Жанет Роули: Қан ауруларын генетикалық себептерін ашқан ғалым

Кіріспе

Американдық адам генетигі Джанет Дэвисон Роули (5 сәуір 1925 жыл - 17 желтоқсан 2013 жыл) – американдық адам генетигі және лейкемия және басқа да қатерлі ісіктердің себебін хромосомалық транслокация ретінде анықтаған тұңғыш ғалым, осылайша қатерлі ісіктің генетикалық ауру екенін дәлелдеді. Роули өмірінің көп бөлігін Чикагода жұмыс істеп өткізді және генетика саласындағы еңбектері мен үлесі үшін көптеген наградалар мен құрметтерге ие болды.

Ерте өмір және білім

Джанет Дэвисон 1925 жылы Нью-Йорк қаласында Хурфорд пен Этель Баллантайн Дэвисонның жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Гарвард бизнес мектебінде бизнес-әкімшілік магистрі, ал анасы Колумбия университетінде білім беру саласында магистр дәрежесін алған. Оның ата-анасы тиісінше колледж және орта мектептерде оқытушы болды, ал анасы кейіннен мектеп кітапханашысы болу үшін сабақ беруді тоқтатты. Дэвисон Нью-Джерсидегі академиялық талаптары жоғары орта мектепте оқыды және ғылымға ерекше қызығушылық танытты. 1940 жылы, 15 жасында, ол Чикаго университетінің зертханалық мектептеріндегі қабілетті балаларға арналған бағдарламада оқуға стипендия алды, онда орта мектепті және колледждің алғашқы екі жылын бітірді. Содан кейін ол Чикаго университетінде білімін аяқтады, онда 1944 жылы философия бакалавры, 1946 жылы ғылым бакалавры және 1948 жылы медицина докторы дәрежесін алды, оның жасы 23-ке толғанда. Дэвисонға, 19 жасқа толғанда, университетте оқу үшін 9 ай күтуге тура келді, себебі сол семестрдегі квота толып қойған еді. Ол кезде әр сыныпқа қабылданатын 65 студенттің ішінде тек 3-і ғана қыз болатын. 1951 жылы Джанет пен Дональд Роули Чикагодағы АҚШ-тың Халық денсаулығы қызметінің Теңіз ауруханасында интернатурадан өтті. Роули Чикаго қаласы бойынша жұмысын жалғастырды және Даун синдромы бар балаларға арналған клиникада жұмыс істеді. 1970 жылдары доктор Роули өз зерттеулерін жариялағанда, ол хромосомалық аномалияларға аз мән берілетін қатерлі ісіктің себептері туралы қалыптасқан көзқарасқа қарсы тұрып, белгілі бір транслокациялар белгілі бір ауруларды тудыратынын дәлелдеді. 1999 жылы доктор Роули Америка жетістіктері академиясының «Алтын табақ» сыйлығымен марапатталды. 2002 жылы Discover журналы оны ғылымдағы ең маңызды 50 әйелдің бірі деп таныды. 2003 жылы ол Америка философиялық қоғамының ғылымдағы ерекше жетістіктері үшін Бенджамин Франклин медалін алды. 2007 жылы ол Молекулалық патология қауымдастығының молекулалық диагностика саласындағы үздік жетістіктері үшін сыйлығымен марапатталды. 2009 жылы доктор Роули сол кездегі президент Барак Обамадан АҚШ-тың ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттік бостандық медалін алды. Роулидің ғылыми еңбектері үшін ол Йель және Гарвард университеттері сияқты бірнеше оқу орындарынан ғылым докторының құрметті дәрежесін алды.

Janet Davison was born in New York City in 1925, the only child of Hurford and Ethel Ballantyne Davison. Her father held a master of business administration degree from Harvard Business School, and her mother a master's degree in education from Columbia University. Her parents were educators at the college and high school levels, respectively, and her mother later gave up teaching to become a school librarian. Davison attended an academically challenging junior high school in New Jersey and became especially interested in science. In 1940, aged 15, she was granted a scholarship to study in an advanced placement program at the University of Chicago Laboratory Schools where she finished high school and the first two years of college, followed by completion of her degree at the University of Chicago, where she earned a Bachelor of Philosophy degree in 1944, a Bachelor of Science degree in 1946, and Doctor of Medicine degree in 1948, aged 23. Davison, only 19 years of age, had to wait 9 months in order to attend the university because their quota had already been filled for that semester. During that time only 3 out of 65 students were to be women in each class accepted. In 1951, both Janet and Donald Rowley completed internships at the United States Public Health Service's Marine Hospital in Chicago. Rowley continued her work throughout Chicago and worked in a clinic for children with Down Syndrome. When Dr. Rowley published her findings in the 1970s, she argued that specific translocations caused specific diseases, going against the established view of the cause of cancer which gave little significance to chromosomal abnormalities. In 1999, Dr. Rowley received the Golden Plate Award of the American Academy of Achievement. In 2002, Discover magazine recognized her as one of the 50 most important women in science. In 2003, she received the Benjamin Franklin Medal for Distinguished Achievement in the Sciences of the American Philosophical Society. In 2007, she was awarded the Award for Excellence in Molecular Diagnostics by the Association for Molecular Pathology. In 2009, Dr. Rowley was awarded the Presidential Medal of Freedom, the United States' highest civilian honor, by then President Barack Obama, For Rowley's scientific contributions she has received honorary doctor of science degrees from multiple institutions some of which include Yale University and Harvard University.

Өлім

2013 жылдың 17 желтоқсанында Роули 88 жасында жұмыртқа безінің қатерлі ісігінен туындаған асқынулар салдарынан үйде қайтыс болды.