Кіріспе

Оңтүстік Каролина штатындағы африка-американдық дәрігер, американдық этнограф Матильда Эванс, М.Д., сондай-ақ Матильда Арабелла Эванс (13 мамыр 1866 ж. - 17 қараша 1935 ж.) - Оңтүстік Каролинада медициналық тәжіриба жүргізуге лицензия алған алғашқы африка-американдық әйел және африка-американдықтар, әсіресе балалар үшін денсаулық сақтауды жақсартуға атсалысқан белсенді.

Ерте өмір

Матильда Арабелла Эванс 1866 жылдың 13 мамырында Оңтүстік Каролина штатының Айкен қаласында Андерсон мен Харриет Эванстың отбасында дүниеге келді. Матильда үш баланың үлкені болғандықтан, өмірінің басында көп уақытын отбасымен бірге егістік жұмысында өткізді. Ол Филадельфиялық квакер Марта Скофилд құрған Скофилд индустриалды мектебінде білім алды. Осы хатқа адрестелген Альфред Джонс – Пенсильвания әйелдер медициналық колледжі корпораторлар кеңесінің атқару комитетінің хатшысы болды. 1897 жылы Эванс медициналық диплом алып, Африкада медициналық миссионер болу арманынан бас тартып, Оңтүстік Каролина штатының Колумбия қаласына көшіп, жеке практикасын ашты. Ол 1897 жылы медицина докторы дәрежесін алып, Колумбияға (Оңтүстік Каролина) көшті, онда ол штаттағы медициналық практиканы ашқан алғашқы афроамерикандық әйел болды. Азамат соғысына дейін афроамерикандықтардың көп бөлігі құл болған, ал еркін афроамерикандықтардың өте азы ғана дәрігер немесе хирург болып даярланған, себебі оларға медициналық білім беруге рұқсат берілмеген. Медициналық мансапты көздеген афроамерикандықтар көбінесе Канадада немесе Еуропада медициналық білім алды, ал кейбіреулері Солтүстіктегі медицина мектептерінен білім алды. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында медициналық білім алуға тырысқан афроамерикандықтар қиын жағдайларға тап болды. Эванстың хирург болуы әйелдерге арналған мектептердің нәтижесі және жетістігі болды. 1867 жылы атауын өзгерткен Пенсильвания әйелдер медициналық колледжі (кейін Әйелдер медициналық колледжі деп аталды) ерлер медициналық қауымдастығынан күшті қарсылыққа тап болды. Басым пікірлер бойынша, әйелдер академиялық медицинаның қиын саласында сәтті болу үшін тым әлсіз саналып, клиникалық практиканың физикалық талаптарына төтеп беруге тым нәзік болды. Колледждің табысына кедергі келтірген маңызды мәселелердің бірі – студенттері мен интерндеріне жеткілікті клиникалық тәжірибе болмауы, себебі жергілікті ауруханалар әйелдерге дәрістерге қатысуға немесе пациенттерді емдеуге рұқсат бермеді. Осы мәселені шешу үшін колледждің алғашқы түлектерінің бірі болған Энн Престон, ФИФА-ның әйелдер ауруханасын құрды, ал колледждің өзі 1862 жылдан 1875 жылға дейін жалға алынған аурухана ғимаратында орналасқан. Колледж ақыры 1903 жылдан 1913 жылға дейін қаражат жиналған сайын қабаттаса өз ауруханасын салды. Оңтүстік Каролинада практика жасауға лицензия алған алғашқы афроамерикандық әйел ретінде Эванс ақ және қара пациенттерді де емдеді, бұл оның қызметтеріне жоғары сұраныс тудырды. Ол жақсы жағдайдағы ақ әйелдердің үлкен клиенттерін құрды, олар оған кедей қара әйелдер мен балаларды тегін емдеуге мүмкіндік беретін төлем жасады. Доктор Эванс Тейлор-Лейн ауруханасы ашылғанға дейін өз үйінде пациенттерді қабылдады, себебі сол кезде афроамерикандық дәрігерге пациенттерді емдеуге және қабылдауға рұқсат беретін медициналық мекемелер болмады. 1907 жылы Эванс Пенсильвания әйелдер медициналық колледжінің стипендиялық қор жетекшісі Альфред Джонсқа былай деп жазды: "Мен жақсы жұмыс істедім және барлық топтағы адамдардың арасында үлкен тәжірибем бар. Мен үлкен жетістікке жеттім. Туған штатыма оралғаннан бері, басқалар да шабыттанып, біздің сүйікті колледжімізге диплом алу үшін барып оқыды". Ол WMCP-ге түсуді қалаған, бірақ стипендиялық көмекке мұқтаж болған жас афроамерикандық әйелдің атынан Альфред Джонсқа хат жазды.

Балаларды және қоғамдық денсаулық сақтауды қолдау

Матильда Эванс өзінің қоғамда өте белсенді болды. Тейлор Лэйн ауруханасын құрумен қатар (ал алғашқы аурухана өртеніп кеткеннен кейін Санкт-Люк ауруханасы мен медбикелерді даярлайтын оқу мектебіне айналды), ол Колумбияның афроамерикалық қауымына көптеген пайдасы тигізді: қоғамдық денсаулық сақтау ұйымын, қоғамдық орталықты және ұлдарға арналған бассейнді (Др. Эванс паркі мен бассейні) құрды. Өмірі бойы Эванс жеті баланы асырап алды және кейін тағы екі оннан астам баланы тәрбиеледі. Эванс Оңтүстік Каролина штатының Колумбия қаласындағы афроамерикалық мектеп жасындағы балалардың денсаулық жағдайын зерттеді және олардың денсаулық сақтау саласындағы қанағаттандырмас жағдайларын анықтады; ол осы зерттеудің нәтижелерін мектептерде жүйелі медициналық тексерулер енгізу үшін пайдаланды.

Ұйымдағы рөлдер

1922 жылы доктор Матильда Эванс Оңтүстік Каролинаның Пальметто М. А. қауымдастығының президенті болғанда, АҚШ-тағы мемлекеттік медициналық қауымдастықтың президенті қызметін атқарған жалғыз афроамерикандық әйел болды. Эванс сондай-ақ Ұлттық медициналық қауымдастықтың аймақтық вице-президенті болып қызмет етті және Оңтүстік Каролинаның «Негр денсаулығы» журналын құрды. Кез келген жастағы, ер немесе әйел дәрігерлер Корпусқа қабылдану үшін өтініш бере алатын болды. 1908 жылдың сәуір айында қабылданған Сенат заң жобасы №1424 АҚШ Армиясына медициналық қызметкерлердің резервтік құрамын құруға уәкілеттік берді. Осылайша Медициналық резерв корпусы (МРК) құрылды және бұл бөлім 1917 жылға дейін активті қызметте болды, содан кейін Офицерлер резерв корпусына біріктірілді. МРК-ға қабылдану үшін үміткерлер белгілі бір талаптарға сай болуы керек еді, бірақ көптеген адамдар осы талаптарға сай болмағандықтан елдеріне қызмет ету мүмкіндігінен айырылды. Ұлттық қорғаныс кеңесінің Бас медициналық кеңесінің төрағасы Франклин Х. Мартин, медициналық сараптаманың осы қолданылмаған көзін пайдалану арқылы АҚШ-тағы медицина жүйесінің жүктемесін азайту мүмкіндігін көріп, VMSC құруды бастап кетті. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қазалар АҚШ-тағы медицина саласына үлкен күш түсірді. «International Journal of Surgery» журналының (31-том, қыркүйек 1912) мәліметінше, 1912 жылдың шілдесіне қарай дәрігерлер әскери қызметке аптасына 540-қа жуық тіркелді, ал АҚШ Армиясы соғысқа кем дегенде 50 000 дәрігер қажет деп есептеді. Бұл жоғары сұраныс көптеген қауымдарды дәрігерлерсіз қалдырды, сондықтан азаматтар жеткілікті күтімсіз қалмауы үшін Ерікті медициналық қызмет корпусы (VMSC) құрылды. Ол діншіл адам болды және Епископ шіркеуінің Жоғарғы диоцезі кеңесінің төрағасы қызметін атқарды.

Жеке өмір

Мейірімділік, қайырымдылық және балаларға деген сүйіспеншілік – доктор Эванстың мансабының ерекше белгілері болды; ол қызмет ақысын минималды деңгейде ғана алып отырды. Ол велосипедпен, жылқымен және ат арбамен науқастарға баратын, олар кез келген себеппен оның клиникасына келе алмайтын. Ол мектептегі медициналық тексерулер мен егулерді жүзеге асырды, бұл көптеген жас балалардың өмірін сақтап қалды, ал 1930 жылы медициналық көмекке және вакцинацияға мұқтаж афроамерикалық балаларға арналған тегін клиника ашты. Эванс 11 бала тәрбиелеуге де уақыт тапты. Оның анасы болған балалардың көпшілігі оның клиникасына тасталған балалар еді, бірақ ол сонымен қатар қайтыс болған туыстарының бес баласын да өсірді. Ол балаларды құрметке, тазалыққа және әдептілікке үйретті, сондай-ақ олардың барлығына өзі сияқты жоғары білім алу мүмкіндігін берді. Кіші-үлкендер оның 20 акр жерге салынған демалыс орталығында бірге уақыт өткізуді ұнатты. Эванс жүзуді, билеуді, тоқуды және фортепианода ойнауды жақсы көретін. Колумбиядағы Ричленд мемориалдық ауруханасы оның құрметіне сыйлық тағайындады, бұл оның есімі мен қалдырған мұрасына лайық. Эванс өзі өскен ферма сияқты жеке фермасын басқарды және «The Negro Health Journal of South Carolina» апталық газетін құрды, сондай-ақ мұқтаж ұлдарға арналған демалыс бағдарламасын ұсынды. Эванс ешқашан үйленбеді. 1935 жылдың 17 қарашасында 69 жасында Матильда Арабелла Эванс Оңтүстік Каролина штатының Колумбия қаласында қайтыс болды.