Кіріспе

Колорадо штатының округі, АҚШ

Лаример округі – АҚШ-тың Колорадо штатында орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халық саны 359 066 адамды құрады. Округ орталығы және ең халқы көп қаласы – Форт-Коллинс. Округ Денвер қаласын негіздеген Уильям Ларимердің құрметіне аталған. Лаример округі Форт-Коллинс, КО метрополитендік статистикалық аймағын құрайды. Округ Фронт-Рейнджтің солтүстік жағында, Колорадоның шығыс жазығында Вайоминг штатымен шекаралас орналасқан.

Тарих

Лаример округі 1861 жылы құрылды және генерал Уильям Ларимердің құрметіне аталды. Колорадоның көп бөлігі алтын мен күміс кенін өндіруге негізделгенімен, Лаример округінің мекендеуі негізінен ауыл шаруашылығына қалыптасты, ал Колорадо алтын асығысының алғашқы күндері бұл өңірде мүмкін емес деп есептелген. Кен өндіруден туған жарылыс округтің басынан өтті деуге болады. Аймаққа 1860 жылдары суару жүйесін енгізу ғана кең ауқымды қоныс салуға мүмкіндік берді.

Ерте тарих

Еуропалықтар 19 ғасырдың басында келген кезде, қазіргі округтің жерінде американдықтар қоныстанған, таулы аймақтарда юта тайпасы, ал тау етегіндегі жазықтарда шайендер мен арапахо тайпалары мекен еткен. Француз тері сатушылары 19 ғасырдың алғашқы онжылдықтарында, Луизиананы сатып алғаннан кейін АҚШ-тың құрамына кірген соң және Миссури аумағының бөлігі ретінде ұйымдастырылғаннан кейін бұл аймаққа енген. 1828 жылы Уильям Х. Эшли қазіргі Юта штатындағы Грин-Риверге жол тартқанда Каше-ла-Пудре өзеніне дейін келді. Өзеннің аты 1830 жылдардың ортасында француз тілінде сөйлейтін тері сатушылардың оқ-дәрілерін өзен жағасында, қазіргі Лапорт немесе Беллвью маңында жасырған оқиғадан кейін қойылған. 1848 жылы чероки тайпасының бір тобы округ арқылы Пудре өзенінің Солтүстік саласын бойлап Ларами жазығына дейін, Калифорнияға қарайтын «Чероки жолы» деп аталатын бағытпен сапар шекті. Округ аймағы 1858 жылғы Форт-Ларами шартында шайендер мен арапахо тайпаларымен келіссөздер жүргізілгеннен кейін ресми түрде ақтардың қоныстануына ашылды, сол кезде бұл аймақ Небраска территориясының құрамында болды. Сол жылы Форт-Ларамиден Антуан Жанис бастаған топпен алғашқы АҚШ қоныс жайлаушылары келді. 1844 жылы Беллвью маңындағы аймақты аралап, оны «жер бетіндегі ең әдемі жер» деп атаған Жанис өзінің жер учаскесіне талап ету үшін оралды және қазіргі Колорадодағы алғашқы АҚШ қонысының негізін қалауға көмектесті, оны Лапорттан батысқа қарай Колон деп атады. Сонымен қатар, Мариано Медина қазіргі Лавлендтің батысында Үлкен Томпсон өзенінің бойында Намаква фортын салған. 1860 жылдары Пудре өзені бойында алғашқы суармалы арналар құрылды. 1862 жылы Жанис құрған қоныс Вайомингтегі солтүстік жолдардағы шабуыл қаупіне байланысты құрылған Overland Stage Route бағытындағы пошта аялдамасына айналды. 1861 жылы Лапорт Колорадо территориясы ұйымдастырылғаннан кейін алғашқы округ орталығы болып тағайындалды. 1862 жылы АҚШ армиясы Лапорт маңында «Комп Коллинз» деп аталған бекініс құрды. 1864 жылдың маусымындағы апатты су тасқыны бекіністі жойды, армияны жақсырақ орын іздеуге мәжбүр етті. 1860 жылы Пудре өзені бойында қоныстанған Джозеф Мейсонның ұсынысымен армия бекінісін Мейсонның жеріне жақын, Overland кезеңдік бағытында орналастырды. Жаңа бекініс орны 1873 жылы армия кеткеннен кейін құрылған Форт-Коллинс қаласының ядросы болды. Сол кезде Мейсон және басқалар Колорадо территориялық заң шығарушы органына жаңа қаланы округ орталығы ретінде бекітуге көндірді. 1870 жылы заң шығарушы орган Форт-Коллинсті мемлекеттік ауыл шаруашылығы колледжінің (кейін Колорадо мемлекеттік университеті) орны ретінде белгіледі, бірақ мекеме алғашқы кампус ғимараттарын салу үшін қаржы іздеген жергілікті тұрғындардың күш-жігерінен кейін тағы 9 жыл бойы тек қағаз жүзінде ғана болды. 1873 жылы Роберт А. Камерон және Грили колониясының басқа мүшелері Форт-Коллинс ауыл шаруашылығы колониясын құрды, бұл Форт-Коллинстің жоспарын және халқын едәуір кеңейтті.

Темір жолдар

Округтің алғашқы азаматтарының басты мақсаттарының бірі теміржолдарды тарту болды. 1870 жылы Денвер Тынық мұхиты темір жолы округті айналып, Грили қаласын басып өткенде округ тұрғындары көңіліне күйік келді. Алғашқы теміржол 1877 жылы округке келді, Колорадо орталық темір жолы Голденнен солтүстікке қарай Лонгмонт арқылы Шайеннеге дейін желіні ұзартты. Форт-Коллинс қалалық кеңесі қала орталығынан (және салынып жатқан колледж кампусынан) өтетін жолға рұқсат берді, бұл мәселе бүгінге дейін дау тудырып келеді. Жаңа теміржолдың бойында Колорадо орталық темір жолының президенті мен бас геодезисінің құрметіне Ловеленд және Бертхуд атты жаңа қалалар салынды. Сол сияқты, Веллингтон (1903 жылы құрылған) теміржол қызметкерінің есімімен аталады. Грили, Солт-Лейк және Тынық мұхиты темір жолы үш жылдан кейін Камерон асуы арқылы құрлықтық желі құру ниетімен Юнион-Тынық мұхиты темір жолының еншілес компаниясы ретінде келді. Желі тауларға дейін жетпегенімен, Стоутта теміржол үшін тас карьерін ашуға мүмкіндік берді, бұл аймаққа тағы бір өнеркәсіп әкелді. Аймақта алтын өндіруге жасалған қысқаша әрекеттер қазіргі таяздағы Манхэттен қаласы орналасқан Пуддер каньонында орын алды.

Ауыл шаруашылығы

Тікелей өзен суландыруға тәуелді болған ауыл шаруашылығының алғашқы дамуы 1902 жылы қант қызылшасын өсіруді енгізумен және Ловелендтегі Ұлы Батыс қант компаниясының ірі өңдеу зауытының салынуымен екінші өркендеуді бастан өткізді. Келесі он жылдық ішінде қант қызылшасы индустриясы Ресей империясынан көптеген неміс эмигранттарын округке әкелді. Форт-Коллинстің Пудр өзенінің солтүстік-шығысындағы аудандары негізінен осы жаңа отбасыларды орналастыру үшін салынды. Аймақтың ауыл шаруашылығы өнімділігінің айтарлықтай өсуі 1930 жылдары Ұлы депрессиядан кейін Колорадоның Үлкен Томпсон жобасының құрылысымен болды, бұл Форт-Коллинс маңындағы ауыл шаруашылығы үшін үшінші өркендеу болды. Бұл жоба Батыс беткейінен суды жинап, Боулдер, Лаример және Велд округтеріне, сондай-ақ кең су сақтау және тарату жүйесі арқылы жеткізді, бұл суармалы егіс мерзімін едәуір ұзартты және алғаш рет суаруға қосымша кең аумақтарды енгізді.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 2634 шаршы миль (6822 км²), оның ішінде 2596 шаршы миль (6724 км²) құрлық, ал 38 шаршы миль (98 км²) (1,4%) су құрайды.