Кіріспе

Эволюциялық алгоритмдерде (ЭА) ерте конвергенция дегеніміз – оптимизациялау мәселесі үшін популяция тым ерте конвергенцияға ұшырап, нәтижесінде субоптималды шешімге келуі. Мұндай жағдайда, ата-аналық шешімдер генетикалық операторлардың көмегімен ата-аналарынан жақсырақ немесе олардан жоғары нәтиже беретін ұрпақтарды өндіре алмайды. Ерте конвергенция – эволюциялық алгоритмдердің және әсіресе генетикалық алгоритмдердің көпте орын алатын кең таралған мәселе, себебі ол көптеген аллельдердің жоғалуына немесе конвергенциясына алып келеді, соның салдарынан аллельдері бар нақты генді табу өте қиын болады. Егер популяциядағы барлық жеке тұлғалар бір ген үшін бірдей мәнді бөлісетін болса, онда аллель жоғалған деп есептеледі. Де Йонг анықтағандай, егер белгілі бір ген үшін популяцияның 95% бірдей мәнді бөлісетін болса, онда ол аллель конвергентті аллель деп саналады (конвергенцияға да қараңыз).

Ертерек конвергенцияның пайда болуын анықтау

Ертерек конвергенция қашан пайда болғанын анықтау қиын, және оның болашақта болатынын болжау да оңай емес. Халықтың әртүрлілігі – ертерек конвергенцияны өлшеу үшін зерттеулерде жиі қолданылатын тағы бір көрсеткіш. Дегенмен, халықтың әртүрлілігінің төмендеуі тікелей ертерек конвергенцияға алып келеді деген кең тараған пікірге қарамастан, халықтың әртүрлілігін талдауға арналған зерттеулер аз. Яғни, «халықтың әртүрлілігі» терминін пайдаланғанда, ертерек конвергенцияның алдын алу зерттеуінің негізділігі олардың халықтың әртүрлілігін қалай түсінетіні нақтыланбаса, жеткіліксіз болып қалады.

Ертерек конвергенцияның себептері

Ертерек конвергенцияның пайда болуына бірнеше болжанған немесе гипотезаланған себептер бар.

Өзін-өзі бейімделетін мутациялар

Реченберг эволюциялық стратегияларда мутация таралуының өзіндік бейімделу идеясын енгізді. Реченбергтің сөзінше, осы мутация таралуларының бақылау параметрлері алдын ала анықталудың орнына, ішкі бейімделу арқылы дамыды. Ол мұны эволюциялық стратегиялардың 1/5 табыстылық ережесі деп атады (1 + 1) ЭС: Белгілі бір кезеңде оң мутациялардың салыстырмалы жиілігі 1/5-тен жоғары болса, қадамдық өлшемді бақылау параметрі белгілі бір фактормен ұлғаяды, ал егер 1/5-тен төмен болса, керісінше кемейтеді. Өзін-өзі бейімдейтін мутациялар ерте конвергенцияның себебі болуы мүмкін. Бұл нөлдік емес өлшемдердің шектелген төменгі деңгейлерін қамтитын жиынтарға ие, дөңес емес мақсаттық функциялар үшін дұрыс. Рудольф жасаған зерттеу элиталық эволюциялық стратегиялардағы өзін-өзі бейімдеу механизмдері 1/5 табыстылық ережесіне ұқсас екенін, және оң ықтималдыққа ие жергілікті оптимумға түсіп қалуы мүмкін екенін көрсетеді. Осылайша, тек сәл жақсырақ жеке тұлғаның генетикалық ақпараты, егер осы уақыт ішінде одан жақсы ұрпақ тумаса, бірнеше буын ішінде популяцияға таралуы мүмкін. Әсіресе салыстырмалы түрде кішкентай популяцияларда, бұл генотиптік әртүрліліктің жоғалуына және осылайша ерте конвергенцияға тез әкелуі мүмкін. Бұл генотиптік әртүрлілікті ұзақ мерзімге сақтап, ерте конвергенцияға қарсы тұруға мүмкіндік береді. Мұндай нәтиже генетикалық алгоритмдер, басқа ЭА немесе меметикалық алгоритмдер сияқты әртүрлі ЭА үшін көрсетілген.