Кіріспе

HMS Ajax – британдық желілік кеме (1801–1807) – британдық Корольдік теңіз флотының 74 зеңбірекпен қаруланған үшінші дәрежелі кемесі. Ол Джон Рэндалл және Компани (Rotherhithe) компаниясымен салынды және 1798 жылдың 3 наурызында Темза өзенінде суға түсірілді. Ajax 1801 жылғы Египет операциясына, 1805 жылғы Финистерре шайқасына және Трафальгар шайқасына қатысты, содан кейін 1807 жылы Дарданелл операциясы кезінде болған қасіретті өрт салдарынан қирады.

Мысыр

Капитан Джеймс Уитшед 1798 жылдың қаңтарынан бастап кеменің соңғы құрылыс кезеңдерін басқарды, бірақ ол 1798 жылдың маусым айында капитан Джон Холлоуэй басқаруымен қолданысқа енгізілді. Бір айдан кейін басқару капитан Джон Пакенхемге, Канал қызметі үшін берілді. 1799 жылдың сәуір айында капитан Джон Осборнның қысқа мерзімді басқаруынан кейін, 1799 жылдың мамыр айында «Аякс» екі жылға басқаруын жүзеге асыратын капитан Александр Кокрейнге тапсырылды. 1800 жылдың 9 қаңтарында ол француз капері «Avantageux»-ты тұтқындады. 1801 жылы Кокрейн мен «Аякс» Мысыр операцияларына қатысты. 31 қаңтарда «Аякс» Карамания жағалауындағы Марморице портына жетті. 1 наурызда 70 әскери кеме, 16 000 сарбазды тасымалдаған көліктермен бірге Александрияның жанындағы Абукир шығанағына жетті. Жаман ауа райы десантты бір аптаға кешіктірді, бірақ 8-і күні Кокрейн екі қатарға тізілген 320 қайықпен десант түсірді, осы арқылы әскерлерді жағаға жеткізді. Француз жағалау батареялары десантқа қарсылық көрсетті, бірақ британдықтар оларды кері шегіндіре алды және келесі күні сэр Ральф Аберкромбидің бүкіл әскері жағаға жетті. «Аякс» десант кезінде екі теңізшісінен айырылды. Әскери кемелер армиямен бірге күресу үшін 1000 теңізшіден тұратын күш берді, оның құрамында 74 зеңбіректің капитаны Сэр Сидни Смит болды. 13 наурызда «Аякс» жағадағы шайқаста бір адамнан қаза тауып, екі адам жараланды. 21 наурызда екі адам қаза тауып, екі адам жараланды. Александрия шайқасы мен одан кейінгі қоршаудан кейін Кокрейн «Аякс» кемесінде, алтыншы рангілі шлюппен, бриг шлюппен және үш түрік корветімен бірге портқа бірінші болып кірді. «Аякс» 1801 жылдың 8 наурызы мен 2 қыркүйегі аралығында Мысыр жорығында болғандықтан, оның офицерлері мен экипажы 1850 жылы Адмиралтействоның барлық тірі қалған талапкерлерге арнаған «Мысыр» әскери-теңіз қызметі медаліне ие болды. «Аякс» 1802 жылдың 8 маусымында Амиен келісіміне қол қойылғаннан кейін Мысырдан Плимутқа оралды.

1805 жыл

Сәуір айында адмирал лорд Гарднер «Аякс» кемесін, вице-адмирал сэр Роберт Кальдердің эскадрильясына қосып, Ферролға жіберді. Дауыл салдарынан эскадрильяда бес кеме ғана қалғаннан кейін күштерді арттыру мақсатында жасалған бұл қадам болды. 1805 жылдың 31 мамырында капитан Уильям Браун «Аякс» кемесіне қолбасшылық етті. 22 шілдеде Кальдердің 15 жеңісті кемеден, екі фрегаттан, катерден және люгерден тұратын флоты Финистерре мүйісінің жанында адмирал Пьер Шарль Вильнёвтің 20 жеңісті кемеден, үш үлкен, қару-жарақпен жабдықталған кемеден, бесеу фрегаттан және екі бригтен тұратын испан-француз флотымен кездесті. Кальдер күштерімен француздарға қарай бет бұрды. Шабуыл төрт сағаттан астам уақытқа созылды. Флоттардың арасындағы жарық азайғандықтан және қалың, дақ-дақ тұман болғандықтан екі тараптың да шешуші жеңіске қол жеткізуіне кедергі келді. Дегенмен, британдықтар екі испандық кемені – 80 зеңбіректі «Сан-Рафаэль» және 74 зеңбіректі «Фирме» кемелерін жаулап алды. Бұл шайқаста «Аякс» экипажынан екі адам қаза тауып, 16 адам жарақат алды. 18 қыркүйекте Плимут қаласында жөндеуден өткеннен кейін, «Аякс» және «Тундерер» (капитаны Уильям Лехмир) вице-адмирал Хорацио Нельсонмен бірігіп, 18 қыркүйекте Плимуттан Кадиске қарай жол тартты. Кейін капитан Браун мен Лехмир Сэр Роберт Кальдердің шілде айындағы шайқастағы әрекеттеріне байланысты өткен сот отырысында куәгер ретінде шақырылды. Нәтижесінде, бірінші лейтенант Джон Пилфолд Трафальгар шайқасында «Аякс» кемесіне қолбасшылық етті. Нельсонның колоннасында «Аякс» жетінші болып орналасты және 74 зеңбіректі француздық «Букентавр» және 136 зеңбіректі испандық «Сантиссима Тринидад» кемелеріне оқ атты. Шабуыл кезінде «Аякс» 74 зеңбіректі француздық «Интрепид» кемесінің капитуляциялауына көмектесті. Шабуылда «Аякс» экипажынан екі адам қаза тауып, тоғыз адам жарақат алды. Шабуылдан кейін дауыл болды және «Аякс» батып бара жатқан кемелерден теңізшілерді құтқарып алды. Лейтенант Пилфолд Трафальгар медалімен марапатталды және желтоқсан айында тікелей капитандық шеніне көтерілді. Браун шайқаста болмаса да, ол ресми капитан болғандықтан Трафальгар медалін алды. 1847 жылы Адмиралтейство «Трафальгар» жапсырмасы бар Навықтардың жалпы қызмет медалін шайқастан аман қалған барлық қатысушыларға табыс етті. Трафальгардан кейін «Аякс» Кадистік блокадада болды. 25 қарашада Италияның Легорн қаласына бағыт алған, Рагусадан шыққан «Немезис» кемесін тоқтатты. Кемеде дәмдеуіштер, индиго бояуы және басқа да тауарлар тасымалданған. «Аякс» осы кемеден алынған олжаны он басқа британдық соғыс кемесімен бөлісті.

Аякстың жоғалуы

1806 жылдың қаңтарынан бастап «Аякс» кемесі капитан Генри Блэквудтың басқаруында болды. 1807 жылдың 1 ақпанында «Аякс» адмирал сэр Джон Дакворттың эскадрильясына қосылып, Дарданел операциясына қатысты. Операция барысында «Аякс» кемесі кездейсоқ өрт салдарынан қирады. Өрт 1807 жылдың 14 ақпанында кешкі уақытта «Аякс» Тенедос аралының жанында тікелей тұрғанда басталды. Өрт нан сақтау бөлмесінде, кеме сақтаушысы мен оның көмекшісінің салғысыздан шамды жандырып қоюынан бастау алды. Өрт бақылаудан шығып кеткен соң, офицерлер мен экипаж суға секіруге мәжбүр болды. 380 адам құтқарылса да, сол түні 250 адам қаза тапты, олардың ішінде Трафальгар шайқасынан оралған көптеген теңізшілер болды. «Аякс» түн бойы өртеніп, кейін Тенедос аралына жақын жерге иеленіп, ертесі күні таңда жарылыс болды. Өрттің себебіне қатысты бірнеше теориялар айтылды, соның ішінде кеме көмірінің өздігінен жануы және пилот кабинасында сақталған шөпке ұшқын тиюі мүмкіндігі де қарастырылды. Әскери сот капитан Блэквудты кінәсіз деп таныды.

Хоршам мұражайы

Хоршам мұражайындағы Шелли галереясы Ұлыбританияда, Аякстың моделін көрсетеді.