Кіріспе

Эдвин Герхард Кребс (6 маусым 1918 – 21 желтоқсан 2009) – американдық биохимик. Ол 1989 жылы Альфред Гилманмен бірге Альберт Ласкер негізгі медициналық зерттеулер үшін сыйлығын және Колумбия университетінің Луиза Гросс Хорвиц сыйлығын алды. 1992 жылы әріптесі Эдмонд Х. Фишермен бірге физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды, олар ақуыздарды белсендіру және жасуша процестерін реттеу үшін қайтымды фосфорлану қалай жұмыс істейтінін сипаттады.

Ерте өмір және білім

Кребс Айова штатының Лансинг қаласында, пресвитериан дін қызметкері Уильям Карл Кребстің және Луиза Хелен (Стегман) Кребстің үшінші баласы ретінде дүниеге келді. Оның отбасы әкесінің жұмысының ерекшелігіне байланысты жиі көшіп-қонып тұрды, алайда Кребс алты жасқа толғанда Гринвиллге (Иллинойс штаты) қоныстанды және 1933 жылы әкесі күтпеген жерден қайтыс болғанға дейін сонда тұрды. Луиза Кребс отбасымен Иллинойс штатының Урбана қаласына көшуге шешім қабылдады, онда Кребстің ағалары Иллинойс университетінің Урбана-Шампейн қаласындағы бөлімінде оқыды. Кребс Урбана орта мектебін бітірді және 1936 жылы Иллинойс университетіне түсті. Оқудың төртінші жылында Кребс органикалық химия саласындағы жоғары білімді немесе медицинаны таңдауға бел буды. Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінің медицина мектебінде оқуға стипендия алғаннан кейін, ол медицинаны таңдады. Медицина мектебі Кребске дәрігерлік білім алуға, сондай-ақ медициналық зерттеулерде тәжірибе жинауға мүмкіндік берді. 1943 жылы бітіргеннен кейін ол Сент-Луистегі Барнс ауруханасында 18 айлық ординатурадан өтті, содан кейін әскери-теңіз күштерінде медициналық офицер ретінде қызметке кірісті. 1946 жылы Кребс әскери-теңіз күштерінен босатылды және бірден ауруханалық жұмыстың ішіне қайта орала алмады; оған негізгі ғылымдарды оқып шығу ұсынылды. Ол биохимияны таңдады және Карл мен Герти Коридің докторантурадан кейінгі тағылымгері болды, қоян бұлшық еттерінің фосфорилазасымен протаминнің өзара әрекеттесуін зерттеді. Екі жылдық оқуын аяқтағаннан кейін Кребс биохимик ретінде мансабын жалғастыруға шешім қабылдады.

Зерттеу жұмыстары

1948 жылы Кребс Сиэтлдегі Вашингтон университетінің биохимия кафедрасында доцент болып жұмысқа қабылданды. 1953 жылы Эдмонд Фишер кафедраға келгенде, екеуі фосфорилаза ферментінің зерттеуімен айналысуға шешім қабылдады. Зерттеу барысында олар фосфорилазаның екі түрінің бір-біріне өту механизмін – қайтымды белок фосфорилирлеуін анықтады. Түрлендіріп айтқанда, қайтымды белок фосфорилирлеуінде белок киназасы аденозин трифосфатынан (АТФ) фосфат тобын алып, оны белоктың нақты бір жеріне қосады, соның салдарынан сол жерде масса да, теріс заряд та артады. Бұл белоктың пішінін өзгертіп, биологиялық процесте оның қызметін күшейту немесе әлсірету арқылы өзгерте алады, яғни оның активтілігін немесе басқа белокпен байланысу қабілетін өзгертеді. Белокты фосфатаза ферменті фосфатты алып тастау арқылы бастапқы күйіне қайта келтіруге болады. Бұл цикл көптеген метаболизм процестерін реттейді және жасушаның бөлінуі, пішіні және қозғалуының реттелуінде маңызды рөл атқарады. Нақты белок фосфорилирлеу жолдарының бұзылуы адам ауруларында, оның ішінде қатерлі ісік және диабетте маңызды болып табылады. Фишер мен Кребс 1992 жылы қайтымды белок фосфорилирлеуін ашқандары үшін физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды.

Кейінгі өмір және өлім

Крэбстің оқыту және басқаруға деген қызығушылығы оны Вашингтон университетінен кетіп, Калифорния университетінің Дэвис қаласындағы биохимия кафедрасын құрушы және алғашқы төрағасы болуға әкелді. 1977 жылы ол Вашингтон университетіне фармакология кафедрасының төрағасы ретінде оралды. Крэбс есту қабілеті бұзылған болатын. Крэбс 2009 жылғы 21 желтоқсанда дүние салды. Оның әйелі Вирджиния 2018 жылы қайтыс болды. Ол үш баласымен қалды.