Кіріспе
Мысырдағы археологиялық орын Гераклеополис Магна (, Megálē Herakléous pólis), Гераклеополис (Ἡρακλεόπολις, Herakleópolis) немесе Гераклеуполис (Ἡρακλεούπολις) – ежелгі Жоғарғы Мысырдың 20-шы номының астанасының римдік атауы, ежелгі египет тілінде nn nswt деп белгілі. Орыншайық қазіргі Бени-Суэф қаласынан шамамен батысқа қарай, Мысырдың Бени-Суэф облысында орналасқан.
Heracleopolis Magna (, Megálē Herakléous pólis), Heracleopolis (Ἡρακλεόπολις, Herakleópolis) or Herakleoupolis (Ἡρακλεούπολις) is the Roman name of the capital of the 20th nome of ancient Upper Egypt, known in Ancient Egyptian as nn nswt. The site is located approximately west of the modern city of Beni Suef, in the Beni Suef Governorate of Egypt.
Атауы
Ежелгі Египетте Гераклеополис Магнаны nn nswt деп атаған, яғни «Патшаның баласы» (hnn nswt немесе hwt nn nswt; сондай-ақ Henen Nesut немесе Hut Nen Nesut деп транскрипцияланған). Бұл кейінірек , деп дамыды, ол ерте Ахнасқа (Ахнас) қабылданды. Қазіргі кезде бұл жер «Ихнасия Умм әл Кимам» («Ихнасия, Шарлардың анасы») және «Ихнасия әл Мадина» («Ихнасия қаласы») деп белгілі. Грек тіліндегі атау «Геракл қаласы» дегенді білдіреді, ал басқа қалалардан ерекшелеу үшін «үлкен» деген сөз қосылған. Грек түрі Александр Македонскийдің өлімінен кейін билікке келген Птолемей патшалығы кезінде жиі қолданылды. Рим империясы грек атауының латынша нұсқасын пайдаланды. Кейбір египтологтар мен Библия зерттеушілері Ишая кітабының 30:4-тарауында (ESV) айтылған Ханес (Ḥānês) қаласын Гераклеополис Магнамен байланыстырады.
Династиялық кезеңнің алғашқы кезеңдері
Гераклеополь қаласы орнындағы ең ерте мекендеулердің күні белгісіз, бірақ Палермо тасына жазылған жазуда Ден патшаның Ненжесвтте (қаланың ежелгі атауы) Герашефтің қасиетті көліне сапар шеккені туралы айтылады. Бұл, қала бірінші династияның ортасында, шамамен б.з.д. 2970 жылы болған болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Бірінші аралық кезең (б.з.д. 2181-2055)
Гераклеополь алғаш рет танымал болды және б.з.д. 2181 мен 2055 жылдар аралығындағы Бірінші аралық кезеңде өкімет қуатының шарына жетті. Ескі Мемлекет құлағаннан кейін Мысыр Жоғарғы және Төменгі Мысырға бөлінді. Гераклеополь Төменгі Мысырдың маңызды қаласы болды және аймақтың көп бөлігін бақылауға алды. Осы кезеңде Гераклеополь Төменгі Мысырға күшті ықпал еткендіктен, египтологтар мен египет археологтары 9-шы және 10-шы династиялар аралығындағы (б.з.д. 2160–2025) кезеңді кейде Гераклеополь кезеңі деп атайды. Осы уақытта Гераклеополь Жоғарғы Мысырдың де-факто астанасы – ежелгі Фивамен жиі қақтығысқа түсті.
Орта патшалық (2055-1650 ж.б.)
Бірінші аралық кезеңнің соңғы бөлігі мен Ерте Орта патшалық аралығында қала Херишафқа табыну культінің діни орталығына айналды және Херишаф ғибадатханасы салынды. шамамен 2055–2004 жж. б.з.д. Гераклеополь қаласы мен оның әулеті Мэнтухотеп II-ге жеңіліп, Орта патшалық кезеңінің басталуын қадағалады.
Үшінші аралық кезең (1069-664 ж.б.)
Үшінші аралық кезең (б.з.д. 1069–664) кезінде Гераклеополь қайтадан маңыздылыққа ие болды. Қаладағы ғибадатханалар мен жерлеу орталықтарында көптеген жөндеу жұмыстары мен жаңа құрылыстар жүргізілді, соның нәтижесінде ол қайтадан маңызды діни және саяси орталыққа айналды.
Птолемейлік Египет (б.з.д. 32230)
Птолемей патшалығы кезінде (б.з.д. 332–30 ж.) Ираклеополь Мысырдың маңызды діни және мәдени орталығы болып қала берді. Осы кезеңдегі грек билеушілері өздерінің құдайлары мен енді билік ететін жердің құдайлары арасындағы байланыстар мен ұқсастықтарды табуға тырысып, грек түсіндірмесінде (interpretatio graeca) Харьшефті Гераклмен байланыстырды, соның салдарынан қазіргі ғалымдар Ираклеопольді осылай атап жүр.
Римдік Мысыр (30 б.з.б. 390 ж.)
Гераклеополь қаласының орны римдік дәуіріне дейін де пайдаланылып келген. Седмет-эль-Гебель некрополінің жанында осы кезеңге қатысты үйлер табылған, және бұл фактінің өзі аймақтың үздіксіз қоныстануын көрсетеді.
Жақында жүргізілген қазба жұмыстары
Басқа қазбалар көп емес және Флиндерс Петри мен оның танымал экспедициясының арқасында көлеңкеде қалады, бірақ жақында жүргізілген бірнеше қазба да осы орын туралы білімді кеңейтті. 1980 жылдары испандық команда қазба жұмыстарын жүргізіп, үшінші аралық кезеңдегі ғибадатханаға жататын құрбандық алатары мен, ықтимал, мүсіннен табылған әсем безендірілген екі көз сияқты артефакттарды тапты. 2008 жылы Испанияның Мадридтегі Ұлттық археологиялық мұражайының қызметкері Мария дель Кармен Перес Дие басшылығымен испандық команда тағы да қазба жұмыстарын жүргізді. Олардың күш-жігері нәтижесінде бұрын белгісіз қабір табылды, онда бірінші аралық кезеңге жататын бірнеше жалған есіктер мен тоналанбаған жерлеу құрбандықтары болды. Табылған басқа заттардың ішінде жоғары лауазымды Нефержау мен оның әйелі Сат Бахтептің жерлеу ғимараты және Хетти есімді соңғы 11-ші династияның шенеунігіне тиесілі H.1 қабірінің қалдықтары бар.