Кіріспе
Американдық биолог және Нобель сыйлығының лауреаты
Джеймс Эдвард Ротман (3 қараша 1950 жылы туған) – американдық биохимик. Ол Йель университетінің биомедициналық ғылымдар профессоры, Фергус Ф. Уоллес есімімен аталады, Йель медицина мектебінің жасушалық биология кафедрасының төрағасы және Йель батыс кампусындағы нанобиология институтының директоры. Ротман сонымен қатар Колумбия университетінде физиология және жасушалық биофизика бойынша қосымша профессор және Лондон университетінің UCL Queen Square Неврология институтында ғылыми-зерттеу профессоры қызметін атқарады. Ротман 2013 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды, бұл сыйлық оның везикула тасымалы жөніндегі жұмысы үшін берілді (Рэнди Шекман және Томас С. Судхофпен бөлісті). Ол 1996 жылы Король Фейсал халықаралық сыйлығы, Колумбия университетінің Луиза Гросс Хорвиц сыйлығы және 2002 жылы Альберт Ласкер негізгі медициналық зерттеулер сыйлығы сияқты көптеген басқа да наградаларды алды.
Білім
Ротман 1967 жылы Помфрет мектебінде орта мектеп дипломын алды, содан кейін 1971 жылы Йель университетінде физикадан B.A., ал 1976 жылы Гарвард университетінде биологиялық химиядан Ph.D. дәрежесін алды, бұл жұмыс Юджин Патрик Кеннедидің жетекшілігімен жүзеге асырылды. 1978 жылы ол Стэнфорд университетінің биохимия кафедрасына көшті. 1988 жылдан 1991 жылға дейін Принстон университетінде жұмыс істеді, содан кейін Нью-Йоркке келіп, Мемориалдық Слоан Кеттеринг қатерлі ісік орталығында жасушалық биохимия және биофизика кафедрасын құрды, сонымен қатар Слоан Кеттеринг институтының төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 2003 жылы ол Слоан Кеттерингтен кетіп, Колумбия университетінің дәрігерлер мен хирургтар колледжінде физиология профессоры болды және Колумбияның химиялық биология орталығына жетекшілік етті. 2008 жылы Колумбиядан Йельге қайта көшті, сонымен қатар Колумбияда жартылай штатты қызметін сақтап қалды. 2013 жылдан бері ол Шанхай Технологиялық университетінің Шанхайдың озық иммунохимиялық зерттеулер институтында Резидент профессор лауазымын иеленуде. 1995 жылы Ротман Amersham plc компаниясының ғылыми кеңесшілер кеңесіне қосылды. 2003 жылы Amersham компаниясы GE Healthcare компаниясымен сатып алынғанда, Ротман GE Healthcare компаниясының Бас ғылыми кеңесшісі болып тағайындалды. Ротманның зерттеулері миеушақтардың – гормондарды, өсу факторларын және басқа да молекулаларды жасушалар ішінде тасымалдайтын кішкентай қапшықтардың – қалай дұрыс бағытқа жететінін және олардың мазмұнын қайда және қашан босататынын егжей-тегжейлі сипаттайды. Бұл жасушалық тасымалдау көптеген маңызды физиологиялық функциялардың негізінде жатыр, оның ішінде жасушаның өзінің бөлінуі, мидағы жүйке жасушалары арасындағы байланыс, инсулин және басқа да гормондардың денеде бөлінуі және қоректік заттардың сіңуі. Бұл процестегі бұзылулар қант диабеті және ботулизм сияқты көптеген ауруларға алып келеді. Оның бұрынғы докторантурадан кейінгі студенттерінің арасында Геро Мисенбёк (постдок) және Сюзанн Пфеффер бар.
Марапаттар мен құрметтер
Ротман 2010 жылы Ричард Шеллер және Томас С. Сюдхофпен бірге «нейротрансмиттерлердің бөлінуінің молекулалық негізін ашқандары» үшін нейробиология саласындағы Кавли сыйлығымен марапатталды. Ротман 2013 жылы Рэнди Шекман және Томас С. Сюдхофпен бірге «везикулалардың қозғалысын реттейтін механизмдерді, біздің жасушаларымыздағы маңызды көлік жүйесін ашқандары» үшін физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды. Ротман Ұлттық ғылым академиясының және оның Медицина институтының мүшесі болып табылады.