Кіріспе

Польшалық футболшы және менеджер (1950 жылы туған)

Гжегорц Болеслав Лато (полякше айтылуы: ; 1950 жылдың 8 сәуірінде туған) – Польшаның бұрынғы кәсіби футболшысы және менеджері, қанат шегінде ойнаған. Ол 1970-ші жылдар мен 1980-ші жылдардың басында танымал болған Польшаның «алтын буынының» футболшысы болды. Он жылдан астам уақыт бойы ол Польша құрамасынан бес ірі турнирде өнер көрсетті, 1972 жылғы Мюнхен Олимпиадасында алтын медаль жеңіп алды және 1982 жылғы Испаниядағы ФИФА Әлем чемпионатында үшінші орынға ие болды. Ол 1974 жылғы Әлем чемпионатында өзінің мансабының шыңына жетті, онда ол үздік гол соққан ойыншы атанды және бүгінгі күнге дейін осы құрметке ие болған жалғыз поляк. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін, ол Польшаның ішінде де, сыртында да бірнеше клубтарда менеджерлік қызмет атқарды. Лато Демократиялық солшыл альянсының мүшесі ретінде 2001-2005 жылдар аралығында Ржешов аймағынан Польша сенаторы болды. 2008 жылдың 30 қазанында ол Польша футбол федерациясының (PZPN) президенті болып сайланды. PZPN президенті ретінде ол Польшада бірлесіп өткізілген Еуро-2012 турнирін басқарды. 2012 жылдың 26 қазанында оның орнын Збигнев Бониек басты.

Сталь Милек

Лато Малборкта дүниеге келген. Ол 1966 жылы жасөспірім шағында «Сталь Милек» клубына келді. Келесі 14 жыл ішінде ол «Стальді» екінші дивизионнан Польша футболының жоғарғы лигасына көтеріп, клуб тарихындағы ең табысты кезеңді бастады. Осы жылдары клуб 1973 және 1976 жылдары Польша бірінші дивизионында (Экстракласа) екі рет жеңіске жетті, сондай-ақ Еуропалық турнирлерге тұрақты қатысты. Бұл сәтті кезең 1975-76 жылғы УЕФА кубогының ширек финалына қатысумен аяқталды. Ол өте көп гол соғып, 272 ойында 111 голдың авторы атанды, бұл клубтың жақсы формасын сақтауына ықпал етті. 1972-73 және 1974-75 маусымдарында ол Экстракласаның үздік мергені атанды.

Кейінгі мансап

1980 жылы 30 жасқа толған Лато Польшаны тастап, шетелде мансабын жалғастыруға мүмкіндік алды. Жасы үлкен болса да, халықаралық өнер көрсетулері оған қызығушылық тудырды. Латоның Пеледен Нью-Йорк Космос клубында ойнауға жеке шақыруы келді. Бірақ ол Бельгияда қоныстанып, К. С. С. Локерен клубында ойнауды жөн көрді, онда 2 маусымда 12 гол соқты. 1982 жылы Лато Мексиканың «Атланте» клубымен келісімшарт жасасты, онда 15 голдың авторы атанды. 1984 жылы ол Канададағы Ұлттық футбол лигасының бір матчында ойнады. 1980-ші жылдардың қалған бөлігін Польшадан келген иммигранттар құрған «Полония Гамильтон» клубында, Онтарионың Гамильтон қаласында әуесқой футболмен айналысты. 1991 жылы Лато футболдан кетуге шешім қабылдады.

Халықаралық мансап

Лато 1970-1980 жылдар аралығында 13 жыл бойы Польша ұлттық құрамасы сапында өнер көрсетті, барлығы 100 матч өткізді. Алғашқы ойынын ол легендарлық Польша жаттықтырушысы Казимеж Горскидің жетекшілігімен 1972 жылғы Еуропа чемпионатына іріктеу ойынында Батыс Германияға қарсы өткізді. Ойын 1–3 есебімен аяқталды. Ол өзінің отандық лигадағы нәтижелі гол соғуын халықаралық аренаға көшіре алды, әсіресе маңызды ойындарда көзге түсіп, шабуыл шеберлігімен танылды.

1974 жылғы әлем чемпионаты

Латоның кәсіби мансабының ең биік нүктесі 1974 жылы Батыс Германияда өткен әлем чемпионаты болды. Польшаның бірінші турында қиындықтар туды, олар 4-топта Аргентина, Италия және Гаитимен бірге болды. Лато бірден көзге түсті. Польшаның Аргентинаға қарсы алғашқы ойынында ол 2 гол соқты, нәтижесінде Польша тарихи 3–2 есебімен жеңіске жетті. Осы жеңіспен рухтанған Польша келесі ойында Гаитиді 7–0 есебімен ойсырата жеңді, Лато тағы да 2 гол соқты. Соңында Польша Италияны 2–1 есебімен жеңіп, 4-топтың жеңімпазы ретінде топтық кезеңді аяқтады. Екінші турда Польша Батыс Германия, Швеция және Югославиямен бірге В тобына түсті. Лато турнир барысында тамаша формасын сақтап келді. Польша Швецияны 1–0 есебімен, ал Югославияны 2–1 есебімен жеңді, екі ойында да Лато жеңіс голын соқты. Топтың соңғы ойыны Батыс Германияға қарсы өтті. Германия да Швеция мен Югославияны жеңіп, екі команданың да ұпай саны тең болды. Осылайша, бұл ойын В тобында бірінші немесе екінші орынды кім жеңетінін шешу үшін шешуші болды – жеңімпаз финалға, ал жеңілген команда үшінші орынға таласатын болады. Польша күшті ойын көрсетті және жиі Батыс Германия қақпасына қауіп төндірді. Алайда Лато гол соға алмады, нәтижесінде Польша 1–0 есебімен жеңілді – бұл турнирдегі олардың жалғыз жеңілісі. Польшаның турнирдегі соңғы ойыны үшінші орын үшін Бразилияға қарсы өткізілді. Ұсынылған тартысты ойында Лато тағы да шешуші болды, жалғыз голды соқты және Польша құрамасын қола медальға жеткізді. Ол турнирді 7 гол соққан үздік гол соққан ойыншы ретінде аяқтады.

1978 жылғы әлем чемпионаты

Лато 1974 жылғы әлем чемпионатында Польшаның ең үздік ойыншысы деп есептелді. Бірақ 1978 жылы Аргентинада өткен турнирде ол бұрынғыдай жақсы өнер көрсетпеді. Бірінші кезеңде Польша 2-топта Батыс Германия, Мексика және Тунис командаларымен бірге ойнады. Польша жақсы өнер көрсетіп, Батыс Германиямен 0:0 есебімен тең түсті, ал Тунис пен Мексиканы 1:0 және 3:1 есебімен жеңді. Дегенмен, Лато тек Тунис қақпасына бір гол соқты, ол шешуші гол болды. Екінші кезеңде Польша Аргентина, Бразилия – турнирдің фавориттері және Перу командаларынан құралған «өлім тобына» түсті. Лато төрт жыл бұрынғы өнер деңгейіне көтеріле алмады, Бразилияға қарсы тек бір гол соқты. Польша үшінші орынды иеленді, Аргентина мен Бразилиядан 0:2 және 1:3 есебімен жеңіліс таныды. Польша Перуді 1:0 есебімен жеңді, бірақ В тобында екінші орынға ие болу үшін бұл жеткіліксіз болды және олар турнирден шығарылды. Польшаның барлық 6 матчында ойнаған Лато турнирді бар болғаны 2 голмен аяқтады.

1982 жылғы әлем чемпионаты

Лато Польшаның 1982 жылы Испанияда өткен әлем чемпионатына іліккен кезде 32 жаста болды. Оның жасы алға басып, ерте кездегі шағын жылдамдығынан айырылған еді. Лато әлі де негізгі құрамдағы ойыншы болды, бірақ Польшаның турнирде өткізген 7 матчында алғашқы турда Перуді 5:1 есебімен ұтқан ойында ғана бір гол соқты. Дегенмен, жаңа поляк ойыншыларының бірнешесі өсіп келе жатты, олардың ішіндегі ең бастысы – Бельгияға қарсы хет-трик авторы Збигнев Бониек, ол бос орынды толтыра алды. Гол соқпағанына қарамастан, Лато команданың ойынына үлес қосты және маңызды рөл атқарды. Ақырында Польша Франциямен үшінші орын үшін плей-оффқа шықты. Олар 3:2 есебімен жеңіске жетті және Лато өзінің жүлделер жинағына тағы бір қола әлем чемпионаты медалін қосты.

Олимпиада ойындары

Лато екі жазғы Олимпиадалық футбол турнирінде медаль жеңіп алды: 1972 жылғы жазғы Олимпиадада алтын медаль және 1976 жылғы жазғы Олимпиадада күміс медаль. Оның зейнеткерлікке шығар алдындағы соңғы ойыны 1984 жылдың 17 сәуірінде Бельгиямен өткен жолдастық матч болды. Ол 85-ші минутта алаңнан шығарылды, ал Польша 0–1 есебімен жеңілді. Лато 45 гол соқты және Польша ұлттық құрамасы тарихында үшінші орынды иеленді, Роберт Левандовски мен Влодзимиер Любанскийден кейін. Оның ойын сайын шамамен 0,43 гол соғу көрсеткіші бар. Ол жүзге жеткен алғашқы поляк футболшысы болды.

Басқарушылық мансап

1996 жылы Польша футбол федерациясының жаттықтырушылар мектебін бітірді. Футболшылық карьерасын аяқтағаннан кейін, ол жаттықтырушы болды. Алғашқыда ол Канадада жаттықтырушылық қызмет атқарды, онда «Норт-Йорк Рокетс» командасының бас жаттықтырышы болды (1988–1990). Содан кейін ол бұрынғы клубы «Сталь Милецке» (1991–1993 және 1996–1997) клубына оралды, сосын бірнеше поляк клубтарын жаттықтырды: «Олимпиа Познань» (1993–1995) және «Амика Вронки» (1995–1996). Ол Грецияда «AO Kavala» (1997) клубының бас жаттықтырышы болып қысқа уақыт жұмыс істеді, содан кейін Польшаға қайтып, «Widzew Łódź» клубымен бас жаттықтырушылық қызметін аяқтады (1999).

Футболдан кейін

Лато Демократиялық солшыл альянстың мүшесі ретінде 2001-2005 жылдар аралығында Ржешов аймағынан Польша сенаторы болды. 2008 жылдың қазанында ол Польша футбол федерациясының (PZPN) президенті болып сайланды. 2011 жылғы сұхбатында Лато Польша Еуро-2012 чемпионатының ширек финалына өтпесе, Польша футбол федерациясының президенті лауазымынан кететінін мәлімдеді. 2012 жылдың 16 маусымында Польша Чехияға 0:1 есебімен жеңіліп, топтық кезеңде Еуро-2012 турнирінен шығып қалғаннан кейін ол отставкаға кетпеді. Ол қайта сайлануға түспеді және 2012 жылдың қазан айында Збигнев Бониек оның орнына келді.

Ойын стилі

Дарынды оң қанат шебушісі тамаша үдеуге ие болды және халықаралық жарыста оған қойылған жоғары үміттерді үнемі ақтады. Лато көрерменге әсер ететін ойыншы ретінде емес, тұрақты команда ойыншысы ретінде белгілі болды. Оның алаңдағы өткір сезімі және жан-жақтылығы – ол жиі шабуылшы ретінде ойнайтын – оған халықаралық және клуб деңгейінде жетістікке жетуге көмектесті.

Халықаралық мақсаттар

Голдар мен нәтижелер тізімінде Польшаның голдары бірінші болып көрсетілген, ұпал бағаны әрбір Лато голынан кейінгі есепті көрсетеді. + Гжегож Латоның халықаралық голдарының тізімі

№ КүніОрынОппонентЕсепНәтижеЖарыс1 19 тамыз 1973 Варна, Болгария 1:0 2:0 Достық2 2 03 26 қыркүйек 1973 Хожув, Польша 2:0 3:0 1974 жылғы Әлем чемпионатының іріктеу турнирі4 15 мамыр 1974 Варшава, Польша 2:0 Достық5 15 маусым 1974 Штутгарт, Батыс Германия 1:0 3:2 1974 жылғы Әлем чемпионаты6 3 07 19 маусым 1974 Мюнхен, Батыс Германия Гаити 1:0 7:0 1974 жылғы Әлем чемпионаты8 7 09 26 маусым 1974 Штутгарт, Батыс Германия 1:0 1:0 1974 жылғы Әлем чемпионаты10 30 маусым 1974 Франкфурт, Батыс Германия 2:1 12:1 1974 жылғы Әлем чемпионаты11 6 шілде 1974 Мюнхен, Батыс Германия 1:0 1:0 1974 жылғы Әлем чемпионаты12 1 қыркүйек 1974 Хельсинки, Финляндия 2:1 12:1 Еуропа чемпионаты 1976 іріктеу турнирі13 4 қыркүйек 1974 Варшава, Польша 1:3 Достық14 9 қазан 1974 Познань, Польша 3:0 3:0 Еуропа чемпионаты 1976 іріктеу турнирі15 26 наурыз 1975 Познань, Польша 7:0 Достық16 17 28 мамыр 1975 Халле, Шығыс Германия 2:1 Достық18 24 маусым 1975 Сиэтл, АҚШ 4:0 Достық19 6 шілде 1975 Монреаль, Канада 8:1 Достық20 21 22 10 қыркүйек 1975 Хожув, Польша 1:0 4:1 Еуропа чемпионаты 1976 іріктеу турнирі23 25 шілде 1976 Монреаль, Канада 5:0 Жазғы Олимпиада ойындары 197624 25 31 шілде 1976 Монреаль, Канада 1:3 Жазғы Олимпиада ойындары 197626 16 қазан 1976 Порту, Португалия 1:0 2:0 1978 жылғы Әлем чемпионатының іріктеу турнирі27 2 028 15 мамыр 1977 Лимассол, Кипр 3:1 1978 жылғы Әлем чемпионатының іріктеу турнирі29 29 мамыр 1977 Буэнос-Айрес, Аргентина 1:3 Достық30 12 маусым 1977 Ла-Пас, Боливия Боливия 2:1 Достық31 7 қыркүйек 1977 Волгоград, КСРО 1:4 Достық32 21 қыркүйек 1977 Хожув, Польша 4:1 1978 жылғы Әлем чемпионатының іріктеу турнирі33 5 сәуір 1978 Познань, Польша 5:2 Достық34 26 сәуір 1978 Варшава, Польша 1:0 1:0 Достық35 6 маусым 1978 Росарио, Аргентина 1:0 1:0 1978 жылғы Әлем чемпионаты36 21 маусым 1978 Мендоса, Аргентина 1:1 11:3 1978 жылғы Әлем чемпионаты37 6 қыркүйек 1978 Рейкьявик, Исландия 2:0 2:0 Еуропа чемпионаты 1980 іріктеу турнирі38 21 наурыз 1979 Әлжір, Алжир 1:0 1:0 Достық39 4 сәуір 1979 Хожув, Польша 1:1 Достық40 29 тамыз 1979 Варшава, Польша 3:0 Достық41 26 наурыз 1980 Будапешт, Венгрия 1:2 Достық42 4 сәуір 1980 Брюссель, Бельгия 1:2 Достық43 22 маусым 1980 Варшава, Польша 3:0 Достық44 29 маусым 1980 Сан-Паулу, Бразилия 1:1 Достық45 22 маусым 1982 А Корунья, Испания Перу 2:0 5:1 1982 жылғы Әлем чемпионаты