға жарамайтынын және заң фирмасы үшін Флорида университетінде байланыстар орнатуы қажет деп ойлады. Флорида университетінде ол баскетбол және жеңіл атлетика командаларының капитаны болды. Ол сонымен қатар «Флорида көк кілті» мүшесі болды және 1936 жылы, бітірген жылы университеттің даңқ залына енді. UF-де ол студенттік ұйымның президенті болып сайланды, қарсы кандидат болмады. 1939 жылы заңгер мамандығын аяқтағаннан кейін Сматхерс Атлантадан Розмари Таунлиге үйленді және Майамиге оралды, онда 1939 жылдан 1942 жылға дейін АҚШ прокурорының көмекшісі болып қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ Теңіз корпусына ерікті түрде келіп, 19 ай бойы Тынық мұхитының оңтүстігінде 413-ші жеңіл бомбалаушы эскадрильясында қызмет етті. Дұшманның отынан бомбалаушы ұшағы зақымданғанда ол апаттан аман қалды. Соғыстан кейін Сматхерс Майамиге қайтып келді. АҚШ Өкілдер палатасына үміткер болғанға дейін ол соғыс алаяқтығына қатысты қылмыстық істерді тергеумен айналысты.

Саяси мансап

Соғыстан кейін Сматхерс АҚШ Өкілдер палатасына екі мерзімге сайланды, 1947 жылдан 1951 жылға дейін Флорида штатының төртінші сайлау округін өкілдік етті. Коммунизмге қарсы тұрудан басқа, ол орталық саясатты ұстанатынымен танылды.

Өкілдер Палатасы

1946 жылы Сматэрс төрт мәрте сайланған конгрессмен Пэт Кэннонды екі еседен астам айырмашылықпен жеңді. Сматэрс АҚШ Өкілдер палатасында екі мерзім қызмет етті, 1947 жылдан 1951 жылға дейін Флориданың төртінші округін өкілдік етті. Ол оңтүстік либералы және демократтардың жаңа көшбасшысы ретінде танылды. Ол президент Трумэн мен кеңестік және коммунистік агрессияны тоқтатуға бағытталған Трумэн доктринасын ысырапты қолдауымен есімдері шешілді. Ол Майамиді Латын Америкасымен сауда және мәдени алмасудың қақпасы ету үшін күресті. Конгрессмен Сматэрс Флоридадағы Эверглейдс ұлттық паркін құру туралы заң жобасын ұсынды және федералды сайлауларда сайлау салығын тыйым салған 24-ші Конституциялық түзетуді қолдады.

1950 жылы Сенаттағы демократиялық праймериз

Конгрессмен Сматхерстің округі Флорида штатының Ки-Уэст қаласында президент Гарри Трумэннің «Қысқы Ақ үйін» қамтыды. Трумэн Сматхерсті Вашингтондан Ки-Уэстке бірге ұшуға шақырды, осылайша президент Трумэнмен және оның кабинетінің мүшелерімен тығыз қарым-қатынас орнатты. 1949 жылы президент Трумэн Сматхерсті Ақ үйде кездесуге шақырып, былай деді: «Маған бір қызмет жаса. Сол Клод Пепперді жеңіп бер». Сенатор Пеппер президент Трумэннің және Трумэн доктринасының өткір сынышысы болды және 1948 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияға дейінгі күндері «Трумэнды ығыстыру» бойынша жасалған сәтсіз әрекетте белсенді рөл атқарды. Сенатор Пеппер Франклин Рузвельт пен «Жаңа саясаттың» жақтаушысы болды және оңтүстіктің жетекші либералы ретінде танылды. Өз дәуірінің ең шебер сөйлеушілерінің бірі саналған Пепперді Флоридадағы көптеген сарапшылар жеңіске бұйырмас адам деп есептеді. Бірақ, ұлттық саяхатқа ұмтылған Пеппер соғыстан кейінгі халықаралық ынтымақтастық, Кеңес Одағымен бейбіт қарым-қатынас платформасын жариялады. Жозеф Сталинге, Қызыл Армияға және Кеңес Одағына жоғары баға бергені үшін Пеппер Конгрестегі ең әлсіз позициялардың бірін көрсетті. Осы ұстанымдары, сондай-ақ ядролық қару технологиясын кеңестіктермен бөлісуді қолдауы Флорида және жалпы елдің баспасөздерінің қолдауын жоғалтты. Сматхерстің сайлауалды штабы Пеппердің халықаралық аренадағы нашар репутациясы, жалпыға бірдей медициналық көмекті қолдауы және Әділ жұмыспен қамту комитетіне қатысты өзгеріп отыруына шабуыл жасады. Ол Пеппердің Флорида сайлаушыларынан алыс екенін және оның ұстанымдары ұлттық мүдделерге қайшы екенін мәлімдеді. Сматхерс Демократиялық партияның ішкі сайлауында Пепперді 63 000-нан астам дауыспен жеңіп, қарашадағы жалпы сайлауда да жеңіске жетті.

1950 жылғы сайлаудың маңызы

Бұрынғы түсіндірулерде антикоммунизм, нәсілдік арандату және «қызыл қауіп» Пеппердің жеңілісінің басты себептері ретінде баса назар болса, соңғы зерттеулер Пеппердің осал дауыс беру тарихына назар аударды. Тарихшылар екі үміткердің сайлау кампаниясының стилін де нәтижеге әсер ететін фактор ретінде қарастырды. Соңында, Сматхерс Оңтүстік Флоридадан АҚШ сенаторы болып халықтың дауысымен сайланған алғашқы кандидат болды, бұл Солтүстік және Орталық Флориданың штаттық ең жоғары лауазымдарға саяси монополиясын бұзды. Оның жеңісі Оңтүстік-Шығыс Флориданың маңызды экономикалық және саяси күшінің қалыптасуын білдірді. Флорида тарихында тұңғыш рет қолданыстағы АҚШ сенаторы жеңіліске ұшырады. Пеппердің жеңілісі Флориданың 1845 жылдан бері Солтүстік Флоридадан әрқашан бір АҚШ сенаторын сайлау дәстүрін бұзды.

Азаматтық құқықтар туралы пікір

Азаматтық құқықтар қозғалысы Сматхерс Конгресте болған кезеңде оңтүстік саясатына үстемдік етті. Сматхерс дауыс беру құқығын қолдаудан басқа, нәсілдік мәселелерге федералдық араласуға ашық қарсы болды. Ол сондай-ақ заң үстемдігін және оңтүстік штаттарының кез келген федералды заңнаманы сақтауының қажеттігін атап өтті. Жеке өмірінде Сматхерс ақ үстемдігінің көптеген доктриналары мен қағидаларын қабылдамады және ақтардың нәсілдік қатынастарға деген көзқарастары уақыт өте келе өзгереді деп сенді. Бірақ Сматхерс 1956 жылғы Оңтүстік манифестіне қол қою арқылы, басқа оңтүстік сенаторларымен бірге, Жоғарғы соттың 1954 жылғы «Браун против Білім беру кеңесі» шешіміне шабуыл жасады. Манифест авторлары Жоғарғы сотты «әділеттік билігін теріс пайдалануда» деп айыптап, «Конституцияға қайшы келетін бұл шешімді кері қайтару және оны іске асыру кезінде күш қолдануды болдырмау үшін барлық заңды шараларды қолдануға» уәде берді. Джонсонның Сенаттағы сенімді адамы ретінде, ол 1957 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның Сенаттағы нұсқасын жасауға көмектесті. Ол оңтүстік сенаторларының заңға қарсы филибүстерінің жеңіліске ұшырағанын болжады және Сенатта оның қабылдануына дауыс берді. Содан кейін заң жобасы келісім комиссиясына жіберілді, ал Сматхерс соңғы нұсқаға қарсы дауыс берді. 1962 жылы Джеймс Мередиттің Миссисипи университетіне қабылдануына байланысты туған хаостан кейін Сматхерс «Федералды заңға бағыну керек, әйтпесе оны орындау үшін күш қолдануға тура келмессін» деп жазды. Сматхерс жеке адам ретінде және консервативті Флорида штатының сенаторы ретінде нәсілдік мәселелердегі қарама-қайшылықты ұстанымдары Джонсон президент болғаннан кейін одан да айқын көрінді. Сматхерс Джонсонды ұлттық азаматтық құқықтар заңнамасын қабылдау үшін дереу әрекет етуге шақырды, «Енді сіз Президент болғандықтан, олар азаматтық құқықтар туралы заң жобасын тезірек қабылдаса, Оңтүстік үшін де, Солтүстік үшін де, барлығы үшін де жақсы болар еді» деді. Сматхерс 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңды қабылдау мәселесі бойынша Джонсонмен жеке стратегиялық кеңестер жүргізіп, Джонсонға: «Мен ол [Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Майк Мэнсфилд] дауыстарды санап шықты және оның жеткілікті дауыстары бар деп үміттенемін» деді. Алайда, Флорида штатының сенаторы ретінде, заң жобасы Сенат қарауына түскенде, ол оған қарсы дауыс берді. Сол сияқты, Сматхерс сайлау құқығын қорғаудағы федералдық үкіметтің қатысуын қолдады, өйткені оның пікірінше, сайлау арқылы афроамерикалықтар жергілікті, штаттық және федералдық үкіметтің барлық деңгейлерінде өздерінің орнын алады. Оның сөзінше, «Америкада сайлау құқығы мен бостандық ажырамас». Дегенмен, ол 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңның мақсаттарын жария түрде мақтағанмен, заң жобасының Сенаттағы нұсқасына қарсы болды. Бірақ ол АҚШ Конституциясының 14-ші және 15-ші түзетулерінің дауыс беру құқығын қамтамасыз ететін ережелерін күшейткен, сонымен қатар барлық сауаттылық сынақтарын тыйым салған соңғы түзетулер енгізілген дауыс беру құқығы шараларын қолдады.

Сенат басшылығы

Смазерстің заң шығару қабілеті тез арада Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Линдон Б. Джонсонның назарын аударды, ол Смазерсті Сенаттың хатшысы ретінде өзінің ішкі шеңберіне әкелді, бұл партиялық фракциядағы үшінші ең беделді лауазым. 1956 жылы Джонсон жүрек талмасына ұшырағанда, Сматэрс Джонсон ауруханада жатқан кезінде Сенаттың көпшілік көшбасшысының міндетін уақытша атқарушы болды. Сматхерс Джонсонның кейін қамшы болу туралы ұсынысын қабылдамады және оның орнына Майк Мэнсфилдті ұсынды. Сматхерс Джонсонның қамшысы болудан бас тартқандықтан, 1961 жылы Джонсон вице-президент болғанда көпшілік көшбасшысы болу мүмкіндігінен айырылды. Сматхерс 1960-шы жылдары көпшілік көшбасшысы Майк Мэнсфилд басқаруымен Демократиялық фракцияның хатшысы лауазымын және ықпалын сақтап қалды. Флоридалық ешбір саясаткер демократтардың не республикашылдардың Сенат фракцияларында одан жоғары деңгейге көтерілген емес. Сматхерс сонымен қатар алты жыл бойы маңызды Демократиялық сенаторлық науқан комитетінің төрағасы қызметін атқарды. Сматхерс Medicare және Medicaid жүйелерін құруға, «Таза ауа» заңын қабылдауға көмектесті, Шағын бизнес әкімшілігінің құрылысын демеушілік етті және Сенаттағы қарттар мәселелері жөніндегі арнайы комитеттің құрылысын ұйымдастырды, сондай-ақ Керр-Сматхерс жеке зейнетақы шоттарының (IRA) Сенаттағы жақтаушысы болды. Ол көлік және иммиграциялық заңдарды реформалауға, федералдық мерекелерді дүйсенбі күніне көшіруге белсенділік жасады, нәтижесінде қазіргі заманғы үш күндік демалыс орнатылды.

"Латын Америкасының сенаторы"

Сенатор Сматхерс Латын Америкасы елдеріне көмек көрсетуді ертеден-ақ және тұрақты түрде қолдаған. Сматхерс Латын Америкасы экономикасын жаңғырту үшін санитарияны және инфрақұрылымды жақсартуды, сондай-ақ сауданы және экономикалық көмекті ұлғайтуды үнемі қадағалап отырды. Сматхерс бейбітшілікті сақтау және коммунизммен күресу үшін жеке ұлттық армиялардың орнына Америкалық Мемлекеттер Ұйымының (ОАШ) бірлескен әскери күшін ұсынды. Латын Америкасы мәселелеріндегі лидерлігі үшін Сенаттағы әріптестері Сматхерсті "Латын Америкасының сенаторы" деп атады.

Куба революциясы

Сматхерс 1948 жылғы сәуір айында Фидель Кастромен кездейсоқ кездесті. Сматхерс Колумбияның Богота қаласында өткен Панамерикандық конференцияға қатысты, ал Кастро Панамерикандық студенттердің қарсылық конференциясына қатысты. Кейін Сматхерс бұл кездесуде Кастроның коммунистік көзқарастары бар екенін мойындағанын айтты. Осылайша, Сматхерс Фидель Кастроға қарсы ерте қарсыласқа айналды және Кубаға экономикалық және қару-жарақ эмбаргосын қолдаушы болды. Сматхерс «Шошқалар шығанағы» оқиғасын «жақсы ойластырылмаған, жақсы жоспарланбаған келісім» деп сипаттады, онда жеңіске жету үшін жеткілікті жоспарлау мен атыс күші болмады. 1962 жылғы қазан айындағы зымыран дағдарысы кезінде, Президент Кубаға АҚШ-тың теңіз эмбаргосын жариялаған түні Кеннедидің жанында болған жалғыз сенатор ол болды – бұл әлемдік үлкен державалардың ядролық соғысқа ең жақын келген тарихи сәті. Сенатор Сматхерс иммиграциялық заңға түзетулер енгізіп, коммунистік Кубадан қашқан кубалықтарға тұрақты виза беруді және кубалық босқындарға азық-түлік, білім беру, тұрғын үй және жұмыс бойынша федералдық көмек көрсетуді қамтамасыз етті. Ол Католик әлеуметтік қызмет бюросымен және Мемлекеттік департаменттің қызметкерлерімен тығыз жұмыс істеді, 14 000-нан астам кубалық баланы Америкаға әкелген «Педро Пан» операциясын қолдады.

Даму үшін одақ

Смазерс Кеннедидің «Прогресс үшін Альянс» бағдарламасының көп бөлігіне үлес қосты, оған Смазерстің Латын Америкасына санитария, инфрақұрылым, білім беру, сауданы ұлғайту және экономикалық көмек көрсету қажеттігі туралы ұсыныстары енгізілді, соның ішінде Смазерс құруына көмектескен Америкааралық банк те кірді. Президент Кеннеди Смазерсті «Латын Америкасының маңыздылығын бірінші болып түсінген американдықтардың бірі» деп бағалады.

JFK-мен қарым-қатынасы

Сматхерс пен Кеннеди екеуі де бір жылы Конгресске сайланды. Олар тез дос болып, Кеннединің қазасына дейін достығын сақтады. Кеннеди мен Жаклин Бувьедің тойында Сматхерс Кеннедилердің шақыруымен Джек Кеннедидің тойға дейінгі кешінде сөз сөйлеуге таңдалды. 1960 жылы Джек Кеннеди Сматхерстен Демократиялық конвенцияда оны ұсынып сөйлеуін және Оңтүстікте Кеннеди-Джонсон сайлау штабын басқаруын өтінді. Кейін Никсон Сматхерстің JFK-нің саясаттағы санаулы жақын достарының бірі болғанын айтты.

Президенттік саясат

1960 жылы Флорида Демократиялық партиясының біртігін сақтау мақсатында Сматхерс «Қайратты ұл» ретінде сайлауға келісті. Демократиялық президенттік іріктеу сайлауында жеңіске жеткен Сматхерс, Флорида штатынан ұлттық конвенцияда президенттікке үміткер ретінде халықтың тікелей дауысымен сайланған алғашқы өкіл атанды. 1968 жылы Флорида тұрғындары Сматхерсті қайтадан өздерінің «Қайратты ұлы» ретінде президенттікке ұсынды.

Саясаттағы қызметі

1969 жылы Сенаттан кеткеннен кейін Сматхерс алғашқы әйелінен ажырасып, Каролин Хайдерге үйленді. Ол лоббист және кәсіпкер ретінде үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Сматхерс Индиан Крик аралында тұрды және екі ұлының әкесі болды: Джон (1941 жылы туған) және Брюс Сматхерс (1943 жылы туған) (Флорида штатының сенаты, 1973-1975 жылдары, және Мемлекеттік хатшы, 1975-1978 жылдары) – Розмари Таунлимен некесінен. 1988 жылы Сматхерс Флорида университетінің алғашқы кітапхана ғимаратын қайта жаңарту үшін 2 миллион долларлық құнмен бағаланған мүлікті сыйға берді, қазір бұл ғимарат Сматхерс кітапханасы деп аталады. Ол сондай-ақ Флорида университетіне сол кезде 20 миллион долларға бағаланған мүліктің өсиет бойынша берді, ал университет оның құрметіне кітапханалар кешенін Джордж А. Сматхерс кітапханалары деп атады. Ол Майами университетіне де 10 миллион долларлық мүлікті сыйға берді. Сматхерс Флорида штатының Бал-Харбор қаласындағы «Теңіз жағасындағы шіркеу» деп аталатын Біріккен шіркеуге (United Church of Christ) жиі баратын. 93 жасында қайтыс болғаннан кейін оның жаназасы осы шіркеуде өтті. Ол 1940 жылдары қызмет еткен соңғы тірі бұрынғы АҚШ өкілі, 1950 жылдары қызмет еткен соңғы тірі бұрынғы АҚШ сенаторы және 1960 жылдары қызметтен кеткен соңғы тірі бұрынғы АҚШ сенаторы еді. Сматхерстің денесі Арлингтон ұлттық зиратына жерленді.

Қарым-қатынастар

Кеннеди мен Джонсонмен қарым-қатынасынан басқа, Сматэрс сонымен қатар 1946 жылы палатаға сайланған Ричард Никсонмен де жақын болды. Сматэрс Никсонды "Бэби" Ребозомен таныстырды, ол Никсонның жақын досы және ұзақ жылдар бойы серіктесі болды. Сматэрс Никсонға өзінің Key Biscayne үйін сатты, ол Никсонның "Флоридадағы Ақ үйі" деп танымал болды. Сматэрс, Флорида губернаторы (1979–1987) және АҚШ сенаторы (1987–2005) болған Боб Грэмның жартылай ағасы, сондай-ақ Флоридалық Фил Грэмнің балалық шағынан бергі досы болды. Кейіннен Фил Грэм "Вашингтон Пост" газетінің баспагері болды. 2001 жылдан 2019 жылға дейін Флоридадан АҚШ сенаторы болған Билл Нельсон 1961–1962 жылдары Сматэрстің кеңсесінде жазғы стажер болып жұмыс істеді және мансабының барлық кезеңінде Сматэрс отбасына жақын болды.

Танымал мәдениетте

Сматхерс-Бич, Кей-Уэсттегі танымал мақсатты орын, сенатордың құрметіне аталған. Осы лақап атымен танымал болған кәсіби күрескердің есімімен ("Горжеус Джордж") оның қарсыластары оны "әдемі Джордж" деп атаған. Америкалық саяси фольклордың бір бөлігі – Сматхерстің "кейпіл сөйлеуі", оны Сматхерс нашар білімді тыңдаушыларға жеткізген деген аңыз бар. Бұл сөздер шағын журналда жазылып, "Time" және басқа да басылымдарда жарияланды, содан кейін көпшілік жадында қалып қойды. Науқан кезінде "Time" журналы Сматхерс айтқан деген "әңгіме" жариялады: "Сіз Клод Пеппердің Вашингтонда әйгілі ұятсыз экстраверт екенін білесіз бе? Одан да артығы, ол өзінің қарындасымен туыстық байланыс жасады деген сенімді хабар бар, оның белгілі бір адам есімді ағасы бар, ал оның қарындасы бір кезде зұлым Нью-Йоркте актриса болған. Ең жаманысы, мырза Пеппер үйленбес бұрын, әдетте бойдақ өмір сүргені белгілі факт". Сматхерс туралы жазған жетекші журналист оның әрқашан бірдей қарапайым сөздерді айтатынын мәлімдеді. Науқанды жариялаған Флорида газеттерінің ешқайсысы осындай мәлімдемелерді сол кезде жарияламады. Сматхерс оның осы сөздерді айтқанын дәлелдейтін біреуге 10 000 доллар сыйлық беруге уәде берді, бірақ ол қайтыс болғанға дейін ешкім осы ұсынысты қабыланбады. Сматхерс "The Ed Sullivan Show" бағдарламасына қатысты, "What's My Line?" ойынының қатысушысы болды және "Larry King Live" және басқа да жаңалықтар бағдарламаларына жиі қонақ шақырды. Брайс Забельдің "Дұшпандармен қоршалған: Егер Кеннеди Далластан аман қалса" кітабында Сматхерс 1964 жылғы президенттік сайлауда президент Джон Ф. Кеннедидің вице-президенттікке үміткері болуы мүмкін екені айтылады.