Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшалық футболшы (1973 жылы туған)
Polish footballer (born 1973)
Дудек Экстракласада бір ғана маусым ойнады, «Сокол Тихи» сапында өткен матчтардың шамамен жартысында қатысты, ал клуб турнир кестесінде ортаңғы көрсеткіштерді көрсетті. Ол бұл жарыста алғаш рет «Легия Варшава» командасына қарсы өнер көрсетті. Дудек 2000 жылы Голландияның «Алтын туфлі» сыйлығын жеңіп алып, осы награданы алған тұңғыш шетелдік футболшы атанды. 2001 жылғы 26 тамызда «Аякс» клубына қарсы өткізген матчы – ол үшін «Роттердам» командасы сапындағы соңғы ойын болды.
Dudek only played one season in the Ekstraklasa, appearing in roughly half of the matches for Sokół Tychy as the club finished in mid table, making his first appearance in the competition against Legia Warsaw. Dudek won the Dutch Golden Shoe award in 2000, becoming the first foreign player to achieve this. He played his final game for the Rotterdam side against Ajax on 26 August 2001.
Ливерпуль
Дудек және қақпашы әріптесі Крис Киркленд 2001 жылдың тамыз айында «Ливерпуль» клубына қосылды. Жастық шағында қақпашы болған Папа Иоанн Павел II 2004 жылы жеке кездесуде оның жанкүйері екенін және «Ливерпуль» ойнаған сайын олардың ойынын қадағалап отыратынын айтты. Ойыншы Папаға естелік қақпашы жейдесін сыйлады, ал кейін «Ливерпульдің» УЕФА Чемпиондар лигасының жеңісін осы қайтыс болған понтификке арнады. Дудек 2005 жылы «Ливерпульдің» Чемпиондар лигасының жеңіске жетуіне ықпал етті. Финалда қосымша уақыттың соңында «AC Миланның» Андрей Шевченкосынан екі рет допты қақпадан шығарды, содан кейін команда 0:3 есебімен ұтылып тұрғанда 3:3 теңесті. Ол Андреа Пирло мен Шевченкодан соққан пенальтилерді сейімдеп, 3:2 есебімен жеңіске жетті. Пенальти соққан кезде ол қарсыластарды 1984 жылғы Еуропа кубогының финалында «Ливерпульдің» бұрынғы қақпашысы Брюс Гроббелар қолданған «спагетти аяқтар» тактикасымен алаңдатуға тырысты. Еуропа кубогын бес мәрте жеңген ағылшындар кубокты өздерінде қалдырды және көп мәрте жеңімпаз белгісін алды. Ол Збигнев Бонек («Ювентус») және қақпашы әріптесі Йозеф Млынарчик («Порту») кейін Чемпиондар лигасының жеңімпазы болған үшінші поляк футболшысы болды. Сондай-ақ ол екінші рет «Жыл қақпашысы» номинациясын алды. «The Trophy Boyz» атты «Ливерпуль» жанкүйерлерінің тобы «Du the Dudek» деген жаңа ән жазды, ол Ұлыбританиядағы 40 үздік әнге кірді. Әннен түскен табыс матчтан кейін Болгариядағы әділсіз жағдайда түрмеге қамалған клубтың жанкүйері Майкл Шилдстің отбасына берілді. Дудек 2005-06 маусымында қол жарақатынан кейін жаңадан келген Пепе Рейнаға негізгі қақпашы орнын жоғалтты және келесі екі маусымда «қызылдар» сапында барлығы 12 ойын (лигада 8) өткізді. Менеджер Рафаэль Бенитесті «өзін құл сияқты ұстады» деп айыпталып, дау тудырғанына қарамастан, ол клубқа немесе оған байланысты ешкімге наразы емес екенін және Польша құрамасына әлем чемпионатына ілікпегендіктен ғана кеткісі келгенін, бірақ менеджердің өтінішімен тағы бір жыл қалғанын мәлімдеді. Жанкүйерлердің дауыс беруімен «Копты шайқаған 100 ойыншы» тізімінде 36-шы орынға ие болды. UEFA.com сайтында жүргізілген сауалнамада Дудек Шевченкодан жасаған екі құтқаруы барлық уақыттағы Чемпиондар лигасының ең керемет сәті деп танылды. Бұл көрсеткіш 2002 жылғы финалда Зинедин Зиданның «Байер Леверкузенге» қарсы соққан әдемі голы мен 1999 жылы «Манчестер Юнайтедтің» «Баварияға» қарсы ойындағы Оле Гуннар Солскьердің соңғы минуттағы жеңіс голынан жоғары бағаланды.
Dudek and fellow goalkeeper Chris Kirkland joined Liverpool in late August 2001. Pope John Paul II, who was a goalkeeper in his youth, met personally with him in 2004, saying that he was his fan and followed Liverpool whenever they played; the player presented the Pope with a souvenir goalkeeper shirt, and would later dedicate Liverpool's UEFA Champions League success to the late pontiff. Dudek was a catalyst in Liverpool's 2005 Champions League victorious run, performing a double save against AC Milan's Andriy Shevchenko at the end of extra time in the final, after the team had rallied from a 3–0 deficit to tie the match 3–3. He saved from Andrea Pirlo and Shevchenko in the ensuing penalty shootout, won 3–2. During the shootout, he attempted to distract the opposing players with the "spaghetti legs" tactic that was used by former Liverpool goalkeeper Bruce Grobbelaar in the 1984 European Cup final. Being European Cup winners for the fifth time, the English kept the trophy and received a multiple winner badge, and he became the third Polish footballer after Zbigniew Boniek (with Juventus) and fellow goalkeeper Józef Młynarczyk (Porto) to win the Champions League – he also received his second Goalkeeper of the Year nomination; a group of Liverpool fans, "The Trophy Boyz", recorded a novelty tribute single called "Du the Dudek", which became a top 40 hit in the United Kingdom. Profits from the sale of the track went to the family of Michael Shields, a club supporter who was imprisoned in Bulgaria in controversial circumstances following the match. Dudek lost his starting position to new acquisition Pepe Reina in 2005–06, following an arm injury, only totalling 12 appearances for the Reds in the following two seasons (eight in the league). Despite courting controversy by accusing manager Rafael Benítez of "treating him like a slave", he insisted he had no ill feelings towards the club or anyone associated with it and only wanted to leave after failing to make Poland's World Cup squad, but still stayed on for another year at the manager's request. He was voted by fans at number 36 in the list of "100 Players Who Shook the Kop". In a poll conducted by UEFA. com, Dudek's double save from Shevchenko was voted the greatest Champions League moment of all time, ahead of Zinedine Zidane's left footed volley against Bayer Leverkusen in the 2002 final and Ole Gunnar Solskjær's injury time winner against Bayern Munich in 1999 for Manchester United.
Реал Мадрид
34 жастағы Дудек 2007–2008 маусымдарында «Реал Мадрид» командасына ауысты, бірақ Икер Касильястың болуына байланысты төрт жыл ішінде Ла Лигада тек екі ойынға қатысты. Дегенмен, оның көзқарасы мен еңбекқорлығы жанкүйерлерінен, әріптестерінен, жаттықтырушылар штабынан және бірнеше испан журналистерінен мақтау алды. Маусымның соңғы матчында «Реал Сарагосаға» қарсы өткен дебюттік ойыны испан баспасөзінде жоғары бағаланды, бірақ бұл Польша құрамасына УЕФА Еуро-2008 турниріне ілікпеуіне жеткіліксіз болды. 2008 жылдың желтоқсанында Хуанде Рамостың «Реал Мадридтің» бас жаттықтырушысы ретіндегі алғашқы матчында Дудек «Зенит» (Санкт-Петербург) командасын 3:0 есебімен жеңген кезде сирек мүмкіндік алды, себебі клуб Чемпиондар лигасының топтық кезеңінен бұрыннан-ақ өтіп кеткен еді. «Реал Мадридтің» шабуылдық ойыны жаңалықтарға айналған матчта ол бірнеше керемет сейв жасап, тыныш, сенімділік пен, әсіресе, стандарттық жағдайлардағы қауіпсіздік сезімін танытты, нәтижесінде өз қақпасын құрғақ ұстады. Бұл өнер жаттықтырушыдан жоғары баға алды, ол қақпашының қасиеттерін атап өтіп, оны «керемет ойыншы» деп сипаттады. Бұл оның аталған маусымдағы соңғы ойыны болды, сондай-ақ бұрынғы клубы «Ливерпульге» қарсы 5:0 есебімен жеңіліске ұшырады. Дудек «Реал Мадридте» өміріне наразы екені туралы әңгімелер көп болды, маусым соңында «Фейеноордқа» қайта оралу мүмкіндігі туды, онда ол бұрынғы бас жаттықтырушысы Лео Бэнхакермен (ол «Фейеноордта» және Польша ұлттық құрамасында да басшылық еткен) тығыз жұмыс істейтін болар еді. Алайда, ешқандай келісімге қол жеткізілмеді, ал бұрынғы әріптесі Жорди Кодина «Хетафеге» қосылғаннан кейін 36 жастағы қақпашы келісімшартын бір жылға ұзартты және өзінің қанағаттануын білдірді. 2009 жылдың 27 қазанында Дудек Король кубогының бірінші турында алғашқы ойынын өткізді, онда «Алькоркон» (Сегунда Дивизион B) командасынан 4:0 есебімен жеңіліске ұшырады, қақпашы жеңілгендердің ішінде жақсы ойын көрсеткендердің бірі болды. Ол жауапты матчта да ойнады, бірақ үйдегі 1:0 жеңіс жеткіліксіз болды. 2010 жылдың 10 сәуірінде Польша президенті Лех Качиньский және бірнеше жоғары мемлекеттік лауазымды шенеуніктердің қазасына әкелген әуе апатынан кейін «Реал Мадрид» және «Барселона» командаларының ойыншылары Дудек ұсынғандай, кешкі «Эль Класико» матчында бір минуттық үнсіздік сақтауға келісті. Оның командаластары да матчта қара лента тағуға келісті. 2010 жылдың 15 шілдесінде Дудек «Реал Мадридпен» тағы бір жылға келісімшарт жасады. Жозе Моуринью бас жаттықтырушы болып тағайындалғаннан кейін ол төрт маусымның ішінде төртінші бапкерімен жұмыс істеді. 30 қарашада ол Чемпиондар лигасының топтық кезеңіндегі «Аяксқа» қарсы матчта әріптестері Хаби Алонсо мен Серхио Рамостың алаңнан шығарылуына қатысқандығы үшін 5000 евро айыппұл төледі. Дудек 2010–2011 маусымдарындағы алғашқы ойынын 8 желтоқсанда «Осер» командасына қарсы өткізді. Алайда, екі керемет сейв жасағаннан кейін, ол қарсылас шабуылшысы Рой Контумен болған қақтығыста жақ сүйегінен жарақат алғаннан кейін ойынды жалғастыра алмады. Оған сәтті интермаксиллярлық бекіту құрылғысы орнатылды және жаттығуларға оралуға дейін алты аптадан астам уақытты қажет етті, сонымен қатар ауыстырушы бас жаттықтырушы Айтор Каранка оның өнерін жоғары бағалады. Дудек 2010–2011 жылғы Испания кубогының финалында «Барселонаға» қарсы 1:0 есебімен жеңіске жеткен матчта қосалқы құрамда болды. Ол «Меренгстер» сапындағы соңғы ойынын 2011 жылдың 21 мамырында «Альмерияға» қарсы өткізді, бұл матч 8:1 есебімен аяқталды, 77-ші минутта «Реал Мадрид» командаластарының құрмет сақшысынан өтті.
The 34 year old Dudek moved to Real Madrid for 2007–08, but only played in two La Liga games in four years due to the presence of Iker Casillas. Nevertheless, his attitude and work ethic earned praise from his fans, teammates, coaching staff and several Spanish journalists; his man of the match performance in his debut, in the penultimate match of the season against Real Zaragoza, was hailed in the Spanish press, despite not being enough to earn selection for Poland's squad for UEFA Euro 2008. In Juande Ramos' first match as Madrid manager, in December 2008, Dudek was handed a rare start in a 3–0 home defeat of Zenit Saint Petersburg as the club was already qualified from the Champions League group stages. In a match where Madrid's attacking play made headlines, he made several fine saves and exuded an air of calm solidity and confidence, particularly on crosses, earning a clean sheet in the process. This performance earned glowing praise from the manager, who highlighted the goalkeeper's qualities and referred to him as a "magnificent player"; it would be his last appearance of the campaign, which also saw a 5–0 aggregate loss against former club Liverpool in the round of 16. Speculation was rife about Dudek's dissatisfaction with life at Real Madrid, and an end of season return to Feyenoord where he would work more closely with head coach Leo Beenhakker – his former boss at Feyenoord and also at the helm of the Poland national team – was a possibility. However, no move materialised, and with former teammate Jordi Codina leaving to join Getafe, the 36 year old accepted a new one year deal extension, while also speaking about his contentment. On 27 October 2009, Dudek saw his first action of the campaign in the first round of the Copa del Rey, in a 4–0 shock loss to minnows Alcorcón from Segunda División B, with the goalkeeper being one of the few on the losing end to perform well. He also appeared in the second leg, an insufficient 1–0 home win. On 10 April 2010, following news of the air crash which claimed the lives of 96 Polish people – including President of Poland Lech Kaczyński and several top government officials – the players of both Real Madrid and Barcelona agreed, at Dudek's request, to observe a minute's silence for the evening's El Clásico match. His teammates also agreed to wear black armbands for the match. On 15 July 2010, Dudek accepted another one year contract to stay with Real Madrid. As manager José Mourinho was appointed, he worked with his fourth coach in as many seasons; on 30 November, he was fined €5,000 for his role in the controversial sendings off of teammates Xabi Alonso and Sergio Ramos in the Champions League group stage match against Ajax. Dudek made his first start of 2010–11 in the same competition, against Auxerre on 8 December. However, after making two impressive saves, he saw his action terminated after sustaining a jaw injury in a clash with opposing forward Roy Contout just before half time. He was successfully fitted with an intermaxillary fixation device and was out of action for six weeks before returning to training, and was also praised for his performance by stand in manager Aitor Karanka. Dudek was named as a substitute in the 2010–11 Spanish Cup final, a 1–0 victory over Barcelona. He made his final appearance for the Merengues on 21 May 2011 in an 8–1 home rout of Almería, and was substituted in the 77th minute to a guard of honour from his Real Madrid teammates.
Халықаралық мансап
Дудек Польша құрамасына алғаш рет 1996 жылы Мәскеуде Ресейге қарсы көрмелік ойынға пайдаланылмаған қосалқы ойыншы ретінде шақырылды. 1998 жылдың ақпанында Израильмен өткен жолдастық матчта алғашқы ойынын өткізді, сондай-ақ бір жолдастық матчта Эстония құрамасының капитаны болды. Әлем чемпионатына қатысқаннан кейін Дудек ұлттық құрамаға оралып, жаңа бас бапкер Бейнхакердің басшылығымен екі матчта ойнады: Данияда 2:0 есебімен жеңіліске ұшырады және өз алаңында Финляндияға қарсы 1:3 есебімен Еуро-2008 іріктеу турнирінде жеңілді, содан кейін қайтадан құрамнан шығарылды. Үш жыл бойы "құрдымда" болғанға қарамастан, ол ұлттық құрамаға қайта оралатынына сенді және 2009 жылдың қыркүйегінде уақытша бас бапкер Стефан Маевски оны 2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеу турнирінде Чехия және Словакияға қарсы матчтарға шақырды. Прагада өткен алғашқы матчта құрамда орын алғаннан кейін Польшаның әлем чемпионатына қатысу үмітіне соққы болды, ал 14 қазанда Еуро-2012 алдындағы соңғы ресми матчта Словакияға қарсы 59-шы ойынын өткізді. Ауыр қар жауғанда, дерлік толық бос "Сляски" стадионында өткен матчта Северин Ганкарчиктың өз қақпасына соққан голынан жеңіліске ұшырады (0:1). Дәл төрт жылдан кейін, 2013 жылдың 4 маусымында Лихтенштейнге қарсы өткен матчта Дудек Польша құрамасының тарихындағы ең қарт ойыншы атанды – 40 жас 73 күн. Ол команданың капитаны болды, футболкасында 60 нөмірін киді және ойынның бірінші жартысының соңында алаңнан шықты.
Dudek received his first call up for Poland in 1996 as an unused substitute during an exhibition game against Russia in Moscow. He won his first cap in February 1998 in another friendly with Israel, and also captained the team once in a friendly against Estonia. Following the World Cup, Dudek returned to the national team to play in two fixtures under new boss Beenhakker, a 2–0 friendly defeat in Denmark and a 1–3 UEFA Euro 2008 qualifying loss against Finland at home, before being dropped yet again. Despite a period of three years "in the wilderness", he always believed that he would return to the national team and, in September 2009, he was called up to the squad for the 2010 World Cup qualifiers against the Czech Republic and Slovakia by interim manager Stefan Majewski; after being on the bench for the first match in Prague, which saw Poland's slim World Cup hopes shattered, he won his 59th cap against the latter on 14 October in the nation's final competitive game before Euro 2012. In a match which was played in heavy snow and in front of a near empty Stadion Śląski in Chorzów, he was denied a clean sheet by an own goal from Seweryn Gancarczyk in a 0–1 defeat. Almost four years later, Dudek played his farewell game on 4 June 2013 against Liechtenstein, becoming the oldest ever player to appear for the Poland national team at the age of 40 years and 73 days. He captained the team, wore number 60 on his shirt and came off just before half time.
Елшілік қызметі
Польшадағы икона ретінде Дюдектің беделі оның еліне 2012 жылғы Еуро чемпионатын бірлесіп қабылдау құқығын алуда маңызды рөл атқарды. Чемпиондар лигасының қарсыласы, украиналық Шевченкомен бірге ол бірлескен делегация құрамына кірді және шабуылшымен бірге презентация жасады. Дюдек 2015 жылы Варшавада өткен УЕФА Еуропа лигасы финалының елшісі де болды.
Dudek's status as an icon in Poland played an important role in securing the status of joint host nation for the Euro 2012 for his country. Along with his Champions League opponent Shevchenko of Ukraine, he was a part of the joint delegation and was involved in a presentation with the striker. Dudek was also named as the ambassador for the 2015 UEFA Europa League Final in Warsaw.
Жеке өмір
Дудек пен оның әйелі Мирелланың Александр есімді ұлы және Виктория мен Наталия есімді екі қызы болды. Оның әкесі кенші болған, ал ол футбол ойнау мүмкіндігі туғанша, әкесінің жолын жалғастыру үшін оқудан өткенін айтты. Оның кіші інісі Дариуш та футболшы болды және көбінесе «Одра Водзислав» клубында ойнады. Дудек «Реал Мадридке» келгеннен кейін екі маусым бойы 13-ші нөмірлі жейде киюден бас тартты, себебі поляк қақпашылары көбінесе 13-ті пайдаланбайды; 1, 12 және 22 нөмірлер дәстүрлі түрде қолданылады. Сондықтан ол 25-ші нөмірді таңдады, өйткені ол екінші жақсы нұсқа болды, ал Кодина кеткенше 13-ті киді. 2009-2010 жылдары Дудек Мануэль Пеллегрини басшылығымен 13-ші нөмірді киді, бірақ Моуринью басшылығымен 25-ші нөмірді қайта алды. «Ливерпульдегі» алғашқы маусымында ол 12-ні таңдады, себебі Вестервельд әлі де 1-ші нөмірді сақтап тұрды. 2005 жылы Дудек «Jerzy Dudek & Friends» атты қайырымдалық матч кезінде Кнуров қаласының құрметті азаматы атағын алды. Сондай-ақ ол 2005 жылғы «Ливерпуль» және ЦСКА арасындағы УЕФА Суперкубогы финалында поляк телеарнасында талдаушы ретінде тұңғыш рет эфирге шықты, бірақ жарақат алғандықтан қатыса алмады. 2006 жылы Польшадағы жазғы демалысында Вирал түбегіндегі үйі тоналды, бірнеше құнды заттар мен естелік футбол заттары ұрланды. Мерсисайд полициясының күш-жігерінің арқасында оның жейделері, медальдары және марапаттарының көп бөлігімен бірге құнды заттары да табылды. Дудек футболдан зейнетке шыққаннан кейін ағасымен бірге Польшада футбол академиясын ашуды жоспарлап отырғанын айтты. Ол отбасымен бірге Краковқа қоныстанды. 2014 жылы Дудек «Volkswagen Castrol Cup» жарысындағы алғашқы толық маусымын аяқтады, бұл жарыс жаз айларында Шығыс Еуропа аймақтарындағы трассаларда өткізіледі.
Dudek and his wife, Mirella, had one son, Aleksander, and two daughters, Victoria and Natalia. His father was a miner, and he spoke of himself having taken training to follow in his father's footsteps before his opportunity to play football came along. His younger brother, Dariusz, was also a footballer, and played mainly for Odra Wodzisław. Dudek refused to wear the number 13 shirt for two seasons after arriving at Real Madrid, stating that Polish goalkeepers generally do not use 13; the numbers 1, 12 and 22 are traditionally used. He therefore took number 25 as it was the next best thing while Codina wore 13 until his departure. Dudek was number 13 from 2009 to 2010 under Manuel Pellegrini, but was handed back the 25 shirt under Mourinho. In his first season at Liverpool, he wore 12 because Westerveld was still in possession of the 1 squad number. In 2005, Dudek received the title of the honourable citizen of Knurów, during a charity match called "Jerzy Dudek & Friends." He also made his Polish television debut as an analyst for the 2005 UEFA Super Cup final between Liverpool and CSKA Moscow, which he missed due to injury. In 2006, while on summer vacation in Poland, his home on the Wirral Peninsula was burgled and several valuables and treasured football memorabilia were stolen. Thanks to the efforts of the Merseyside Police Department, his collection of shirts, medals and awards was recovered along with most of his valuables. Dudek also stated he would like to start a football academy in Poland with his brother after retiring from football. He settled with his family in Kraków. In 2014, Dudek completed his first full season in the Volkswagen Castrol Cup, a racing championship held at circuits around Eastern Europe during the summer months.