Кіріспе

АҚШ, Юта штаты, Солт-Лейк-Ситидегі өзен, Калифорниядағы Санта-Ана өзенінің саласы – Сити-Крик тау ағысы, Сити-Крик каньонынан басталып, Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласының бір бөлігі арқылы өтіп, Ұлы Тұзды көлге құятын Иордан өзеніне қосылады. Бұл шағын, бірақ тарихи маңызы бар тау ағысы. Сити-Крик каньонының Солт-Лейк-Сити қаласының солтүстік-шығысынан шамамен 8 миль (13 км) жерде басталады. Ағынның жалпы ұзындығы шамамен 23 километрді құрайды. Сити-Крик ағысының көп бөлігін жақын маңдағы таулардан еріген қар қамтамасыз етеді, бірақ өзен басындағы табиғи бұлақтардың арқасында жыл бойы ағып тұрады. 1882 жылға дейін Сити-Крик қаланың негізгі су көзі болды және қазір де The Avenues және Солт-Лейк-Ситидің солтүстік бөліктерін ауыз сумен қамтамасыз етуде.

Тарих

Юта штатының алғашқы мормон пионерлерінің алғы шебі 1847 жылдың 22 шілдесінде Сити-Крик каньонының аузында орналасты. Бұл аймақ қазір Солт-Лейк-Ситидегі Стейт-стрит пен Норт-Темпл көшелерінің қиылысынан тұрады. Өзен бастапқыда Вашингтон сквері арқылы оңтүстікке қарай ағып, негізгі тармағы батысқа қарай, Храм алаңына және шамамен Норт-Темпл көшесі бойымен ағып жатты. Екі сала да Иордан өзеніне құйылатын. Орсон Пратт басқарған алғы шеп топырақты жұмсақ ету және егін егу үшін өзенді басқа бағытқа бұрды. 24 шілдеде Бригам Янгтың тобы келгенде, бес акр (20 000 м²) картоп егілген еді. 1847 жылдың 22 тамызында Янг Солт-Лейк аңғарындағы өзендерге ат қойып, пионерлер қаланың ортасында жоспарлағандықтан Сити-Крик деп атады. Бұл аймақтың алғашқы карталарында шошон халқы бұл өзенді «Нах по пах» деп атаған. Янг барлық өзендерге құқық жалпыға ортақ екенін және басқаруды бастапқыда жергілікті LDS Жоғары Кеңесі, содан кейін жергілікті палаталар (қауымдастықтар) жүзеге асыратынын мәлімдеді. 1850 жылы Бригам Янг суға жеке құқық алды, бірақ басқару әдеттегідей жалғасты. Уорд епископтары 1851 жылы Солт-Лейк-Сити құрылғанда суды тарату жауапкершілігін қалалық кеңеске тапсырды. Сити-Крик батыс саласынан арналар құйылып, Солт-Лейк-Ситидің барлық көшелерінің екі жағында арналар қазылды. Ашылған қақпалар көшедегі су арналарына су жеткізді. Бұл жүйе, епископ тағайындаған су шаруашылығы шеберлері арқылы басқарылатын, әрбір тұрғынның жер телімінің алдындағы арықтарға ауыз су мен егіс суын жеткізді. 1876 жылы қала орталығын қамтамасыз ету үшін су құбыры салынды, ал бастапқы жүйе 1877 жылдың 22 маусымында аяқталды. Дегенмен, қаланың кейбір бөліктерінде, әсіресе «Авеню» деп аталатын жерде су болмады, себебі суды төменгі Сити-Криктен тауға көтеріп әкелуге тура келді. 1878 жылы Авеню тұрғындары қаладан су жүйесін кеңейту үшін мүлік салығын алуды өтінді, ал аумақтық заң шығарушы орган алымға рұқсат берді. 1884 жылы құрғақ жатқан жерге бұрылыс жасалды, ол 6-шы даңғыл мен одан төменгі тұрғындарға су жеткізді. Кейінгі бұрылыстар қаланың жоғары бөлігін сумен қамтамасыз етті, бірақ 1910 жылға дейін бүкіл қалаға су жеткізу үшін жеткілікті биіктікте бұрылыс салынбады. 1860 жылдары, әсіресе құрғақшылық кезінде, Солт-Лейк-Ситиде су тапшылығы арта түсті. Қаланың шығыс бөліктері пайдаланатын Red Butte Creek, 1862 жылы Форт-Дуглас салынған кезде АҚШ армиясы иеленді. Солт-Лейк те тез өсті, сондықтан қалалық кеңес оңтүстікке қарай 56 шақырым қашықтықтағы Юта-Лейктен суды көбірек әкелу үшін канал жобасына инвестиция құйды. 1882 жылы Иордан тұзды көл каналы салынып бітті, Солт-Лейк-Ситиге ауыл шаруашылығы үшін сенімді суды алуға мүмкіндік берді. 1888 жылы қала қоршаған ауыл шаруаларымен келісімге келіп, Юта көлінің сапасы төмен суын тұщы көл аңғарындағы басқа таулы өзендерден ағып жатқан таза суға айырбастауды ұсынды. 1909 жылы өзенді Жер астындағы құбырдың астына орналастырды, ол Норт-Темпл көшесінен Memory Grove сыртынан басталып, Мемлекеттік жәрмеңке аламының батысынан өтіп, Иордан өзеніне құяды.

1983 жылғы су тасқыны

1982-1983 жылдардың қысындағы рекордты жауын-шашын өзеннің су жиналатын алабында үлкен қар жиналуына себеп болды. Ауа температурасының кеш басталуы және мамыр айындағы күрт жылы ауа райы өзеннің деңгейін көтерді. 28 мамыр, сенбі күні түні Солтүстік Храм арнасы бітелгеннен кейін, өзен толығымен көшелерге, Каньон-Жолы бойымен және Мемлекеттік көшеге ағып шықты. Сол жексенбі күні еріктілер Мемлекеттік көшені құммен қоршап, жергілікті ғимараттарды сақтап қалу үшін тырысты, ағынды көшенің шығыс жағына бұрып, 400 Оңтүстіктегі Солтүстік-Лейк-Сити және округ әкімдігі жанындағы үлкен дренаж жүйелеріне бағыттады. Дренаж жүйелері де толып кеткеннен кейін, "Мемлекеттік көше өзені" 1300 Оңтүстікке дейін созылды, онда ағын Иордан өзеніне басқа арналармен бірге құйылды. Мемлекеттік көше арқылы уақытша жаяу жүргіншілер көпірлері салынды, ол 89 тас жолының бөлігі және Солтүстік-Лейк-Ситидің маңызды магистральдарының бірі. 11 маусымда өзен өз арнасына оралды, бірақ тазалау жұмыстары бірнеше аптаға созылды. Су тасқыны көптеген адамдардың қызығушылығын тудырды, соның салдарынан кейбір тұрғындар өзенді толығымен жер бетіне шығарып, оны Солтүстік-Лейк-Ситиге маңызды бөлік ретінде енгізуді ұсынды. Сити-Крикке назар аудару оның жағдайын жақсартуға ықпал етті. Келесі жылы алты орта мектеп оқушысы және жергілікті скауттар Сити-Крик каньонының төменгі бөлігінде "Бостандық жолы" деп аталатын жол салды. 1986 жылы Солтүстік-Лейк-Сити "Сити-Крик бас жоспарын" жасады, оның мақсаты Сити-Крик маңындағы каньонды "қаланың құнды су жиналатын алабы және демалыс/ашық кеңістік ретінде" сақтап қалу болды. 2000 жылы Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер Шіркеуінің Конференция орталығы аяқталғаннан кейін, өзеннің бір бөлігі қайтадан көріне бастады. Сити-Крик орталықтың жанынан табиғи таспен қаланған гранит төсегімен еркін ағып өтеді, бұл ғимараттың сағасын көркейтеді.

Өрт

2008 жылдың 29 шілдесінде каньонның бір бөлігінде ірі шөп өрті басталып, келесі күні одан да көп аумақ өртенді. Өрттің себебі адамдардың салдарынан болған деп анықталды, өйткені өрт шыққан күні найзағай болған жоқ.

Сити-Крик каньоны

1873 жылы City Creek Canyon қысқа мерзімге кендік құрамы үшін зерттелді. Күміс, қорғасын және алтын табылғандықтан, кеншілерді орналастыру үшін Модок қаласы құрылды. Алғашқы есептерде пайдалы қазбалардың молдығы көрсетілгенімен, бұл кен өндірісі тиімді болмады және 1874 жылы тоқтатылды. 20 ғасырдың басында Солт-Лейк-Сити және АҚШ Федералдық үкіметі City Creek су алабын сатып алуға белсенді күш жұмсады. 2005 жылдың мәліметі бойынша, су жинау алабының көп бөлігі мемлекетке тиесілі және сақталған. Бұл бастапқыда таза сумен қамтамасыз етуді қамтамасыз ету үшін жасалды, бірақ ашық кеңістіктерді қолдайтындар оны жабайы табиғатты сақтаудағы жетістік деп санайды. Юта штатының Капитолийінен және Солт-Лейк-Сити қаласының орталығынан бір мильден (1,6 км) аз қашықтықта орналасқан City Creek айналасындағы каньонда дерлік жеке құрылыстар жоқ. Каньонға дейін бір ғана жол созылады, оған Memory Grove Park-тан немесе каньонды айналып өтетін Bonneville Boulevard арқылы жетуге болады, ол The Avenues пен Capitol Hill-ді байланыстырады. Бонневилл – екі жолақты жол, бірақ көліктерге тек бір жолаққа рұқсат етіледі және осы жолақты бір жолақты жол ретінде пайдалану керек. Екінші жолақты велосипедтер мен жаяу жүргіншілер бөліседі, олар екі бағытта да қозғала алады. Каньон жолы жеке көліктерге төлқысызда, күнтізбелік жұп күндері мен мерекелерде, Естелік күнінен бастап қыркүйектің соңғы күніне дейін ашық. Велосипедтерге жаз айларында, мерекелерден басқа, тақ күндері рұқсат етіледі. Пикникке арналған орындар алдын ала брондау арқылы қолжетімді. Каньон қыс айларында көліктерге жабық, бірақ велосипедтер мен жаяу жүргіншілерге ашық. Иттерге су тазарту станциясы мен су алабының төменгі жағындағы каньонға бағылған, оның шекарасы төрт мильдік белгіге жақын орналасқан белгілермен көрсетілген.

Жол қиылыстары

Төртінші даңғылдан солтүстікке қарай (200 Солтүстік) каньонды кесіп өтетін жалғыз жол – қисық, бір бағытты Боневилл бульвары. Дегенмен, одан тікелей кесіп өтетін жолдар жоспарланған. Мысалы, 1916 жылы Солт-Лейк-Сити комиссиясы 11-ші даңғылдағы көпір салуға тендерлерді сұрады. Кейін, Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі ұлттық қорғаныс жобасы ретінде Солт-Лейк-Сити қаласының орталығын айналып өтетін 7 мильдік (11 км) солтүстік айналма жол ("Бонневилл паркуэйі") жоспарланды, ол Форт-Дугласты Солтүстік Солт-Лейк маңындағы 91-ші АҚШ тас жолымен (қазіргі 89-шы АҚШ тас жолы) байланыстыруды көздеді. 1941 жылы штат заң шығарушы органы оны 231-ші мемлекеттік тас жол деп бекітті, ол форттан 11-ші даңғыл арқылы каньонды кесіп өтіп, содан кейін Ensign шыңының айналасынан солтүстікке бұрылып Солтүстік Солт-Лейкке дейін жалғасатын жол болды, бірақ ол салынбады және 1945 жылы штаттық тас жолдар жүйесінен алынып тасталды.