Кіріспе

Интернет-архивтің ARC IA форматы – System Enhancement Associates (SEA) компаниясының деректерді жоғалтусыз қысу және архивтеу форматы. Файл форматы да, бағдарлама да ARC деп аталды. Бұл формат 1980 жылдарығы даулы мәселе ретінде белгілі болды және кейін ашық форматтар деп аталатын маңызды пікірталастардың бір бөлігі болды. ARC, диал-ап BBS-тің алғашқы күндерінде өте танымал болды. ARC ыңғайлы болды, себебі ол файлдарды қысу үшін SQ бағдарламасының мүмкіндіктерін және бірнеше файлдардың LBR архивтерін жасау үшін LU бағдарламасын біріктірді. Кейін бұл форматты жақсырақ қысу коэффициенттерімен және қысу/декомпрессия процесінде каталогтардың құрылымын сақтау мүмкіндігімен ZIP форматы алмастырды. Arc файл атауы кеңейтімі көбінесе файл түрлері сияқты, бір-бірімен байланысы жоқ файлдық архивтер үшін қолданылады. Мысалы, Интернет-архив бірнеше веб-ресурстарды бір файлда сақтау үшін өзінің ARC форматын пайдаланды. FreeArc архивтеушісі де arc кеңейтімін пайдаланады, бірақ мүлдем басқа файл форматын қолданады. Nintendo GameCube және Wii ойындарында MIDI, дауыс үлгілері немесе мәтін сияқты ресурстар үшін байланыссыз "ARC" форматын қолданады. Осы типтегі ARC файлдары үшін бірнеше ресми емес шығару құралдары бар.

Тарих

1985 жылы System Enhancement Associates компаниясының Том Хендерсон ARC деп аталатын бағдарлама жазды, ол ar сияқты бұрынғы бағдарламаларға негізделген. Бұл бағдарлама файлдарды бір архивке біріктіріп қана қоймай, дискідегі орынды үнемдеу үшін оларды сығылған. Бұл мүмкіндік алғашқы дербес компьютерлер үшін өте маңызды болды, себебі оларда орын өте шектеулі болса, модемдердің деректерді жіберу жылдамдығы да өте төмен еді. ARC бағдарламасы жасаған архив файлдарының атауы ".ARC" деп аяқталады және олар кейде "арк файлдары" деп те аталады. SEA компаниясы ARC бағдарламасының бастапқы кодын 1986 жылы жариялады, ал 1987 жылы Ховард Чу оны Unix және Atari ST платформаларына көшірді. Бұл көшірілген код базасы кейіннен VAX/VMS және IBM System/370 сияқты басқа да платформаларға орнатылды. Говардтың жұмысы Лемпель-Зив алгоритмімен сығылған файлдарды одан әрі сығылуға болмайды деген жалпы қабылданысқа қарсы тұңғыш дәлел болды. LZW деректеріне Хаффман кодтамасын қолдану арқылы қосымша сығылуға қол жеткізуге болады, ал Говардтың ARC нұсқасы осы мүмкіндікті көрсеткен алғашқы бағдарлама болды. Бұл гибридтік техниканы кейіннен Фил Кац және басқалар бірнеше сығылу схемаларында пайдаланды. Кейін Фил Кац өзінің PKARC және PKXARC атты тегін бағдарламаларын жасады, олар архивтерді құру және олардың мазмұнын алу үшін қолданылды. Бұл бағдарламалар ARC бағдарламасы қолданған архив форматтарымен жұмыс істеді және селективті түрде ассемблер тілінде кодталғандықтан IBM PC платформасында ARC-ге қарағанда едәуір жылдам жұмыс істеді. SEA компаниясы архивтерді құру және олардан файлдарды алу функцияларын бір бағдарламада біріктірген болса, Кац бұл функцияларды екі жеке бағдарламаға бөлді, осылайша оларды іске қосу үшін қажетті жад көлемін азайтты. PKARC өзіндік сығылған архивтерді жасауға да мүмкіндік берді, олар сыртқы бағдарламасыз-ақ өздігінен ашылатын. System Enhancement Associates, Inc. мен PKWARE Inc. және Phillip W. Katz арасындағы сот ісінен кейін SEA тегін бағдарламалар нарығынан шығып, ARC+Plus бағдарламасын жасады. Бұл нұсқада толық экранды пайдаланушы интерфейсі болды, соңғы белгілі нұсқасы 7.12 болды. 1992 жылы SEA компаниясы белгісіз жапон компаниясына сатылды. ARC форматы қазіргі PC жүйелерінде кеңінен қолданылмайды, бірақ көптеген антивирустық бағдарламалар сығылған файлдардың ішіндегі вирустарды анықтау үшін табылған ARC архивтерін әлі де аша алады.

Сот іс-әрекеттері

1980 жылдардың соңында ARC бағдарламасын жасаған SEA және PKWARE, Inc. (Phil Katz Software) арасында дау туды. SEA компаниясы Кацты сауда белгісі мен авторлық құқықты бұзғаны үшін сотқа берді. Сот екі бағдарламаны салыстыру үшін тәуелсіз бағдарламалық қамтамасыз ету сарапшысы Джон Навасты тағайындады және PKARC ARC-тің туындысы екенін мәлімдеді, екі бағдарламадағы түсініктемелер, тіпті орфографиялық қателер де жиі бірдей екенін атап өтті. 1988 жылдың 2 тамызында талапкер мен жауапкерлер сот ісі бойынша келісімге келгенін жариялады, оның ішінде құпия лицензиялық келісімшарт болды. Осы келісім бойынша SEA, PKWARE-ге 1985 жылдың соңында PKXARC-тің алғашқы нұсқасы шыққаннан бастап 1988 жылдың 31 шілдесіне дейінгі аралықта PKWARE-дің ARC-ге үйлесімді барлық бағдарламаларын лицензиялауға рұқсат берді. Келісімге сәйкес, PKWARE компаниясы SEA компаниясына PKWARE-дің ARC-ге үйлесімді бағдарламаларын 1989 жылдың 31 қаңтарына дейін таратуға рұқсат беретін лицензия алу үшін төлем жасады, содан кейін PKWARE ARC-ге үйлесімді файлдарды өңдейтін бағдарламаларды немесе утилиталарды лицензияламайды, жарияламайды немесе таратпайды. Өз кезегінде PKWARE, SEA-ға PKWARE-дің ARC-ге үйлесімді бағдарламаларының бастапқы кодын пайдалану құқығын берді. PKWARE сонымен қатар SEA-ның "ARC" сауда белгісін пайдалануды тоқтатуға және PKWARE бағдарламаларымен бірге қолданылатын атауларды немесе таңбаларды шатастырмайтын атауларға ауыстыруға келісті. Келісімнің қалған бөліктері жасырын қалды. Келісімге қол жеткізген тараптар ешқандай кінәлілік немесе заңбұзушылықты мойындаған жоқ. Висконсин сотының қаулысы бойынша, жауапкерлер талапкердің авторлық құқығын, сауда белгісін бұзғаны және әділетсіз сауда практикалары мен бәсекелестікке қарсы әрекеттері үшін зиянды өтеуді төлеуге міндеттелді. Жарқылыққа түскен келісімшарттың құжатында жауапкерлер бұрынғы авторлық жарналар үшін және шығындарды өтеу үшін талапкерге төлем жасағаны белгілі болды. Сонымен қатар, жауапкерлер осы Келісім күшіне енген күннен кейін алынған барлық тапсырыстар бойынша ARC-ге үйлесімді бағдарламалардан түскен табыстың 6,5% мөлшерінде талапкерге роялти төлеуге міндеттелді, бұл табысқа лицензиялық алымдар немесе лицензия мерзімі өткеннен кейін алынған үлестірілген бағдарламаларды тіркеу де кіретін еді. Ал талапкер, жауапкерлерден өзіне жіберілген кез келген лицензия алушыдан алған лицензиялық алымдардың 6,5% мөлшерінде комиссия төлейді, лицензия тоқтатылған күніне дейін немесе кейін алынған жағдайда. Соттан кейін PKWARE өзінің PKARC және PKXARC утилиталарының соңғы нұсқаларын "PKPAK" және "PKUNPAK" деген жаңа атаулармен шығарды, содан кейін жаңа және әртүрлі файлдарды сығыстыру әдістері мен архивтік файл пішімдеріне негізделген жеке бағдарламаларды – PKZIP және PKUNZIP-ті әзірлеуге көшті. Алайда, қайта атаудан кейін SEA, PKWARE-ге қарсы сотқа шағымданып, ARC таңбасын PKPAK нұсқаулығында зат есімнен етістікке айналдырғандығы үшін сотқа шағымданды. АҚШ-тың Висконсин штатының шығыс округінің аудандық соты SEA-ның өтінішін қабылдамады және жауапкерге 500 доллар заңдық шығындарды өтеуге құқық берді. SEA мен PKWARE арасындағы дау тез арада BBS әлеміндегі ең үлкен даулардың біріне айналды. SEA-ның бұл ісі көптеген shareware пайдаланушыларын ашуға мәжбүр етті, олар SEA-ны "үлкен, бетсіз корпорация" деп санайтын, ал Кацты – "кішкентай жігіт" деп есептеді. Шындығында, сол кезде SEA және PKWARE екеуі де шағын, үйде негізделген компаниялар еді. Алайда, қоғамдық пікір көбінесе Кацты қолдады, себебі SEA ARC файл форматын жабық және меншік деп жариялауға тырысты. Кац APPNOTE.TXT спецификациясын жариялап, ZIP файл форматының бәсекелестік бағдарламалық жасақтама үшін әрқашан тегін болатынын мәлімдегені үшін жағымды жариялылық алды. Нәтижесінде ARC форматы PC BBS файлдық архивтері үшін қолданылатын басым қысылу форматы ретінде тез арада қолданыстан шығып қалды, ал қысқа мерзімді бәсекелестік форматтарынан кейін ZIP форматы басым стандарт ретінде қабылданды. Бір сұхбатында SEA-дан Том Хендерсон бағдарламалық жасақтаманы жасаудан бас тартуының басты себебі – Кацтың өзіне қарсы бастаған жеккөрушілік хаттар науқанына эмоционалды түрде төтеп бере алмауы екенін айтты.