Кіріспе

Американдық планета ғалымы Кэролин С. Порко (Carolyn C. Porco, 1953 жылғы 6 наурызда туған) – американдық планета ғалымы, ол 1980 жылдардағы «Вояджер» миссиясының Юпитер, Сатурн, Уран және Нептунға жасаған түсірілімдерінен бастап, Күн жүйесінің сыртқы бөліктерін зерттейді. Ол Сатурн орбитасындағы «Кассини» миссиясының түсірілім тобын басқарды. Ол планета сақиналары және Сатурнның Энцелад атты серігі саласындағы сарапшы. Ол Уран мен Нептунның спектроскопиясы, жұлдызаралық орта, планета сақиналарының фотометриясы, серік/сақина өзара әрекеттесуі, планета сақиналарының компьютерлік модельдеуі, Тритонның полярлық мұздықтарының жылулық тепе-теңдігі, Юпитердің ішкі қабаттарындағы жылу ағыны, сондай-ақ «Кассини» түсірілімдерінен алынған Сатурнның атмосферасы, серіктері мен сақиналары туралы 110-нан астам ғылыми мақаланың авторы. 2013 жылы «Кассини» деректері Порко мен Марк Марлидің 1993 жылғы болжамын растады: Сатурн денесіндегі акустикалық тербелістер Сатурн сақиналарындағы белгілі бір ерекшеліктердің пайда болуына жауапты. Порко «Жер күлімдеген күн» (The Day the Earth Smiled) жобасын құрды. Сондай-ақ, ол 1998 жылы «Лунaр Проспектор» ғарыш кемесімен Айға танымал планеталық геолог Юджин Шумейкердің күлін жіберу арқылы оны құрметтеуге арналған эпитафия мен ұсынысты жасады. Көптеген қоғамдық лекциялар оқыған Порко TED-те екі танымал лекция берді, сондай-ақ 2008 жылғы мамырда әлемнің алты қаласынан ұйымдастырылған «Пангея күні» ашылуында адамзаттың ғарыштағы орны туралы айтты. Порко ғылым мен қоғамдық өмірге қосқан үлесі үшін көптеген наградалар мен құрметтерге ие болды. Мысалы, 2009 жылы «New Statesman» журналы оны «Бүгін маңызды 50 адамның» бірі деп атады. 2010 жылы Поркоға Америка астрономиялық қоғамы ғылымды көпшілікке жеткізудегі еңбектері үшін Карл Саган медалі табысталды. 2012 жылы «Time» журналы оны ғарыш саласындағы ең ықпалды 25 адамның бірі деп таныды.

Ерте өмір және білім

Порко Нью-Йорк қаласында дүниеге келген. 1970 жылы Нью-Йорк қаласындағы Бронкстегі Кардинал Спеллман орта мектебін бітірді. 1974 жылы Стони Брук университетінен Жер және ғарыш ғылымдары бойынша бакалавр дәрежесін алды. 1983 жылы Калифорния технология институтының геологиялық және планеталық ғылымдар бөлімінде планеталық ғылымдар бойынша философия докторы (Ph.D.) дәрежесін алды. Динамик Питер Голдрейхтің ғылыми жетекшілігімен, ол Сатурн сақиналарындағы «Вояджер» ашылуларына арналған докторлық диссертациясын жазды.

" Вояджер "

1983 жылдың күзінде Порко Аризона университетінің Планеталық ғылымдар кафедрасының құрамына қабылданды; сол жылы ол «Вояджер» суретке түсіру тобының мүшесі аталды. Осы қызметінде ол 1986 жылы Уран және 1989 жылы Нептун планеталарымен «Вояджер-2» ғарыш кемесінің кездесулеріне белсенді қатысты, Нептун планетасымен кездесу кезінде «Вояджер» суретке түсіру тобындағы Сақиналар жұмыс тобын басқарды. Порко Сатурн сақиналарында «Вояджер» тапқан эксцентрикалық сақиналар мен «сөйлеушілердің» (spokes) мінез-құлқын сипаттаған алғашқы адам болды; «Вояджер» тапқан Корделия мен Офелияның Уран планетасының сыртқы сақиналарын қадағалау механизмін түсіндірді; сондай-ақ «Вояджер» тапқан Галатеяның Нептун сақиналарының доғаларын қадағалауын түсіндірді. Ол «Вояджер-1» ғарыш кемесімен «планеталардың суретін» түсіру идеясын ұсынғандардың бірі болды және 1990 жылы осы суреттерді жоспарлау, жобалау және іске асыруға қатысты, соның ішінде Жердің танымал «Ақшыл көк нүкте» суреті де осылардың бірі еді.

Кассини-Хюйгенс

1990 жылдың қарашасында Порко Кассини-Гюйгенс миссиясының бейнелеу тобының жетекшісі болып таңдалды. Бұл халықаралық миссия Сатурн планетасының орбитасына ғарыш кемесін сәтті орналастырды және Сатурнның ең ірі спутнигі Титанға атмосфералық Гюйгенс зондын жіберді. Сонымен қатар, Полидеукс, Дафнис, Анте, Эгаеон және сыртқы B сақинасындағы шағын айды ашты. Олар Атлас, Янус және Эпиметей (Сатурнның «коорбиталдары»), сондай-ақ Палленаның орбиталарымен сәйкес келетін бірнеше жаңа сақиналарды, Атлас пен F сақинасы арасындағы шашыраңқы сақинаны және Сатурн сақиналарындағы бірнеше саңылауларда жаңа сақиналарды анықтады. 2013 жылы Кассини алған деректер Порко мен Марк Марлидің 1993 жылғы болжамын растады: Сатурн планетасының ішіндегі акустикалық тербелістер Сатурн сақиналарындағы белгілі бір ерекшеліктердің пайда болуына жауапты. басқа жұлдыздар сияқты. Порконың командасы 2005 жылдың маусым айында Титанның оңтүстік полюсіндегі көмірсутекті көл мен көлдер тобын алғаш рет байқады. (Соған ұқсас, тіпті үлкен нысандар тобы 2007 жылдың ақпан айында солтүстік полюсінде анықталды.) Кассинидің басқа құралдарымен жүргізілген келесі бақылаулар осы теңіздей нысандардың толық немесе жартылай сұйық көмірсутектермен толтырылу мүмкіндігін күшейтті. Оның командасы сондай-ақ Сатурнның алтыншы үлкен серігі Энцеладтан атылып шыққан газ-шаң бұлттарын алғашқы болып байқады. Олар бұл ағындардың кішкентай айдың оңтүстік полюсінің астындағы жер бетіне жақын жердегі сұйық су қоймаларынан шығатын гейзерлер болуы мүмкін деген болжамды айтты және оны ғылыми тұрғыдан дәлелдеді. Бұл суреттің түсірілуі «Жер күлімдеген күн» деп аталатын үлкен жобаның бір бөлігі болды, онда бүкіл әлемдегі адамдар сурет түсірілген сәтте күлімдеу арқылы адамзаттың ғарыштағы орны мен Жердегі өмірді тойлауға шақырылды, бұл суреттің өзі «Аспан астындағы жалғыз нүкте» суретіне ұқсас болды.

Университеттердегі лауазымдар

Порко 1983 жылдан 2001 жылға дейін Аризона университетінің факультетінде қызмет етті, 1991 жылы тұрақты профессорлық қызметке бекітілді. Ол магистратура және бакалавриат студенттеріне сабақ берді және Аризона университетінің Құрмет орталығының «Бес жұлдызды профессор» сыйлығының бес финалисінің бірі болды – бұл бүкіл кампусты қамтитын, студенттер ұсынған және студенттер бағалаған үздік бакалавриат оқытуы үшін берілетін сыйлық. Порко қазір Колорадо штатының Боулдер қаласындағы Ғарыш ғылым институтының аға ғылыми қызметкері және Колорадо университетінде қосымша профессор.

НАСА кеңесшісі

Порко американдық планеталық зерттеу бағдарламасын бағыттауда белсенді қатысушы болды. Ол NASA-ның көптеген маңызды кеңесші комитеттерінің құрамына кірді, оның ішінде Күн жүйесін зерттеу кіші комитеті, Марс бақылаушысын қалпына келтіру жөніндегі зерттеу тобы және Күн жүйесінің жол картасын әзірлеу тобы. 1990 жылдардың ортасында ол NASA-ның болашақ сыртқы Күн жүйесі миссияларын зерттеу және дамыту үшін құрылған шағын кеңесші жұмыс тобының төрағасы болды, сондай-ақ NASA және Ұлттық ғылым академиясы ұйымдастырған алғашқы Күн жүйесінің онжылдық сараптамасының басқару тобының төрағасының орынбасары қызметін атқарды.

Теледидар және кино

Порко CNN арнасында астрономия саласы бойынша тұрақты сарапшы және кеңесші болып жұмыс істейді, сонымен қатар көптеген радио және телеарналарда ғылымды қарапайым халыққа түсіндіретін бағдарламаларға қатысқан, оның ішінде MacNeil/Lehrer Newshour, CBS-тің 60 минуты, Питер Дженнингстің «Ғасыр» бағдарламасы және Discovery Channel және BBC арналарындағы «The Planets», National Geographic Channel арнасындағы «A Traveler's Guide to the Planets», BBC арнасындағы «Horizon» және PBS арнасындағы «Nova Cassini» сияқты планеталарды зерттеу туралы деректі фильмдерде болды. 2003 жылы A&E арнасында көрсетілген «Космикалық саяхат: «Вояджер» жұлдыздар аралық миссиясы мен хабары» атты «Вояджер» миссиясы туралы арнайы бағдарламада Порко экранда пайда болды, сонымен қатар бағдарламаның ғылыми кеңесшісі және анимация директоры болып қызмет етті. Порко 1997 жылы түсірілген «Контакт» фильмінің кеңесшісі болды, бұл фильм белгілі астроном Карл Саганның 1987 жылы жарық көрген сол аттас романының негізінде түсірілген. Актриса Джоди Фостер фильмдегі басты рөлді сомдады, ал Саган оның рөлді ойнау кезінде шынайы үлгі ретінде Порконы пайдалануды ұсынған. Порко 2009 жылы «Жұлдыздар жолы» фильмінде де кеңесші болды. «Энтерпрайз» кемесінің уарп-двигательден шығып, Титан атмосферасына кіріп, Сатурн мен сақиналардың фонында тұманнан суасты кемесі сияқты көтерілуі Порконың ұсынысы болды. Порко 2014 жылғы қаңтарда BBC-дің «Stargazing Live» бағдарламасының 4-ші сериясында қонақ ретінде болды. Ол сондай-ақ 2017 жылы «Вояджер» бағдарламасы туралы «The Farthest» деректі фильмінде де қатысты.

Сұхбаттар мен мақалалар

Порко планеталарды зерттеуден бастап ғылым мен дін арасындағы қақтығысқа дейінгі тақырыптар бойынша көптеген сұхбаттар берді (мысалы, Newsweek және The Humanist журналы). Ол Boston Globe (1989 жылдың қазаны), The New York Times (1999 жылдың тамызы, 2009 жылдың қыркүйегі), Tucson Citizen (2001), Newsday (2004 жылдың маусымы), Royal Astronomical Society of Canada (2006), Astronomy Now (2006), Discover Magazine (2007) және CNN.com (2005) мен Edge.org сайттарында онлайн жарияланды. "Кассини" ғарыш кемесі ұшырылуы алдында ол радиоактивті материалдарды пайдалануды ынтамен және белсенді түрде қорғады. Ол ғарышқа қабілетті ауыр зымыран тасымалдағыштың Күн жүйесін роботтар арқылы зерттеу үшін маңызды екенін атап өтті. Порко Энцеладты Еуропадан бұрын зерттеуге басымдық беруді жақтады.

Басқа

Порконың танымал ғылыми мақалалары The Sunday Times, Astronomy, Arizona Daily Star, Sky & Telescope, American Scientist және Scientific American басылымдарында жарияланды. Ол Кассини суреттері жарияланатын веб-сайтты жасаушы/редакторы және Кассини суреттері тобының жетекшісі ретінде ғылымды көпшілікке таныстыру ісіне белсенді қатысады. Ол сайттың бас бетіндегі "Капитанның күнделігі" деген сәлемдемені жазады. Ол атеист. Сонымен қатар, ол Diamond Sky Productions компаниясының бас директоры, бұл компания планеталық суреттерді және компьютерлік графиканы ғылыми тұрғыдан және көркемдікпен пайдаланып, ғылымды жұртшылыққа ұсынуға бағытталған шағын кәсіпорын.

Марапаттар мен құрметтер

1999 жылы Порко The Sunday Times (Лондон) газеті 21-ші ғасырдың 18 ғылыми көшбасшысының бірі ретінде, ал Industry Week журналы 50 бақылауға лайық жұлдыздың бірі ретінде таңдады. 2008 жылы ол Wired журналының тұңғыш "Ақылды тізімі: Келесі президент тыңдауы тиіс 15 адам" тізіміне енді. Оның Сыртқы Күн жүйесін зерттеуге қосқан үлесі "Планеталық сақина жүйелерін зерттеудегі пионер және Сыртқы Күн жүйесін ғарыш кемесімен зерттеудегі лидер Каролин С. Порконың құрметіне аталған" (7231) Порко астероидінің атымен мойындалды. 2008 жылы Порко Америкалық гуманистік қауымдастығының Исаак Азимов атындағы ғылым сыйлығымен марапатталды. 2009 жылдың мамыр айында Поркоға Stony Brook университетінен құрметті ғылым докторы (D. Sc.) дәрежесі берілді. Сол айда New Statesman журналы оны "Бүгінгі маңызды 50 адамның" бірі деп жариялады. 2010 жылдың қазан айында Поркоға Америкалық астрономиялық қоғамның Планета ғылымдары бөлімінен 2010 жылғы Карл Саган медалі табысталды. 2012 жылы Time журналы Порконы ғарыш саласындағы ең ықпалды 25 адамның қатарына қосты.

Музыкалық қызығушылықтары

Порко 1960-шы жылдар мен The Beatles-ке қызығушылық танытады және кейде The Beatles-ке және олардың музыкасына өзінің презентацияларына, жазбаларына және баспасөз хабарламаларына сілтеме жасайды. Ол 1995 жылы Битлз мұражайы ретінде ашылғаннан кейін Пол Маккартнидің жасөспірімдік үйі Ливерпульдегі Фортлин жолының 20-сы мекенін аралады. Кассинидің жұртшылыққа шығарған алғашқы түсті суреті – Юпитер суреті, ол Кассинидің алып планетаға жақындауы кезінде түсірілді және 2000 жылдың 9 қазанында Джон Леннонның 60 жылдық мерейтойына арнап шығарылды. 2006 жылы ол Пол Маккартнидің 64 жасқа толуына арнап, Битлз музыкасына қосылған Кассинидің ең керемет 64 суретінен қысқаша 8 минуттық фильм түсіріп, режиссерлік етті. 2007 жылы ол Сатурннан 64 түрлі көріністерді көрсеткен плакат жасайды. Порко биге де қызығушылық танытады және Майкл Джексонға ғашық. 2010 жылдың тамызында ол Колорадо штатының Боулдер қаласында өткен Майкл Джексонның костюмдері мен би сайысында жеңіске жетті. Порконың сөздері "Реальность поэзиясы (Ғылымға гимн)", "Ақыл-ойының толқыны", "Африка балалары (Біздің тарихымыз)" және "Алға қарай!" "Ғылым симфониясы" туындыларында қолданылды.