Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістанда сөйленетін австроазиялық тіл – Үндістанның австроазиялық тілі.
Austroasiatic language spoken in India
the Austroasiatic language of India
Хо (, Warang Citi: 𑢹𑣉𑣉 𑣎𑣋𑣜) – австроазиялық тілдер отбасының мунда тілі, 2001 жылғы санақ бойынша негізінен Үндістанда 2,2 миллионға жуық адам (Үндістан халқының 0,202%) сөйлейді. Одыша, Жаркханд, Бихар, Чхаттисгарх, Батыс Бенгал, Ассам штаттарындағы Хо, Мунда, Колха және Кол тайпалары бұл тілде сөйлейді және Варанг Цити әрпімен жазылады. Кейде деванагари, латын, одия және телугу әрпі де қолданылады, бірақ ана тілінің иелері Хо әрпін қалайтынын айтады. Бұл әрпті Отт Гуру Кол Лако Бодра ойлап тапқан. "Хо" атауы "𑣙𑣉𑣉" деген сөзден шыққан, ол "Адам" деген мағынаны білдіреді.
Ho (, Warang Citi: 𑢹𑣉𑣉 𑣎𑣋𑣜) is a Munda language of the Austroasiatic language family spoken primarily in India by about 2.2 million people (0.202% of India's population) per the 2001 census. It is spoken by the Ho, Munda, Kolha and Kol tribal communities of Odisha, Jharkhand, Bihar, Chhattisgarh, West Bengal, Assam and is written with the Warang Citi script. Devanagari, Latin script, Odia script and Telugu script are sometimes used, although native speakers are said to prefer a Ho script. The latter script was invented by Ott Guru Kol Lako Bodra. The name "Ho" is derived from the native word "𑣙𑣉𑣉" which means "Human being".
Тарату
Хо тілінде сөйлейтін халықтың шамамен жартысы Жарханд штатының Батыс Сингхбхум ауданынан шыққан, онда олар басым халықты құрайды. Хо тілінде сөйлейтіндер Жархандтың оңтүстігіндегі Шығыс Сингхбхум ауданында және Солтүстік Одишада да кездеседі. Хо тілі Жархандтағы тілге қарағанда Мундари тілінің Майурбхандж диалектісіне жақын. Хо және Мундари этностық және тілдік тұрғыдан жақын, бірақ оларды қолданушылардың өңірлік ерекшеліктері айқын. Кейбір зерттеушілер мен ғалымдар Хо және Мундари екі туыс тіл екенін айтады.
Around half of all Ho speakers are from West Singhbhum district of Jharkhand, where they form the majority community. Ho speakers are also found in East Singhbhum district in southern Jharkhand and in northern Odisha. Ho is closer to the Mayurbhanj dialect of Mundari than the language spoken in Jharkhand. Ho and Mundari are ethnically and linguistically close but the regional identity of the speakers is distinct. Some researchers and scholars state that Ho and Mundari are two sister languages.
Даму кезеңдері
Тілдің сөздігі табиғатпен тығыз байланысын және құстар мен жануарлармен жақын тіршілік етуін көрсетеді, бұл тайпалық тілдерге тән ерекшелік. Оқыту және оқу саласында рим, деванагари және варанг-чити жазулары қолданылған. 1953 жылы Бихар мемлекеттік білім беру департаменті мектептердің барлық аймақтық инспекторларына нұсқаулар жіберді. Үкімет «ана тілі хинди емес оқушы-ұстаздарға өз жазбаларын ана тілінде сақтау мүмкіндігі берілуі керек» деп мәлімдеді. Әрбір кіші оқу-жаттығу мектебінде хиндиден басқа, 1953 жылғы 10 тамыздағы №645ER үкімет қаулысында бекітілген екінші ана тілі міндетті түрде оқытылуы тиіс». Бастауыш сыныптарда оқуды ана тілінде ұйымдастыру жоспарланған. 1976 жылдан бері хо тілі Ранчи университетіне қарасты түрлі колледждерде орта және жоғары білім беру курстарында оқытылуда. Университет 1981 жылы «Тайпалық және аймақтық тілдер» деген жеке бөлім ашты. Бұрынғы Бихарда Ақпарат және жаппай коммуникация департаменті «Адиваси Саптахик» атты апталықта деванагари жазуымен хо тіліндегі мақалалар, халық ертегілері мен әндерді тұрақты түрде жариялап тұрды. Тайпалық зерттеу институты хо тілінің диалектісін зерттеу жүргізді. Хо тілінің дамуына маңызды бастамалар қолданылуда. Ади Санскритти эвам Вигьян Санстханның көмегімен, марқұм Лако Бодраның басшылығымен Хо тілін зерттеу және дамыту жұмысы Ете Туртунг Ахара, Жинкапаниде басталды. Институт 1963 жылы Баранг-чити липи жазуымен «Хо хаям пахам пути» атты кітап шығарды және Баранг-чити, Какахара әріптерін таныстырды. Синдху Сурин Баранг-читидің реформаланған жазуын – Овар Анкаваны қайта жасап, таратуға көмектесті. Бұл идеяны Sindhu Jumur атты ұйым кеңінен насихаттады. А. Патак және Н. К. Верма «Инд өзенінің эхосы» атты кітабында Варанг-чити липиді Инд аңғарының жазуымен салыстыруға тырысты. Суданшу Кумар Рей өзінің «Инд жазуы» еңбегінде Баранг-чити жазуының Барака ауылының жанындағы Асвара төбесіндегі үңгірлерде Ашок Пагал мен Булу Имам тапқан Инд жазуына ұқсас екенін айтты. Лупунгутудағы Ксавье Хо баспасы деванагари жазуымен кітаптар сериясын шығарып келеді. Әке Джон Дини 1975 жылы «Хо тілінің грамматикасы мен сөздігі» атты кітап жазды. 4. Маңызды оқиғаларға байланысты мәртебе/бағдарламаның өзгеруі (мысалы, тілдік штаттарды қайта ұйымдастыру): Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңде штаттарды қайта ұйымдастыру кезінде хо тілді аймақ екіге бөлініп, демографиялық жағынан Бихар, Одиша және Батыс Бенгалия штаттарына таралып кетті. Сондықтан тәуелсіздік алғаннан кейінгі штаттарды қайта ұйымдастыру хо тілінің дамуына көп көмектеспеді. 2000 жылдың қараша айында жаңа Джаркханд штаты құрылды. Штат үкіметі хо тілін Конституцияның сегізінші тізіміне енгізуді ұсынды. Үкіметтің хо тілін дамытуға қатысты бастамаларына үміт бар.
The lexicon of the language reflects close association with nature and living proximity with birds and beasts which is typical for tribal languages. The Roman, Devanagari and Warang Citi scripts have been used in the field of teaching and learning. In 1953, the department of Education, Government of Bihar set out instructions to all the Divisional Inspectors of schools. The government maintained that 'the pupil teachers whose mother tongue is other than Hindi should be given the option of maintaining their records in their mother tongue. In every junior Training School besides Hindi, a second mother tongue as accepted in Government resolution no.645ER of 10 August 1953 should be invariably taught.' The plan has been to provide education in their mother tongue at the primary level. Since 1976, the Ho language is being imparted at intermediate and graduate courses in different colleges under the Ranchi University. The university opened a separate department named Tribal and Regional Languages in 1981. In erstwhile Bihar, the Information and Mass Communication department regularly published Ho articles, folk stories, songs in devanagari script in a weekly named Adivasi Saptahik. The Tribal Research Institute conducted a Study of Ho Dialect. There are significant initiatives inculcated in development of Ho language. A pioneering work was started at Ete Turtung Akhara, Jhinkapani to study and develop the Ho language under the leadership of late Lako Bodra with the help of Adi Sanskriti evam Vigyan Sansthan. The institute published a book in 1963 entitled Ho Hayam Paham Puti in the Barang Chiti lipi script and introduced the letters of Barang Chiti, Kakahara. Sindhu Surin reworked and propagated Owar Ankawa a reformed script of barang chiti. This has been popularized and disseminated by the institution called Sindhu Jumur. A. Pathak and N. K. Verma tried to compare the Warang Citi lipi with the script of Indus valley in their book the Echoes of Indus valley. Sudhanshu Kumar Ray in his 'Indus Script' described that the script Barang Chiti resembles the script of Indus that was discovered by Ashok Pagal and Bulu Imam in the caves of Aswara hill near Baraka village. Xavier Ho Publication, Lupungutu has been publishing a series of books in Devanagri script. Fr. John Deeney wrote Ho Grammar and Vocabulary in 1975. 4. Change of Status/Course due to important event like linguistic states reorganization: In post independence era by state reorganization, Ho speaking region bifurcated and demography scattered into Bihar, Orissa and West Bengal. Post independence state reorganization, therefore, was of little help in the development of Ho language. A new state Jharkhand came into existence in November 2000. In its effort the state government has recently recommended Ho language to be included in the eighth schedule of the Constitution. There is hope in the initiative taken by the government as regard to the development of the Ho language in future.
Хо тілі мен UGC-NET-тің маңыздылығы артуда
Үндістанның Университеттерге гранттар беру комиссиясы Хо тілін тіл және әдебиет ретінде мойындады. Қазіргі таңдағыда, UGC "Тайпалық және аймақтық тілдер/әдебиеттер" тобында "70-тақырып коды" бойынша Хо тілінде Ұлттық біліктілік емтиханын өткізіп жатыр. Одиша және Джхаркханд штаттарында бастауыш білім беруде Хо тілінде оқыту тиісінше 20 және 449 мектепте енгізілді, ал шамамен 44 502 тайпалық студент осы тілде білім алып жатыр. Білім беруден басқа, Хо тілі бұқаралық ақпарат құралдарында да лайықты танылды. Соңғы бірнеше жылдан бері, All India Radio (AIR) Одиша штатының Майурбхандж ауданындағы Барипададан басқа, Кеонджар, Рауркела және Коттак қалаларындағы AIR орталықтарынан Хо тілінде әндерді эфирге шығаруда. Джхаркханд штатындағы Чайбаса және Жамшедпур AIR орталықтарынан Хо тіліндегі тұрақты бағдарламалар таратылады. Сонымен қатар, Джхаркханд штатындағы Ранчи AIR орталығынан аптасына екі рет, жұма және жексенбі күндері аймақтық жаңалықтар хабарламалары таратылады. Хо халқы да 8-ші кестеге енгізілу туралы талаптарын орындау үшін үздіксіз күш жұмсап жатыр. BJP Раджья Сабха депутаты және Одақтың мұнай және болат министрі Дхармендра Прадхан да Хо тіліне ресми мәртебе беру үшін оны Үндістан Конституциясына енгізуді талап ететін меморандум тапсырды. Бұл туралы өткен ішкі істер министрі Раджнатх Сингх те Хо тілін Конституцияның 8-ші кестесіне енгізуге уәде берді және министр Раджнатх Сингх бұл талапты орындау үшін тиісті қадамдар жасауға келісті, деді Одақ министрі Дхармендра Прадхан.
The University Grants Commission of India has already recognized Ho as a language and literature. Now, UGC is conducting National Eligibility Test examination in Ho language under the "'subject code 70"' in Tribal and Regional Language/Literature group. In Odisha and Jharkhand, Education in Ho at the primary level was introduced in 20 and 449 schools respectively and about 44,502 tribal students are pursuing their studies in the language. Besides education, Ho has also got its due recognition in the world of mass media. For the last few years, All India Radio (AIR) has been airing songs in Ho from the AIR centres in Keonjhar, Rourkela and Cuttack besides Baripada in Mayurbhanj district of Odisha state. Regular programs in Ho are broadcast from Chaibasa and Jamshedpur AIR centres in Jharkhand. Similarly, from Ranchi AIR centre in Jharkhand, regional news bulletins are broadcast two days a week Friday and Sunday. Ho peoples are also making continuous efforts to fulfill their demands as to be included in 8th scheduled. BJP Rajya Sabha MP and Union petroleum and steel minister Dharmendra Pradhan has also submitted a memorandum demanding that the government of India to include Ho in the Constitution to give it an official status The same request has also been made by the Department of personnel, Jharkhand. Former Home minister Rajnath singh also assured for Ho language to be included in 8th scheduled of constitution and Minister Rajnath Singh assured to take appropriates steps to fulfil the demand, said union minister Dharmendra Pradhan.