Кіріспе

Қытайдың әскери қолбасшысы, Халықтың азаттық армиясының генералы Су Ю (1907 жылдың 10 тамызы – 1984 жылдың 5 ақпаны), әдепті аты Ю (裕) – Қытайдың әскери қолбасшысы, Халықтың азаттық армиясының генералы. Мао Цзэдун оны Пэн Дехуай, Линь Бяо және Лю Боченгпен бірге ҚХА-ның ең көрнекті қолбасшыларының бірі деп санайтын. Су Ю Екінші Қытай-Жапон соғысы мен Қытай Азамат соғысында қатысқан. Қытай Азамат соғысы кезінде Шығыс Қытай далалық армиясына (1949 жылы Үшінші далалық армия деп қайта аталды) басшылық еткен. Оның ең маңызды жетістіктері – Мэнлиангу шайқасы, Хуайхай шайқасы, Янцзы өзенінен өту және Шанхайды жаулап алу. Қытай Коммунистік партиясының азамат соғысындағы жеңісінен кейін, ол жаңа Қытай Халық Республикасында маңызды қызметтер атқарды, соның ішінде ҚХА Бас штабының бастығы (1954–1958 жж.).

Ерте өмір

Су Ю 1907 жылдың 10 тамызында Хунань провинциясының Хуйтун ауданында доң ұлтының отбасында дүниеге келді. Ол алты балада үшінші бала еді. Судың әкесі Су Чжоухен (粟周亨), анасы Лян Манмей (梁满妹) болды, ал отбасының күнкөрісі 30 мю мұрагерлік жерге байланысты болды. 18 жасқа келгенде Су Ю Чандэдегі Хунань провинциясының 2-ші педагогикалық училищесіне жоғары білім алу үшін түсті.

Қоршаулау науқандары мен ұзақ жүріс

1926 жылы Қытай коммунистік жастар лигасына, ал 1927 жылы Қытай коммунистік партиясына қосылды. Ол Солтүстік жорығына, кейін Нанчан көтерілісіне қатысты. Коммунистік қарулы күштердің ең қабілетті командирлерінің бірі ретінде танылды, Гоминьдан армиясы, марионеттік үкімет күштері және жапон армиясына қарсы бірнеше шайқастарда жеңіс одіс. Соғыс соңында ол Шығыс Орталық Қытайдағы аумақты қамтитын Коммунистердің Орталық Қытай әскери аймағының Бас қолбасшысы болып тағайындалды.

Қытай Азамат соғысы

Азамат соғысы кезінде Су Ю коммунистердің Шығыс Қытай далалық армиясының қолбасшысының орынбасары болып, соғыс соңында Үшінші далалық армияның қолбасшысының орынбасары болды. Бұл шайқастың табыстары Мао Цзэдунды Қытай Азамат соғысының әскери стратегиясын дәстүрлі партизандық соғыстан мобильді және конвенциялық тәсілге өзгертуге ықпал етті. 1946 жылдың шілдесінде ол 30 000 коммунистік әскерге басшылық етіп, жеті жекпе-жекте 120 000-нан астам американдық қаруланған ұлтшыл әскерді жеңіп, 53 000 Гоминдан сарбазын тұтқындады және өлтірді, соның салдарынан елді дүр сілкіндірді. Орталық Цзянсу науқаны оның тарихи есімін қалыптастырған көптеген сәтті науқандардың біріншісі болды. Ол сонымен қатар танымал және үгіттелген Мэньлянгу науқанында ҚХА-ның қолбасшысы болды. Бұл науқанда Су Ю бірлікті қоршауға сәттілік танытқаннан кейін, элиталық ұлтшыл жетпіс төртінші дивизия толығымен жойылды. Ол Хуайхай науқанында (1948 жылдың қарашасынан 1949 жылдың қаңтарына дейін) бас қолбасшы болды. 1948 жылдың 22 қаңтарындағы оның ұсынысы бойынша Лю және Судың екі армиясы кенеттен шоғырлану және кенеттен таралу стратегиясын қолданды, бұл 1948 жылдың соңында бес ұлтшыл армияның жойылуына және 550 000 ұлтшыл сарбазының өлтілуіне немесе тұтқындалуына әкелді. Судың армиясы жалғыз өзі төрт ұлтшыл армияны жойды және бесінші армияны жоюда шешуші күш болды.

ҚХР құрылғаннан кейін

1950 жылы Корея соғысы басталғанда, Су Юдың Мао Қытай Халық Ерікті Армиясын Кореяға басқаруға ниеттенген қолбасшы екендігі туралы әңгіме тарады, өйткені оның көптеген әскерлерді басқарған тәжірибесі болған. Бірақ, 1930 жылдары оқ-дәрі сынықтарынан туған ауруының салдарынан, Су де, Линь Бяо (оның да ауырғаны туралы әңгімелер болды) Ерікті Армияны басқара алмады. Соңында Пэн Дехуай таңдалды. 1955 жылы ол «да цзян» (Ұлы генерал) атағын алды – бұл атаққа ие болған он адамның ең жоғары дәрежелісі осы болды. Ол көптеген лауазымдарда қызмет етті, соның ішінде 1950-ші жылдары Халық Азаттық Армиясы Бас штабының бастығы болып жұмыс істеді. Өмірінің соңғы жылдарында ол «Су Ю естеліктері» (粟裕回忆录) атты кітабын жариялады. 1984 жылдың 5 ақпанында 77 жасында Пекинде қайтыс болды. Оның соңғы тілегі бойынша денесі өртеліп, ол соғысқан жерлерге шашылды.

Отбасы

Су Ю 1941 жылдың ақпан айында Чу Цинге (楚青) үйленді. Олардың үш баласы болды, барлығы да ҚХА-ға (Қытай Халық Азаттық Армиясына) қосылды. Ең үлкен ұлы Су Роншен (粟戎生) 1942 жылы дүниеге келді, одан кейін екінші ұлы Су Ханшен (粟寒生), ал ең кіші қызы Су Хуинь (粟惠宁) 1975 жылдың тамызында Чен Сяолуға (陈小鲁) үйленді. Чэнь Сяолу – Чэнь Идің кіші ұлы, ол соғыс жылдары Су Юдің тікелей жоғары бастығы болған. Су Роншеннің айтуынша, Су Ю өте қатаң әке болған. Су Роншен үш жаста болғанда, Су Ю оған бамбуктан жасалған бір ғана бөлікті сырғау құралы ретінде беріп, суға түсірді. Оны анасының алдында суға итеріп жіберді және ешкімге Су Роншенді құтқаруға тырыспауға тыйым салды. Су Юдің әйелі Чу Цин ашуланып, Су Роншеннің суға батып кетпесіне қатысты алаңдамайтынын сұрады. Бірақ Су Ю, Су Роншен басқаша жүзуді үйренбес еді, одан әрі ол суға батқан жоқ деп жауап берді. 20 жасында Су Роншен ҚХА-ға қосылып, 45 жыл бойы қызмет етті, қарапайым сарбаздан генерал-лейтенант шеніне дейін көтеріліп, 65 жасында Пекин әскери округінің бас қолбасшысының орынбасары болып зейнетке шықты.